دانش پژوه محمدتقی

معرف

<p> کتابدار، کتاب&zwnj;شناس، محقق و فهرست&zwnj;نگار معاصر</p>
متن


دانش‌پژوه، محمدتقی، کتابدار، کتاب‌شناس، محقق و فهرست‌نگار معاصر. در ۱۳۲۹/۱۲۹۰ش در دهکدة ناندَل، نزدیک شهر آمل، به دنیا آمد. پدرش، حاج‌میرزا احمد دَرْکایی دیلارستاقی لاریجانی، از علما و مجتهدان بنام آمل بود (دانش‌پژوه، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۵۹ـ۶۶۰).دانش‌پژوه پس از طی تحصیلات اولیه، نزد پدر و تنی چند از همشهریان خود به فراگیری ادبیات عرب، منطق و فلسفه پرداخت (همان، ص۶۶۰ـ۶۶۱). پس از درگذشت پدرش در ۱۳۰۸ش، برای ادامة تحصیلات به حوزة علمیه قم رفت و در آنجا از دروس فقهی و اصولی کسانی چون آخوند ملاعلی معصومی همدانی، سیدشهاب‌الدین مرعشی‌نجفی و سیدمصطفی کردمحله‌ای بهره گرفت (همان، ص ۶۶۲). دانش‌پژوه پس از دو سال اقامت در قم به‌سبب گرفتاریهای زندگی، ناگزیر به آمل بازگشت (همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۱) و پس از چندی، به تهران رفت و در ۱۳۱۶ش در مدرسة مروی تهران به تحصیل پرداخت. سپس دورة دانشکدة معقول و منقول دانشگاه تهران را گذراند و در ۱۳۲۰ش از این دانشکده درجه لیسانس گرفت (همو، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۶۵ـ۶۶۶).دانش‌پژوه به زبان فرانسه مسلط و با زبان انگلیسی آشنا بود (← همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۲ـ۷۳). خدمات دولتی وی در ۱۳۱۹ش، با استخدام شدن در کتابخانة دانشکدة حقوق دانشگاه تهران، آغاز شد. در ۱۳۳۱ش، به معاونت این کتابخانه تعیین شد و سالهای بسیاری در این مقام باقی ماند. در ۱۳۳۳ش، با حفظ سمت، به ریاست کتابخانة کتب خطی دانشگاه تهران، و در سال بعد، به ریاست کتابخانة مرکزی این دانشگاه منصوب شد (همو، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۶۶؛ نیز ← همو، ۱۳۵۷ش، ص۲۴۰ـ۲۴۲). در ۱۳۴۸ش، با رتبة دانشیاری، به گروه تاریخ دانشکدة الهیات پیوست و سرانجام، پیش از آنکه در اسفند ۱۳۵۵ بازنشسته شود، به درجة استادی رسید. او در این دانشکده تدریس درایة‌الحدیث، منطق، تاریخ فلسفة اسلامی، تاریخ خاورشناسان و روش تحقیق را در مقطع کارشناسی و کارشناسی‌ارشد، و درس عرفان اسلامی را در مقطع دکتری برعهده داشت (همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۳ـ۷۴؛ نیز ← حکم بازنشستگی مورخ ۱ اسفند ۱۳۵۵ دانشگاه تهران).دانش‌پژوه فعالیتهای علمی و فرهنگی متنوعی داشت، اما پایه و اساس فعالیتهای بعدی وی تجربیات کتابداری‌اش در کتابخانة دانشکدة حقوق بود. او با توسعة مجموعة این کتابخانه، آن را به کتابخانة نمونة علوم انسانی و بزرگ‌ترین کتابخانة ایران بدل کرد و با فهرست‌نویسی کتابها و تهیة برگه‌های مؤلف و عنوان و موضوع برای آنها، این مجموعه را سازماندهی کرد (← دانش‌پژوه، ۱۳۵۷ش، ص ۲۴۲، ۲۵۳، ۲۷۵). تجربة او در گردآوری مجموعه‌ای پژوهشی در زمینة تحقیقات ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی، بعدها به بررسی و گزینش منابع برای خزانه‌های خطی کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران و کتابخانه‌های مجلس شورای ملی و سنا و برخی از کتابخانه‌های مستقر در شهرستانها انجامید (افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۷).