دانش پژوه محمدتقی
معرف

کتابدار، کتاب‌شناس، محقق و فهرست‌نگار معاصر

متن


دانش‌پژوه، محمدتقى، کتابدار، کتاب‌شناس، محقق و فهرست‌نگار معاصر. در ۱۳۲۹/۱۲۹۰ش در دهکدة ناندَل، نزدیک شهر آمل، به دنیا آمد. پدرش، حاج‌میرزا احمد دَرْکایى دیلارستاقى لاریجانى، از علما و مجتهدان بنام آمل بود (دانش‌پژوه، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۵۹ـ۶۶۰).دانش‌پژوه پس از طى تحصیلات اولیه، نزد پدر و تنى چند از همشهریان خود به فراگیرى ادبیات عرب، منطق و فلسفه پرداخت (همان، ص۶۶۰ـ۶۶۱). پس از درگذشت پدرش در ۱۳۰۸ش، براى ادامة تحصیلات به حوزة علمیه قم رفت و در آنجا از دروس فقهى و اصولى کسانى چون آخوند ملاعلى معصومى همدانى، سیدشهاب‌الدین مرعشى‌نجفى و سیدمصطفى کردمحله‌اى بهره گرفت (همان، ص ۶۶۲). دانش‌پژوه پس از دو سال اقامت در قم به‌سبب گرفتاریهاى زندگى، ناگزیر به آمل بازگشت (همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۱) و پس از چندى، به تهران رفت و در ۱۳۱۶ش در مدرسة مروى تهران به تحصیل پرداخت. سپس دورة دانشکدة معقول و منقول دانشگاه تهران را گذراند و در ۱۳۲۰ش از این دانشکده درجه لیسانس گرفت (همو، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۶۵ـ۶۶۶).دانش‌پژوه به زبان فرانسه مسلط و با زبان انگلیسى آشنا بود (← همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۲ـ۷۳). خدمات دولتى وى در ۱۳۱۹ش، با استخدام شدن در کتابخانة دانشکدة حقوق دانشگاه تهران، آغاز شد. در ۱۳۳۱ش، به معاونت این کتابخانه تعیین شد و سالهاى بسیارى در این مقام باقى ماند. در ۱۳۳۳ش، با حفظ سمت، به ریاست کتابخانة کتب خطى دانشگاه تهران، و در سال بعد، به ریاست کتابخانة مرکزى این دانشگاه منصوب شد (همو، ۱۳۵۴شالف، ص ۶۶۶؛ نیز ← همو، ۱۳۵۷ش، ص۲۴۰ـ۲۴۲). در ۱۳۴۸ش، با رتبة دانشیارى، به گروه تاریخ دانشکدة الهیات پیوست و سرانجام، پیش از آنکه در اسفند ۱۳۵۵ بازنشسته شود، به درجة استادى رسید. او در این دانشکده تدریس درایة‌الحدیث، منطق، تاریخ فلسفة اسلامى، تاریخ خاورشناسان و روش تحقیق را در مقطع کارشناسى و کارشناسى‌ارشد، و درس عرفان اسلامى را در مقطع دکترى برعهده داشت (همو، ۱۳۷۴ش، ص ۷۳ـ۷۴؛ نیز ← حکم بازنشستگى مورخ ۱ اسفند ۱۳۵۵ دانشگاه تهران).دانش‌پژوه فعالیتهاى علمى و فرهنگى متنوعى داشت، اما پایه و اساس فعالیتهاى بعدى وى تجربیات کتابدارى‌اش در کتابخانة دانشکدة حقوق بود. او با توسعة مجموعة این کتابخانه، آن را به کتابخانة نمونة علوم انسانى و بزرگ‌ترین کتابخانة ایران بدل کرد و با فهرست‌نویسى کتابها و تهیة برگه‌هاى مؤلف و عنوان و موضوع براى آنها، این مجموعه را سازماندهى کرد (← دانش‌پژوه، ۱۳۵۷ش، ص ۲۴۲، ۲۵۳، ۲۷۵). تجربة او در گردآورى مجموعه‌اى پژوهشى در زمینة تحقیقات ایران‌شناسى و اسلام‌شناسى، بعدها به بررسى و گزینش منابع براى خزانه‌هاى خطى کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران و کتابخانه‌هاى مجلس شوراى ملى و سنا و برخى از کتابخانه‌هاى مستقر در شهرستانها انجامید (افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۷).افزون بر این، دانش‌پژوه در چندین انجمن مهم علمى عضو بود و در چندین نشست بین‌المللى علمى و فرهنگى فعالانه شرکت کرد (براى فهرستى از این فعالیتها ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۱۲؛ دانش‌پژوه، ۱۳۷۴ش، ص ۷۴ـ۷۵). به پیشنهاد و اهتمام وى در ۱۳۶۹ش، دورة کارشناسى‌ارشد نسخ خطى در گروه کتابدارى دانشگاه تهران تأسیس شد (انصارى، ص ۱۷). او در ۱۳۷۰ش به عضویت فرهنگستان زبان و ادب برگزیده شد (حکم ش ۹۸۳،۲۹، مورخ ۲۰ بهمن ۱۳۷۰ ریاست جمهورى) و سرانجام در ۲۷ آذر ۱۳۷۵، در ۸۵ سالگى، در تهران درگذشت (خبرنامة فرهنگستان زبان و ادب فارسى، ص ۷).آثار. دانش‌پژوه، طبق برآوردى، ۳۲۶ مقاله از خود برجا نهاد. موضوع این مقالات بسیار متنوع است، از منطق و فلسفه و کلام تا کتابدارى، طب، داروشناسى، مرقع‌سازى، جلدسازى، ریاضى، موسیقى، تدبیر منزل، و آیین شهریارى (← براى آگاهى از نام و نشانى چاپ این آثار ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۱۵ـ ۳۱). اهمیت مقالات منطقى و فلسفى او تا آنجاست که هانز دیبر ۲۲ اثر وى در زمینه‌هاى یاد شده را در >کتاب‌شناسى فلسفة اسلامى< (ج ۱، ص ۲۱۸ـ۲۲۰) معرفى کرده‌است.همچنین نام وى در زمرة نام افرادى قرار دارد که در کثرت کار نقدنویسى در مجلات فارسى سرآمد بوده‌اند (← معاضد، فهرست، ص ۲۶۹؛ نیز ← خرمشاهى، ۱۳۶۳ش، ص ۱۱).نخستین مقالة دانش‌پژوه با عنوان «از منطق ارسطو تا روش‌شناسى نوین» در نخستین شمارة (تیر ۱۳۲۴) مجلة جلوه،نشریه جامعة لیسانسیه‌هاى دانشکده علوم معقول و منقول (ص۲۰ـ۲۵)، به‌چاپ رسید. برخى دیگر از آثار اولیة وى در نشریاتى چون دانشنامه، سخن، دانش، و مهر منتشر شد. او سپس به اتفاق تنى چند از دوستانش (منوچهر ستوده، مصطفى مقربى، عباس زریاب و ایرج افشار) مجلة فرهنگ ایران‌زمین را در فروردین ۱۳۳۲ منتشر کرد و بیش از سى سال به همکارى با آن پرداخت. او به اتفاق ایرج افشار در ۱۳۳۹ش، نشریة کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران دربارة نسخه‌هاى خطى را نیز منتشر کرد که انتشار آن تا دفتر دوازدهم در ۱۳۶۲ش ادامه یافت. بخش عمدة مطالب این نشریه، فهارس وى از مجموعه‌هاى خطى کتابخانه‌هاى مختلف است.دانش‌پژوه به تصحیح و نشر متون پیشینیان نیز اهتمام داشت. او بیش از پنجاه اثر را در موضوعاتى چون فلسفه، منطق، کلام، تصوف و ریاضى تصحیح کرد (← دانش‌پژوه، ۱۳۷۴ش، ص ۷۷؛ نیز براى آگاهى از فهرست تصحیحات او ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۳۲ـ۳۶). ترجمة فارسى مقصود على تبریزى از نزهة‌الارواح شهرزورى (قرن هفتم) در زمرة این آثار است که آن را با همکارى محمدسرور مولایى به چاپ رسانده‌است (تهران ۱۳۶۵ش). او بر این اثر دیباچه‌اى مشروح در ۲۳۳ صفحه، دربارة تاریخ‌نگارى فلسفه نگاشت (← شهرزورى، دیباچه، ص یک ـ دویست و سى‌وسه؛ دربارة اهمیت این دیباچه ← افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۱۱). همچنین در دیباچة مفصّل خود بر کتاب النجاة من الغرق فى بحرالضلالات ابن‌سینا (۱۳۶۴ش)، به معرفى آثار و آراى ارسطو و ابن‌سینا پرداخته و از پیوند نجاة با نگارشهاى دیگر ابن‌سینا، نسخه‌هاى آن در کتابخانه‌هاى جهان و نیز از شارحان (گزارش‌نگاران) نجاة یاد کرده‌است (← ص نودوشش ـ صدویک). به قولى، این چاپ بهترین چاپ انتقادى نجاة بوده‌است (← خرمشاهى، ۱۳۶۵ش، ص ۴۸ـ۴۹).برجسته‌ترین تصحیح دانش‌پژوه در حوزة منطق مجموعة سه جلدى المنطقیات فارابى، مشتمل بر آثار او در منطق و شروح آن، است. دانش‌پژوه در دیباچة خود بر مجلد دوم این اثر، بحثى مستوفا در باب سرگذشت منطق ارسطویى و نقش ترجمه‌هاى میانجى سریانى در گسترش نوشته‌هاى ارسطو در منطق دارد (← فارابى، ج ۲، دیباچه، ص ۱۲ـ۱۸؛ دربارة اهمیت این تصحیح ← موحد، ص ۴۱).البته در برخى تصحیحهاى دانش‌پژوه کاستیها و بى‌دقتیهایى دیده مى‌شود. براى نمونه، تصحیح تاریخ الوزراء (تألیف در ۵۸۴)، فاقد ترجمه و توضیح ابیات و عبارات عربى فراوان متن و نیز فهرست مصطلحات فنى و توضیح اصطلاحات دشوار دیوانى است (براى نمونه‌هایى از این اصطلاحات ← قمى، ص ۳۶، ۶۲ـ۶۳، ۱۵۲، ۱۵۸؛ براى برخى انتقادات دیگر از این چاپ ← کمائى، ص ۲۳۸؛ پورجوادى، ص ۳۹). همچنین کار وى در تصحیح زبدة‌التواریخ در تاریخ اسماعیلیه و خلفاى فاطمى و نزاریان، اثر عبداللّه‌بن على کاشانى، خالى از اشکال نیست و در مقدمة او بر این اثر، مطالب اشتباه و واژه‌ها و اصطلاحات نادرست آمده‌است (← دفترى، ص ۲۹ـ۳۰). همچنین بین متن چاپى و نسخة خطى این اثر مغایرتهایى مشاهده مى‌شود که حتى با فرض بدخوان بودن نسخه پذیرفتنى نیست (براى نمونه‌هایى از نادرست‌خوانى مصحح این چاپ ← موسوى، ص ۳۱ـ۳۵).دانش‌پژوه در فهرست‌نگارى نسخه‌هاى خطى نیز آوازه‌اى بلند دارد. او در تدوین این فهرستها از میان پیش‌کسوتان، بیش از همه، از روش ابن‌یوسف حدایق (ضیاءالدین حدایق شیرازى، ۱۲۸۳ـ۱۳۶۶ش) تأثیر پذیرفت. ابن‌یوسف پیشتر فهرستى از کتابهاى کتابخانة مدرسة عالى سپهسالار و مجلس شوراى ملى را تدوین کرده بود. به گفتة دانش‌پژوه، او نخستین کسى بود که فهرست‌نویسى تحلیلى را در ایران باب کرد (← ۱۳۵۷ش، ص ۲۴۵ـ۲۴۷؛ نیز ← حدایق شیرازى، ج ۱، ص ز).تلاش دانش‌پژوه در زمینة فهرست‌نویسى نسخه‌هاى خطى پرثمر بود. عمده‌ترین کار او در این زمینه فهرست مفصّل نسخه‌هاى خطى کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران است. هفت مجلد نخست این مجموعه کلاً به نسخه‌هاى اهدایى سیدمحمد مشکوة به کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران در ۱۳۲۸ش اختصاص دارد، که هستة اولیة مجموعة این کتابخانه محسوب مى‌شود (← دانش‌پژوه، ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش، ج ۱۶، ص ۶) و به‌جز دو مجلد اول، جملگى به‌اهتمام دانش‌پژوه و باعنوان فهرست کتابخانة اهدائى آقاى سیدمحمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران تألیف و انتشار یافته‌است (۱۳۳۲ـ۱۳۳۸ش). شناسه‌هاى فهرست در این هفت مجلد به تفکیک موضوع و به ترتیب الفباى عنوان اثر ترتیب یافته‌است. در هر شناسه، نخست به کتاب‌شناسى اثر و ارائة توضیحاتى دربارة مؤلف، تاریخ تألیف، فصول و ابواب کتاب، موضوع یا موضوعات مطروحه در آن و شرحها و ترجمه‌هاى اثر، در صورت موجود بودن آنها، پرداخته شده و سپس عباراتى از آغاز و انجام متن آورده شده و سرانجام مطالب مربوط به نسخه‌شناسى اثر، از جمله نوع خط، نام کاتب، تاریخ کتابت، نشانه‌ها، آرایه‌ها و تصویرها، تملکهاى متعدد، نوع کاغذ و جلد، اندازه، شمارة برگها و تعداد سطرها، ذکر شده‌است. دانش‌پژوه ذکر آغاز و انجام اثر را بسیار مهم مى‌دانست و احتمال مى‌داد که ابن‌ندیم مبتکر این کار باشد (۱۳۳۸ش، ج ۳، بخش ۵، ص ]ب[). دانش‌پژوه همچنین مجلد هشتم تا پانزدهم مجموعة فهرست دانشگاه را با عنوان فهرست کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران (۱۳۳۹ـ۱۳۴۵ش) و مجلد شانزدهم تا هجدهم را با عنوان فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه مرکزى و مرکز اسناد دانشگاه تهران (۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش) تدوین کرده‌است. تنظیم فهرست از مجلد هشتم به بعد، برخلاف نظم موضوعى پیشین، براساس شماره ثبت نسخه صورت گرفتهاست. در این مجموعه، کلاً ۰۵۰،۱۰ جلد نسخة خطى معرفى شده‌است (همو، ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش، ج ۱۷، مقدمه، ص ]الف[).دانش‌پژوه همچنین تدوین فهرست میکروفیلمهاى کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران را برعهده داشت. این فهرست که در سه مجلد در سالهاى ۱۳۴۸، ۱۳۵۳، ۱۳۶۳ش منتشر شد، مشتمل است بر مشخصات حدود هفت هزار حلقه میکروفیلم از نسخه‌هاى خطى، فرمانها، قباله‌ها، نامه‌هاى تاریخى، عکسها، جراید قدیمى، و کتابهاى چاپى نادر موجود در کتابخانه‌هاى ایران و جهان (← همو، ۱۳۴۸ـ۱۳۶۳ش، ج ۱، مقدمة ایرج افشار، ص ]الف[ ـ پ، ج ۲، مقدمه همو، ص ] ۷[ـ۸ ، ج ۳، مقدمه، ص ]الف[). به‌علاوه، او در تألیف فهرست نسخه‌هاى خطى چندین کتابخانة معتبر دیگر همت گماشت، از جمله کتابخانه‌هاى دانشکدة حقوق (۱۳۳۹ش)، ادبیات (۱۳۳۹ش) و الهیاتِ (با همکارى سیدمحمدباقر حجتى، ۱۳۴۵ش) دانشگاه تهران، مدرسة عالى سپهسالار (مجلدات ۳ـ۵ با همکارى على‌نقى منزوى، ۱۳۴۰ـ۱۳۵۶ش)، مجلس شوراى ملى (مجلدات ۱۱ـ۱۶ با همکارى ایرج افشار و دیگران، ۱۳۴۵ـ ۱۳۴۸ش)، مجلس سنا (در دو مجلد با همکارى بهاءالدین علمى انوارى، ۱۳۵۵ـ۱۳۵۹ش)، و کتابخانة ملک (سیزده مجلد با همکارى ایرج افشار و دیگران، ۱۳۵۱ـ۱۳۸۰ش؛ براى آگاهى از مشخصات این فهارس ← حدیث عشق ۲، دفتر۱، ص ۳۷ـ۳۹). او در هفت دفتر نخست نشریة کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران دربارة نسخه‌هاى خطى، علاوه بر چاپ گزارشهاى متنوعى دربارة نسخه‌هاى خطى، فهرست مجموعه‌هاى خطى بسیارى از کتابخانه‌هاى مستقر در تهران و شهرستانها و مجموعه‌هاى خصوصى، فهرست نسخه‌هاى عربى و فارسى و ترکى موجود در کتابخانه‌هاى عراق و عربستان سعودى (← دفتر ۵، ص ۴۰۵ـ۵۸۳)، و فهرست نسخه‌هاى اسلامى موجود در شمارى از کتابخانه‌هاى دانشگاهها و مجامع علمى جمهوریهاى اتحاد جماهیر شوروى سابق، اروپا، امریکا، ترکیه، هند و پاکستان (← دفترهاى ۸ و ۹ و ۱۰) را منتشر کرد. این فهرستها را او در مأموریتهاى علمى خود تدوین کرده بود. دو دفتر پایانى این نشریه نیز به فهرست مفصّلى از قریب پنج‌هزار نسخة خطى فارسى، عربى، ترکى و اردو متعلق به کتابخانة دانشگاه کالیفرنیا اختصاص یافته‌است (← دفتر ۱۱ و ۱۲، ص ۱ـ۷۷۲، نیز ← مقدمه، ص ۲).دانش‌پژوه چندین کتاب‌شناسى موضوعى نیز تدوین کرد، که برخى از آنها به‌صورت فهرست مستقل و برخى در قالب مقاله یا مقدمه تصحیح منتشر شده‌اند (← افشار، ۱۳۷۵ش، ص ۸ ـ ۹). یکى از کتاب‌شناسیهاى موضوعى مستقل او در موسیقى است، باعنوان مداومت در اصول موسیقى ایران : نمونه‌اى از فهرست آثار دانشمندان ایرانى و اسلامى در غناء و موسیقى (تهران ۱۳۵۵ش)، که در حکم مرجع معتبر و محققانه‌اى در زمینة موسیقى سرزمینهاى اسلامى است (← همو، ۱۳۵۵ش، ص ۲۷۸). او در این اثر، با ذکر شواهدى همچون وجود اطلاعات موسیقایى فارسى و نام فارسى ابزارهاى موسیقى در آثار عربى، ادعا کرده که موسیقى ایرانى در طول چهارده قرن در موسیقى اسلامى حضور داشته‌است (ص ۲۳۳). کتاب‌شناسى موضوعى مستقل دیگر با عنوان فهرستواره فقه هزار و چهارصد ساله اسلامى در زبان فارسى در ۱۳۶۷ش منتشر شد. در هر دو اثر مذکور، از نسخه‌هاى کتابهاى معرفى‌شده در کتابخانه‌هاى جهان نیز یاد شده‌است.امروزه مجموعه فهرستهاى او دست‌مایة پژوهش محققان و خاورشناسان است. ایرج افشار (۱۳۵۵ش، ص۲۷۶؛ ۱۳۷۳ش، ص ۱۵۹؛ ۱۳۷۵ش، ص ۸) این فهرستها را معرف حدود پنجاه‌هزار نسخة خطى دانسته و بر این باور است که دانش‌پژوه در تدوین این مجموعه، از نظر کمّى و کیفى، کارى بیش از توان یک فهرست‌نگار انجام داده و بیش از هر فهرست‌نویسى، فهرست‌نگارىِ تحلیلى و تحقیقى انجام دادهاست. فهرستهاى او از منابع عمدة ترجمة روسى یورى ا. برگل ، کتاب‌شناس روس،از کتاب > ادبیات فارسى: شرح احوال و آثار< اثر چارلز آمبروز استورى (خاورشناس انگلیسى) بوده‌است (براى نمونه ← استورى، ج ۱، بخش اختصارات و منابع، ص ۵۵، ۵۷، ۶۱، ۶۵ـ۶۸، ۷۲ـ۷۴،۷۶ـ۷۷،۸۰ ـ۸۱ ،۸۵ ـ۸۷ ، ۸۹ ـ۹۱، ۹۳). همچنین، فؤاد سزگین در تاریخ نگارشهاى عربى از فهرستهاى او بهره بسیار بردهاست (براى نمونه ← ج ۱، ص ۷۲۹ـ۷۳۳، ج ۳، ص ۳۸۴، ۳۹۹ـ۴۰۵). عبدالحسین حائرى مجلدات سوم تا هفتم فهرست دانشگاه تهران را، که دانش‌پژوه به‌صورت موضوعى تدوین کرده، بسیار دقیق وصف کرده و آنها را، به‌رغم برخى اشکالات، بهترین و عالى‌ترین کار کتاب‌شناسى دانستهاست (← «استاد محمدتقى دانش‌پژوه از دریچه خاطرات شفاهى»، ص ۱۸).فهرستهاى گوناگون دانش‌پژوه کاستیهایى نیز دارد. او در تنظیم آنها از روش واحدى پیروى نکرده و با اینکه خودش تقسیم علوم را از ارکان کتاب‌شناسى برشمرده و بر این باور است که در این کار مهم باید از فلسفه کمک گرفت (دانش‌پژوه، ۱۳۵۴شب، ص ۲۹۷)، در تدوین فهرستهایش به اصل گروه‌بندى موضوعى چندان پایبند نبوده و در مقدمة مجلد هشتم فهرست کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران (ص دو)، ناگهان و بدون اقامة دلیلى منطقى، از تنظیم مجلدات آتى براساس شماره ثبت خبر داده‌است. افزون بر این، برخى از فهرستها هیچ‌گونه نظمى ندارند (براى نمونه ← نشریه کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران دربارة نسخه‌هاى خطى، دفتر۸ ،ص۱۵۵ـ ۱۶۶: «نسخه‌هاى عربى و ترکى گرجستان»، ص ۱۶۹ـ۲۶۹ : «کتابخانة بنیاد خاورشناسى فرهنگستان تفلیس: نسخه‌هاى فارسى») و شمارى از فهرستها برحسب نظم الفبایى عنوانها مرتب شده‌اند (براى نمونه ← همان، دفتر۸ ، ص ۲۷ـ۹۷ : «نسخه‌هاى خطى بنیاد خاورشناسى فرهنگستان شوروى شهر لنینگراد»). همچنین فقدان نمایة موضوعى در تمامى فهرستها، و نمایه‌هاى کلى نام مؤلفان از ایرادهاى اساسى فهرستهاى وى به‌شمار مى‌رود.ظاهراً دانش‌پژوه فرصت محدود دستیابى به گنجینه‌هاى میراث مکتوب ایرانى و اسلامىِ داخل و خارج کشور را غنیمت شمرده و کشف و معرفى هرچه بیشتر نسخه‌هاى ناشناخته و پراکنده را به ایجاد انضباط و نظمى منطقى ترجیح داده‌است. نجیب مایلهروى وجود برخى بى‌نظمیها در مجموعه فهارس او را ناشى از گستردگى کار وى دانسته و ضرورت اصلاح و سامان‌دهى این فهرستها را، پیش از چاپ مجدد آنها، یادآور شده‌است (ص ۱۹).



منابع : ابن‌سینا، النجاة من الغرق فى بحر الضلالات، چاپ محمدتقى دانش‌پژوه، تهران ۱۳۶۴ش؛ «استاد محمدتقى دانش‌پژوه از دریچه خاطرات شفاهى»، به‌کوشش کوروش نوروز مرادى و حسن صفیارى، پیام بهارستان، ش ۱۷ (آبان ۱۳۸۱)؛ چارلز آمبروز استورى، ادبیات فارسى بر مبناى تألیف استورى، ترجمة یو.ا.برگل ]به روسى[، مترجمان: یحیى آرین‌پور، سیروس ایزدى، و کریم کشاورز، چاپ احمد منزوى، تهران ۱۳۶۲ش‌ـ ؛ ایرج افشار، «دانش‌پژوه: دانشمند و فهرست‌نگارى جهانى»، کلک، ش۵۱ـ۵۲ (خرداد و تیر ۱۳۷۳)؛ همو، «درباره دانش‌پژوه»، راهنماى کتاب، سال ۱۹، ش ۴ـ۶ (تیر ـ شهریور ۱۳۵۵)؛ همو، «یادى از محمدتقى دانش‌پژوه»، نامه فرهنگستان، سال ۲، ش ۳ (پاییز ۱۳۷۵)؛ نوش‌آفرین انصارى، «گفت‌وگو با نوش‌آفرین انصارى : دانش‌پژوه، نخستین بنیانگذار دورة نسخ خطى در ایران»، گفتگوکننده: فریبا افکارى، کتاب ماه کلیات، سال ۵، ش ۵ (اردیبهشت ۱۳۸۱)؛ نصراللّه پورجوادى، «قدیمترین گنجینه امثال و حِکَم فارسى: تاریخ‌الوزراء نجم‌الدین قمى»، نشر دانش، سال ۷، ش ۴ (خرداد و تیر ۱۳۶۶)؛ ضیاءالدین حدایق‌شیرازى، فهرست کتابخانه مدرسه عالى سپهسالار، ج ۱، تهران ۱۳۱۵ش؛ حدیث عشق ۲، دفتر۱: دانش‌پژوه در قلمرو جستارهاى نسخه‌هاى خطى، به‌کوشش نادر مطلبى کاشانى و محمدحسین مرعشى، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شوراى اسلامى، ۱۳۸۱ش؛ خبرنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسى، سال ۱، ش ۱۲ (آذر ۱۳۷۵)؛ بهاءالدین خرمشاهى، «آیین نقد کتاب»، نشر دانش، سال۴،ش۳(فروردین و اردیبهشت۱۳۶۳)؛همو،«]دربارة[ النجاة من الغرق فى بحرالضلالات تصنیف ابن‌سینا با ویرایش و دیباچه محمدتقى دانش‌پژوه»، نشر دانش، سال ۶، ش ۳ (فروردین و اردیبهشت ۱۳۶۵)؛ محمدتقى دانش‌پژوه، «دانش‌پژوه و کتاب» (مصاحبه)، دانشگاه انقلاب، ویژه کتاب و کتابخوانى به مناسبت هفته کتاب (۲۰ـ۲۶ آبان ۱۳۷۴)؛ همو، «سرگذشت من»، راهنماى کتاب، سال ۱۸، ش ۷ـ۹ (مهر ـ آذر ۱۳۵۴الف)؛ همو، فهرست کتابخانه اهدائى آقاى سیدمحمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران، ج ۳، بخش ۵، تهران ۱۳۳۸ش؛ همو، فهرست میکروفیلمهاى کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران، تهران ۱۳۴۸ـ۱۳۶۳ش؛ همو، فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه مرکزى و مرکز اسناد دانشگاه تهران، تهران ۱۳۵۷ـ۱۳۶۴ش؛ همو، «کتابدارى فیلسوف»، در مجموعه مقالات نخستین کنگره تحقیقات ایرانى، ج ۳، به‌کوشش غلامرضا ستوده، تهران: دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانى، ۱۳۵۴شب؛ همو، «گفتگو با محمدتقى دانش‌پژوه»، گفتگوکنندگان: عبدالحسین آذرنگ و دیگران، راهنماى کتاب، سال ۲۱، ش ۳ـ۴ (خرداد ـ تیر ۱۳۵۷)؛ همو، مداومت در اصول موسیقى ایران: نمونه‌اى از فهرست آثار دانشمندان ایرانى و اسلامى در غناء و موسیقى، تهران ۱۳۵۵ش؛ فرهاد دفترى، «کتابى براساس منابع و اسناد اصلى اسماعیلیان نزارى»، نشر دانش، سال ۸ ، ش ۲ (بهمن و اسفند ۱۳۶۶)؛ محمدبن محمود شهرزورى، نزهة‌الارواح و روضة‌الافراح (تاریخ‌الحکماء)، ترجمة مقصودعلى تبریزى، با دیباچه‌اى دربارة تاریخ‌نگارى فلسفه، چاپ محمدتقى دانش‌پژوه و محمدسرور مولائى، تهران ۱۳۶۵ش؛ محمدبن محمد فارابى، المنطقیات‌للفارابى، چاپ محمدتقى دانش‌پژوه، قم ۱۴۰۸ـ۱۴۱۰؛ نجم‌الدین ابوالرجاء قمى، تاریخ‌الوزراء، چاپ محمدتقى دانش‌پژوه، تهران ۱۳۶۳ش؛ تراب کمائى، «]دربارة [تاریخ‌الوزراء»، آینده، سال ۱۲، ش ۴ـ ۶ (تیر ـ شهریور ۱۳۶۵)؛ نجیب مایل‌هروى، «گفت‌وگو با نجیب مایل‌هروى : استاد دانش‌پژوه یکى از پرکارترین فهرست‌نگاران و محققان متون در دوره معاصر بود»، گفتگوکننده: حسین فعال عراقى‌نژاد، کتاب ماه کلیات، سال ۵، ش ۵ (اردیبهشت ۱۳۸۱)؛ مهیندخت معاضد، کتابشناسى نقد کتاب، ]تهران[ ۱۳۵۵ش؛ ضیاء موحد، «پس از قرنها تأخیر»، کیهان فرهنگى، سال ۵، ش ۹ (آذر ۱۳۶۷)؛ مصطفى موسوى، «نقد تفصیلى بر تصحیح و چاپ زبدة‌التواریخ»، نشر دانش، سال ۸ ، ش ۲ (بهمن و اسفند ۱۳۶۶)؛ نشریة کتابخانة مرکزى دانشگاه تهران دربارة نسخه‌هاى خطى، تهران ۱۳۳۹ـ۱۳۶۲ش؛Hans Daiber, Bibliography of Islamic philosophy, Leiden ۱۹۹۹; Fuat Sezgin, Geschichte des arabischen Schrifttums, Leiden ۱۹۶۷-.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود حقیق

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده