زهاد ثمانیه

معرف

عنوانى رجالى براى هشت تن از پارسايان قرن اول.
متن

زُهّاد ثمانيه، عنوانى رجالى براى هشت تن از پارسايان قرن اول. عنوان «زهاد ثمانيه» را هم در منابع شيعه و هم در منابع اهلسنّت مىتوان يافت. در ميان منابع شيعى، يگانه منبع رجالى كه اين عنوان در آن بهكار رفته، اختيار معرفة الرجال كشّى (قرن چهارم) است كه روايتى را در اين باره از فضلبن شاذان نقل كرده (← ص ۹۷ـ۹۸)، و روايت وى در منابع رجالى بعدى شيعه نيز عينآ تكرار شدهاست (براى نمونه ← صاحب معالم، ص ۶۴۰؛ اردبيلى، ج ۱، ص ۱۱۰). كشّى (ص ۹۷) به نقل از فضلبن شاذان، ربيعبن خُثَيم*، هَرِمبن حيّان*، اويس قَرَنى*، عامربن عبدقيس، ابومسلم عبداللّهبن ثوب خولانى*، مسروقبن اجدع همدانى* و حسن بصرى* را هفت تن از آن هشت تن ياد كردهاست. در متن موجود رجال كشّى از نفر هشتم ياد نشدهاست. اما در روايتى كه ابونُعَيْم اصفهانى (ج ۲، ص ۸۷) از علقمه نقل كردهاست، نفر هشتم اسودبن يزيد* است. در برابر، تفرشى (ج ۱، ص ۲۵۲) هشتمين تن از زهاد ثمانيه را جريربن عبداللّه بَجَلى* دانستهاست. افزونبراين، سمعانى (ج ۴، ص ۲۴۵ـ۲۴۶) اويس قرنى را همان ابوعبداللّه عامربن عبداللّهبن عبدقيس تميمى عنبرى دانستهاست كه اهل بصره و ساكن شام بود (نيز ← ابنعساكر، ج ۹، ص ۴۱۴، كه در آن اويس قرنى را با عنوان «ابنعامر» نيز شناساندهاست). در اين ميان، محمدتقى مجلسى (ج ۸، ص ۲۷) به وجود فرد ديگرى با نام ربيعبن خثيم اشاره كرده و او را شخصى غير از ربيعبن خثيم كه از زهاد ثمانيه بوده، دانستهاست. كشّى (ص ۹۷ـ۹۸) به نقل از فضلبن شاذان، چهار تن نخست را از ياران امامعلى عليهالسلام و از زاهدان پرهيزكار دانسته و ستوده، اما سه تن ديگر را نكوهيدهاست. بنابر نقل كشّى (همانجا)، ابومسلم شخصى گناهكار، رياكار، دشمن امامعلى و از همراهان معاويه بود كه مردم را به جنگ با امام فرامىخواند؛ مسروقبن اجدع از كارگزاران معاويه بود كه در رُصافه درگذشت و قبر او در همانجاست؛ حسن بصرى نيز شخصى رياستطلب و پيشواى قدريه معرفى شدهاست. بنابر نقل نصربن مزاحم (ص ۸۵ـ۸۶)، ابومسلم خولانى نامه معاويه خطاب به امامعلى را براى آن حضرت آورد و از ايشان خواست تا سپاهيان خود را، كه بهزعم وى قاتلان عثمان بودند، به آنان واگذار كند تا آنها را بكشند، و وقتى با پاسخ منفى امام روبهرو شد به مخالفت خود با آن حضرت افزود (نيز ← شوشترى، ج ۱۱، ص ۵۱۴ـ۵۱۵). ثقفى (ص ۵۶۲ـ۵۶۵) نيز گزارشهايى را نقل كردهاست كه، همانند نقل كشّى، گوياى دشمنى مسروقبن اجدع با امامعلى است (براى گزارشهاى ديگرى كه حاكى از گرايشهاى عثمانى مسروقبن اجدع و مخالفت وى با امامعلى است ← شوشترى، ج ۱۰، ص ۵۱ـ۵۲). در منابع اهل سنّت، عامربن عبداللّهبن عبدقيس تميمى عنبرى (← ابنحِبّان، ج ۵، ص ۱۸۷؛ نيز ← سمعانى، ج ۱، ص ۵۱۷)، هرمبن حيّان (ابنحجر عسقلانى، ج ۶، ص ۴۱۸) و ربيعبن خثيم (سمعانى، همانجا) از زهاد ثمانيه دانسته شدهاند. در نقل كشّى (ص ۹۸) از فضلبن شاذان، اويس قرنى برترين فرد در ميان زهاد ثمانيه دانسته شدهاست. ابنابىحاتِم رازى (متوفى ۳۲۷) رسالهاى با نام زهد الثمانية من التابعين داشتهاست (← ابنحجر عسقلانى، همانجا؛ كوركيس عوّاد، ص ۱۴۴). عبدالمنعم هاشمى در كتاب الزهد و الزهاد الثمانية به معرفى اين هشت تن پرداختهاست.

منابع : ابنحِبّان، كتاب الثقات، حيدرآباد، دكن ۱۳۹۳ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۳ـ۱۹۸۳، چاپ افست بيروت ]بىتا.[؛ ابنحجر عسقلانى، الاصابة فى تمييز الصحابة، چاپ عادل احمد عبدالموجود و على محمد معوض، بيروت ۱۴۱۵/۱۹۹۵؛ ابنعساكر؛ ابونُعَيم اصفهانى، حلية الاولياء و طبقات الاصفياء، بيروت ۱۴۰۹/۱۹۸۸؛ محمدبن على اردبيلى، جامعالرواة و ازاحة الاشتباهات عنالطرق و الاسناد، ج ۱، قم: مكتبة المحمدى، ]بىتا.[؛ مصطفىبن حسين تفرشى، نقدالرجال، قم ۱۴۱۸؛ ابراهيمبن محمد ثقفى، الغارات، چاپ جلالالدين محدث ارموى، تهران ۱۳۵۵ش؛ سمعانى؛ شوشترى؛ حسنبن زينالدين صاحب معالم، التحرير الطاووسى، چاپ فاضل جواهرى، قم ۱۴۱۱؛ محمدبن عمر كشّى، اختيار معرفة الرجال، ]تلخيص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد ۱۳۴۸ش؛ كوركيس عوّاد، اقدم المخطوطات العربية فى مكتبات العالم، ]بغداد[ ۱۹۸۲؛ محمدتقىبن مقصودعلى مجلسى، لوامع صاحبقرانى، المشتهر بشرحالفقيه، ج ۸، قم ۱۳۷۷ش؛ نصربن مزاحم، وقعة صفّين، چاپ عبدالسلام هارون، قاهره ۱۳۸۲، چاپ افست قم ۱۴۰۴.

/ سعيد زعفرانىزاده /

نظر شما
مولفان
سعید زعفرانی زاده ,
گروه
قرآن و حدیث ,
رده موضوعی
جلد 21
تاریخ 95
وضعیت چاپ
  • چاپ شده