افزون بر این، دانش‌پژوه در چندین انجمن مهم علمی عضو بود و در چندین نشست بین‌المللی علمی و فرهنگی فعالانه شرکت کرد (برای فهرستی از این فعالیتها ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۱۲؛ دانش‌پژوه، ۱۳۷۴ش، ص ۷۴ـ۷۵). به پیشنهاد و اهتمام وی در ۱۳۶۹ش، دورة کارشناسی‌ارشد نسخ خطی در گروه کتابداری دانشگاه تهران تأسیس شد (انصاری، ص ۱۷). او در ۱۳۷۰ش به عضویت فرهنگستان زبان و ادب برگزیده شد (حکم ش ۹۸۳،۲۹، مورخ ۲۰ بهمن ۱۳۷۰ ریاست جمهوری) و سرانجام در ۲۷ آذر ۱۳۷۵، در ۸۵ سالگی، در تهران درگذشت (خبرنامة فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ص ۷).آثار. دانش‌پژوه، طبق برآوردی، ۳۲۶ مقاله از خود برجا نهاد. موضوع این مقالات بسیار متنوع است، از منطق و فلسفه و کلام تا کتابداری، طب، داروشناسی، مرقع‌سازی، جلدسازی، ریاضی، موسیقی، تدبیر منزل، و آیین شهریاری (← برای آگاهی از نام و نشانی چاپ این آثار ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۱۵ـ ۳۱). اهمیت مقالات منطقی و فلسفی او تا آنجاست که هانز دیبر ۲۲ اثر وی در زمینه‌های یاد شده را در >کتاب‌شناسی فلسفة اسلامی< (ج ۱، ص ۲۱۸ـ۲۲۰) معرفی کرده‌است.همچنین نام وی در زمرة نام افرادی قرار دارد که در کثرت کار نقدنویسی در مجلات فارسی سرآمد بوده‌اند (← معاضد، فهرست، ص ۲۶۹؛ نیز ← خرمشاهی، ۱۳۶۳ش، ص ۱۱).نخستین مقالة دانش‌پژوه با عنوان «از منطق ارسطو تا روش‌شناسی نوین» در نخستین شمارة (تیر ۱۳۲۴) مجلة جلوه،نشریه جامعة لیسانسیه‌های دانشکده علوم معقول و منقول (ص۲۰ـ۲۵)، به‌چاپ رسید. برخی دیگر از آثار اولیة وی در نشریاتی چون دانشنامه، سخن، دانش، و مهر منتشر شد. او سپس به اتفاق تنی چند از دوستانش (منوچهر ستوده، مصطفی مقربی، عباس زریاب و ایرج افشار) مجلة فرهنگ ایران‌زمین را در فروردین ۱۳۳۲ منتشر کرد و بیش از سی سال به همکاری با آن پرداخت. او به اتفاق ایرج افشار در ۱۳۳۹ش، نشریة کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران دربارة نسخه‌های خطی را نیز منتشر کرد که انتشار آن تا دفتر دوازدهم در ۱۳۶۲ش ادامه یافت. بخش عمدة مطالب این نشریه، فهارس وی از مجموعه‌های خطی کتابخانه‌های مختلف است.دانش‌پژوه به تصحیح و نشر متون پیشینیان نیز اهتمام داشت. او بیش از پنجاه اثر را در موضوعاتی چون فلسفه، منطق، کلام، تصوف و ریاضی تصحیح کرد (← دانش‌پژوه، ۱۳۷۴ش، ص ۷۷؛ نیز برای آگاهی از فهرست تصحیحات او ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۳۲ـ۳۶). ترجمة فارسی مقصود علی تبریزی از نزهة‌الارواح شهرزوری (قرن هفتم) در زمرة این آثار است که آن را با همکاری محمدسرور مولایی به چاپ رسانده‌است (تهران ۱۳۶۵ش). او بر این اثر دیباچه‌ای مشروح در ۲۳۳ صفحه، دربارة تاریخ‌نگاری فلسفه نگاشت (← شهرزوری، دیباچه، ص یک ـ دویست و سی‌وسه؛ دربارة اهمیت این دیباچه ← افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۱۱). همچنین در دیباچة مفصّل خود بر کتاب النجاة من الغرق فی بحرالضلالات ابن‌سینا (۱۳۶۴ش)، به معرفی آثار و آرای ارسطو و ابن‌سینا پرداخته و از پیوند نجاة با نگارشهای دیگر ابن‌سینا، نسخه‌های آن در کتابخانه‌های جهان و نیز از شارحان (گزارش‌نگاران) نجاة یاد کرده‌است (← ص نودوشش ـ صدویک). به قولی، این چاپ بهترین چاپ انتقادی نجاة بوده‌است (← خرمشاهی، ۱۳۶۵ش، ص ۴۸ـ۴۹).برجسته‌ترین تصحیح دانش‌پژوه در حوزة منطق مجموعة سه جلدی المنطقیات فارابی، مشتمل بر آثار او در منطق و شروح آن، است. دانش‌پژوه در دیباچة خود بر مجلد دوم این اثر، بحثی مستوفا در باب سرگذشت منطق ارسطویی و نقش ترجمه‌های میانجی سریانی در گسترش نوشته‌های ارسطو در منطق دارد (← فارابی، ج ۲، دیباچه، ص ۱۲ـ۱۸؛ دربارة اهمیت این تصحیح ← موحد، ص ۴۱).البته در برخی تصحیحهای دانش‌پژوه کاستیها و بی‌دقتیهایی دیده می‌شود. برای نمونه، تصحیح تاریخ الوزراء (تألیف در ۵۸۴)، فاقد ترجمه و توضیح ابیات و عبارات عربی فراوان متن و نیز فهرست مصطلحات فنی و توضیح اصطلاحات دشوار دیوانی است (برای نمونه‌هایی از این اصطلاحات ← قمی، ص ۳۶، ۶۲ـ۶۳، ۱۵۲، ۱۵۸؛ برای برخی انتقادات دیگر از این چاپ ← کمائی، ص ۲۳۸؛ پورجوادی، ص ۳۹). همچنین کار وی در تصحیح زبدة‌التواریخ در تاریخ اسماعیلیه و خلفای فاطمی و نزاریان، اثر عبداللّه‌بن علی کاشانی، خالی از اشکال نیست و در مقدمة او بر این اثر، مطالب اشتباه و واژه‌ها و اصطلاحات نادرست آمده‌است (← دفتری، ص ۲۹ـ۳۰). همچنین بین متن چاپی و نسخة خطی این اثر مغایرتهایی مشاهده می‌شود که حتی با فرض بدخوان بودن نسخه پذیرفتنی نیست (برای نمونه‌هایی از نادرست‌خوانی مصحح این چاپ ← موسوی، ص ۳۱ـ۳۵).دانش‌پژوه در فهرست‌نگاری نسخه‌های خطی نیز آوازه‌ای بلند دارد. او در تدوین این فهرستها از میان پیش‌کسوتان، بیش از همه، از روش ابن‌یوسف حدایق (ضیاءالدین حدایق شیرازی، ۱۲۸۳ـ۱۳۶۶ش) تأثیر پذیرفت. ابن‌یوسف پیشتر فهرستی از کتابهای کتابخانة مدرسة عالی سپهسالار و مجلس شورای ملی را تدوین کرده بود. به گفتة دانش‌پژوه، او نخستین کسی بود که فهرست‌نویسی تحلیلی را در ایران باب کرد (← ۱۳۵۷ش، ص ۲۴۵ـ۲۴۷؛ نیز ← حدایق شیرازی، ج ۱، ص ز).تلاش دانش‌پژوه در زمینة فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی پرثمر بود. عمده‌ترین کار او در این زمینه فهرست مفصّل نسخه‌های خطی کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران است. هفت مجلد نخست این مجموعه کلاً به نسخه‌های اهدایی سیدمحمد مشکوة به کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران در ۱۳۲۸ش اختصاص دارد، که هستة اولیة مجموعة این کتابخانه محسوب می‌شود (← دانش‌پژوه، ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش، ج ۱۶، ص ۶) و به‌جز دو مجلد اول، جملگی به‌اهتمام دانش‌پژوه و باعنوان فهرست کتابخانة اهدائی آقای سیدمحمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران تألیف و انتشار یافته‌است (۱۳۳۲ـ۱۳۳۸ش). شناسه‌های فهرست در این هفت مجلد به تفکیک موضوع و به ترتیب الفبای عنوان اثر ترتیب یافته‌است. در هر شناسه، نخست به کتاب‌شناسی اثر و ارائة توضیحاتی دربارة مؤلف، تاریخ تألیف، فصول و ابواب کتاب، موضوع یا موضوعات مطروحه در آن و شرحها و ترجمه‌های اثر، در صورت موجود بودن آنها، پرداخته شده و سپس عباراتی از آغاز و انجام متن آورده شده و سرانجام مطالب مربوط به نسخه‌شناسی اثر، از جمله نوع خط، نام کاتب، تاریخ کتابت، نشانه‌ها، آرایه‌ها و تصویرها، تملکهای متعدد، نوع کاغذ و جلد، اندازه، شمارة برگها و تعداد سطرها، ذکر شده‌است. دانش‌پژوه ذکر آغاز و انجام اثر را بسیار مهم می‌دانست و احتمال می‌داد که ابن‌ندیم مبتکر این کار باشد (۱۳۳۸ش، ج ۳، بخش ۵، ص ]ب[). دانش‌پژوه همچنین مجلد هشتم تا پانزدهم مجموعة فهرست دانشگاه را با عنوان فهرست کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران (۱۳۳۹ـ۱۳۴۵ش) و مجلد شانزدهم تا هجدهم را با عنوان فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران (۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش) تدوین کرده‌است. تنظیم فهرست از مجلد هشتم به بعد، برخلاف نظم موضوعی پیشین، براساس شماره ثبت نسخه صورت گرفتهاست. در این مجموعه، کلاً ۰۵۰،۱۰ جلد نسخة خطی معرفی شده‌است (همو، ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش، ج ۱۷، مقدمه، ص ]الف[).دانش‌پژوه همچنین تدوین فهرست میکروفیلمهای کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران را برعهده داشت. این فهرست که در سه مجلد در سالهای ۱۳۴۸، ۱۳۵۳، ۱۳۶۳ش منتشر شد، مشتمل است بر مشخصات حدود هفت هزار حلقه میکروفیلم از نسخه‌های خطی، فرمانها، قباله‌ها، نامه‌های تاریخی، عکسها، جراید قدیمی، و کتابهای چاپی نادر موجود در کتابخانه‌های ایران و جهان (← همو، ۱۳۴۸ـ۱۳۶۳ش، ج ۱، مقدمة ایرج افشار، ص ]الف[ ـ پ، ج ۲، مقدمه همو، ص ] ۷[ـ۸ ، ج ۳، مقدمه، ص ]الف[). به‌علاوه، او در تألیف فهرست نسخه‌های خطی چندین کتابخانة معتبر دیگر همت گماشت، از جمله کتابخانه‌های دانشکدة حقوق (۱۳۳۹ش)، ادبیات (۱۳۳۹ش) و الهیاتِ (با همکاری سیدمحمدباقر حجتی، ۱۳۴۵ش) دانشگاه تهران، مدرسة عالی سپهسالار (مجلدات ۳ـ۵ با همکاری علی‌نقی منزوی، ۱۳۴۰ـ۱۳۵۶ش)، مجلس شورای ملی (مجلدات ۱۱ـ۱۶ با همکاری ایرج افشار و دیگران، ۱۳۴۵ـ ۱۳۴۸ش)، مجلس سنا (در دو مجلد با همکاری بهاءالدین علمی انواری، ۱۳۵۵ـ۱۳۵۹ش)، و کتابخانة ملک (سیزده مجلد با همکاری ایرج افشار و دیگران، ۱۳۵۱ـ۱۳۸۰ش؛ برای آگاهی از مشخصات این فهارس ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۳۷ـ۳۹). او در هفت دفتر نخست نشریة کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران دربارة نسخه‌های خطی، علاوه بر چاپ گزارشهای متنوعی دربارة نسخه‌های خطی، فهرست مجموعه‌های خطی بسیاری از کتابخانه‌های مستقر در تهران و شهرستانها و مجموعه‌های خصوصی، فهرست نسخه‌های عربی و فارسی و ترکی موجود در کتابخانه‌های عراق و عربستان سعودی (← دفتر ۵، ص ۴۰۵ـ۵۸۳)، و فهرست نسخه‌های اسلامی موجود در شماری از کتابخانه‌های دانشگاهها و مجامع علمی جمهوریهای اتحاد جماهیر شوروی سابق، اروپا، امریکا، ترکیه، هند و پاکستان (← دفترهای ۸ و ۹ و ۱۰) را منتشر کرد. این فهرستها را او در مأموریتهای علمی خود تدوین کرده بود. دو دفتر پایانی این نشریه نیز به فهرست مفصّلی از قریب پنج‌هزار نسخة خطی فارسی، عربی، ترکی و اردو متعلق به کتابخانة دانشگاه کالیفرنیا اختصاص یافته‌است (← دفتر ۱۱ و ۱۲، ص ۱ـ۷۷۲، نیز ← مقدمه، ص ۲).دانش‌پژوه چندین کتاب‌شناسی موضوعی نیز تدوین کرد، که برخی از آنها به‌صورت فهرست مستقل و برخی در قالب مقاله یا مقدمه تصحیح منتشر شده‌اند (← افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۸ ـ ۹). یکی از کتاب‌شناسیهای موضوعی مستقل او در موسیقی است، باعنوان مداومت در اصول موسیقی ایران : نمونه‌ای از فهرست آثار دانشمندان ایرانی و اسلامی در غناء و موسیقی (تهران ۱۳۵۵ش)، که در حکم مرجع معتبر و محققانه‌ای در زمینة موسیقی سرزمینهای اسلامی است (← همو، ۱۳۵۵ش، ص ۲۷۸). او در این اثر، با ذکر شواهدی همچون وجود اطلاعات موسیقایی فارسی و نام فارسی ابزارهای موسیقی در آثار عربی، ادعا کرده که موسیقی ایرانی در طول چهارده قرن در موسیقی اسلامی حضور داشته‌است (ص ۲۳۳). کتاب‌شناسی موضوعی مستقل دیگر با عنوان فهرستواره فقه هزار و چهارصد ساله اسلامی در زبان فارسی در ۱۳۶۷ش منتشر شد. در هر دو اثر مذکور، از نسخه‌های کتابهای معرفی‌شده در کتابخانه‌های جهان نیز یاد شده‌است.امروزه مجموعه فهرستهای او دست‌مایة پژوهش محققان و خاورشناسان است. ایرج افشار (۱۳۵۵ش، ص۲۷۶؛ ۱۳۷۳ش، ص ۱۵۹؛ ۱۳۷۵ش، ص ۸) این فهرستها را معرف حدود پنجاه‌هزار نسخة خطی دانسته و بر این باور است که دانش‌پژوه در تدوین این مجموعه، از نظر کمّی و کیفی، کاری بیش از توان یک فهرست‌نگار انجام داده و بیش از هر فهرست‌نویسی، فهرست‌نگاریِ تحلیلی و تحقیقی انجام دادهاست. فهرستهای او از منابع عمدة ترجمة روسی یوری ا. برگل ، کتاب‌شناس روس،از کتاب > ادبیات فارسی: شرح احوال و آثار< اثر چارلز آمبروز استوری (خاورشناس انگلیسی) بوده‌است (برای نمونه ← استوری، ج ۱، بخش اختصارات و منابع، ص ۵۵، ۵۷، ۶۱، ۶۵ـ۶۸، ۷۲ـ۷۴،۷۶ـ۷۷،۸۰ ـ۸۱ ،۸۵ ـ۸۷ ، ۸۹ ـ۹۱، ۹۳). همچنین، فؤاد سزگین در تاریخ نگارشهای عربی از فهرستهای او بهره بسیار بردهاست (برای نمونه ← ج ۱، ص ۷۲۹ـ۷۳۳، ج ۳، ص ۳۸۴، ۳۹۹ـ۴۰۵). عبدالحسین حائری مجلدات سوم تا هفتم فهرست دانشگاه تهران را، که دانش‌پژوه به‌صورت موضوعی تدوین کرده، بسیار دقیق وصف کرده و آنها را، به‌رغم برخی اشکالات، بهترین و عالی‌ترین کار کتاب‌شناسی دانستهاست (← «استاد محمدتقی دانش‌پژوه از دریچه خاطرات شفاهی»، ص ۱۸).فهرستهای گوناگون دانش‌پژوه کاستیهایی نیز دارد. او در تنظیم آنها از روش واحدی پیروی نکرده و با اینکه خودش تقسیم علوم را از ارکان کتاب‌شناسی برشمرده و بر این باور است که در این کار مهم باید از فلسفه کمک گرفت (دانش‌پژوه، ۱۳۵۴شب، ص ۲۹۷)، در تدوین فهرستهایش به اصل گروه‌بندی موضوعی چندان پایبند نبوده و در مقدمة مجلد هشتم فهرست کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران (ص دو)، ناگهان و بدون اقامة دلیلی منطقی، از تنظیم مجلدات آتی براساس شماره ثبت خبر داده‌است. افزون بر این، برخی از فهرستها هیچ‌گونه نظمی ندارند (برای نمونه ← نشریه کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران دربارة نسخه‌های خطی، دفتر۸ ،ص۱۵۵ـ ۱۶۶: «نسخه‌های عربی و ترکی گرجستان»، ص ۱۶۹ـ۲۶۹ : «کتابخانة بنیاد خاورشناسی فرهنگستان تفلیس: نسخه‌های فارسی») و شماری از فهرستها برحسب نظم الفبایی عنوانها مرتب شده‌اند (برای نمونه ← همان، دفتر۸ ، ص ۲۷ـ۹۷ : «نسخه‌های خطی بنیاد خاورشناسی فرهنگستان شوروی شهر لنینگراد»). همچنین فقدان نمایة موضوعی در تمامی فهرستها، و نمایه‌های کلی نام مؤلفان از ایرادهای اساسی فهرستهای وی به‌شمار می‌رود.ظاهراً دانش‌پژوه فرصت محدود دستیابی به گنجینه‌های میراث مکتوب ایرانی و اسلامیِ داخل و خارج کشور را غنیمت شمرده و کشف و معرفی هرچه بیشتر نسخه‌های ناشناخته و پراکنده را به ایجاد انضباط و نظمی منطقی ترجیح داده‌است. نجیب مایلهروی وجود برخی بی‌نظمیها در مجموعه فهارس او را ناشی از گستردگی کار وی دانسته و ضرورت اصلاح و سامان‌دهی این فهرستها را، پیش از چاپ مجدد آنها، یادآور شده‌است (ص ۱۹).



منابع : ابن‌سینا، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، چاپ محمدتقی دانش‌پژوه، تهران ۱۳۶۴ش؛ «استاد محمدتقی دانش‌پژوه از دریچه خاطرات شفاهی»، به‌کوشش کوروش نوروز مرادی و حسن صفیاری، پیام بهارستان، ش ۱۷ (آبان ۱۳۸۱)؛ چارلز آمبروز استوری، ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری، ترجمة یو.ا.برگل ]به روسی[، مترجمان: یحیی آرین‌پور، سیروس ایزدی، و کریم کشاورز، چاپ احمد منزوی، تهران ۱۳۶۲ش‌ـ ؛ ایرج افشار، «دانش‌پژوه: دانشمند و فهرست‌نگاری جهانی»، کلک، ش۵۱ـ۵۲ (خرداد و تیر ۱۳۷۳)؛ همو، «درباره دانش‌پژوه»، راهنمای کتاب، سال ۱۹، ش ۴ـ۶ (تیر ـ شهریور ۱۳۵۵)؛ همو، «یادی از محمدتقی دانش‌پژوه»، نامه فرهنگستان، سال ۲، ش ۳ (پاییز ۱۳۷۵)؛ نوش‌آفرین انصاری، «گفت‌وگو با نوش‌آفرین انصاری : دانش‌پژوه، نخستین بنیانگذار دورة نسخ خطی در ایران»، گفتگوکننده: فریبا افکاری، کتاب ماه کلیات، سال ۵، ش ۵ (اردیبهشت ۱۳۸۱)؛ نصراللّه پورجوادی، «قدیمترین گنجینه امثال و حِکَم فارسی: تاریخ‌الوزراء نجم‌الدین قمی»، نشر دانش، سال ۷، ش ۴ (خرداد و تیر ۱۳۶۶)؛ ضیاءالدین حدایق‌شیرازی، فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار، ج ۱، تهران ۱۳۱۵ش؛ حدیث عشق ۲، دفتر۱: دانش‌پژوه در قلمرو جستارهای نسخه‌های خطی، به‌کوشش نادر مطلبی کاشانی و محمدحسین مرعشی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۱ش؛ خبرنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، سال ۱، ش ۱۲ (آذر ۱۳۷۵)؛ بهاءالدین خرمشاهی، «آیین نقد کتاب»، نشر دانش، سال۴،ش۳(فروردین و اردیبهشت۱۳۶۳)؛همو،«]دربارة[ النجاة من الغرق فی بحرالضلالات تصنیف ابن‌سینا با ویرایش و دیباچه محمدتقی دانش‌پژوه»، نشر دانش، سال ۶، ش ۳ (فروردین و اردیبهشت ۱۳۶۵)؛ محمدتقی دانش‌پژوه، «دانش‌پژوه و کتاب» (مصاحبه)، دانشگاه انقلاب، ویژه کتاب و کتابخوانی به مناسبت هفته کتاب (۲۰ـ۲۶ آبان ۱۳۷۴)؛ همو، «سرگذشت من»، راهنمای کتاب، سال ۱۸، ش ۷ـ۹ (مهر ـ آذر ۱۳۵۴الف)؛ همو، فهرست کتابخانه اهدائی آقای سیدمحمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران، ج ۳، بخش ۵، تهران ۱۳۳۸ش؛ همو، فهرست میکروفیلمهای کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، تهران ۱۳۴۸ـ۱۳۶۳ش؛ همو، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، تهران ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش؛ همو، «کتابداری فیلسوف»، در مجموعه مقالات نخستین کنگره تحقیقات ایرانی، ج ۳، به‌کوشش غلامرضا ستوده، تهران: دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۴شب؛ همو، «گفتگو با محمدتقی دانش‌پژوه»، گفتگوکنندگان: عبدالحسین آذرنگ و دیگران، راهنمای کتاب، سال ۲۱، ش ۳ـ۴ (خرداد ـ تیر ۱۳۵۷)؛ همو، مداومت در اصول موسیقی ایران: نمونه‌ای از فهرست آثار دانشمندان ایرانی و اسلامی در غناء و موسیقی، تهران ۱۳۵۵ش؛ فرهاد دفتری، «کتابی براساس منابع و اسناد اصلی اسماعیلیان نزاری»، نشر دانش، سال ۸ ، ش ۲ (بهمن و اسفند ۱۳۶۶)؛ محمدبن محمود شهرزوری، نزهة‌الارواح و روضة‌الافراح (تاریخ‌الحکماء)، ترجمة مقصودعلی تبریزی، با دیباچه‌ای دربارة تاریخ‌نگاری فلسفه، چاپ محمدتقی دانش‌پژوه و محمدسرور مولائی، تهران ۱۳۶۵ش؛ محمدبن محمد فارابی، المنطقیات‌للفارابی، چاپ محمدتقی دانش‌پژوه، قم ۱۴۰۸ـ۱۴۱۰؛ نجم‌الدین ابوالرجاء قمی، تاریخ‌الوزراء، چاپ محمدتقی دانش‌پژوه، تهران ۱۳۶۳ش؛ تراب کمائی، «]دربارة [تاریخ‌الوزراء»، آینده، سال ۱۲، ش ۴ـ ۶ (تیر ـ شهریور ۱۳۶۵)؛ نجیب مایل‌هروی، «گفت‌وگو با نجیب مایل‌هروی : استاد دانش‌پژوه یکی از پرکارترین فهرست‌نگاران و محققان متون در دوره معاصر بود»، گفتگوکننده: حسین فعال عراقی‌نژاد، کتاب ماه کلیات، سال ۵، ش ۵ (اردیبهشت ۱۳۸۱)؛ مهیندخت معاضد، کتابشناسی نقد کتاب، ]تهران[ ۱۳۵۵ش؛ ضیاء موحد، «پس از قرنها تأخیر»، کیهان فرهنگی، سال ۵، ش ۹ (آذر ۱۳۶۷)؛ مصطفی موسوی، «نقد تفصیلی بر تصحیح و چاپ زبدة‌التواریخ»، نشر دانش، سال ۸ ، ش ۲ (بهمن و اسفند ۱۳۶۶)؛ نشریة کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران دربارة نسخه‌های خطی، تهران ۱۳۳۹ـ۱۳۶۲ش؛Hans Daiber, Bibliography of Islamic philosophy, Leiden ۱۹۹۹; Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, Leiden ۱۹۶۷-.


نظر شما
مولفان
محمود حقیق ,
گروه
رده موضوعی
جلد17
تاریخ93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده