زرعی

معرف

فقيه شافعى و قاضى‌القضات شام و مصر در قرن هفتم و هشتم.
متن

زُرَعى، سليمانبن عمر، فقيه شافعى و قاضىالقضات شام و مصر در قرن هفتم و هشتم. جمالالدين ابوالربيع اَذرَعى، معروف به زرعى، فرزند مجدالدين عمربن سالم است. نياكان او در مغرب مىزيستند (← ابنكثير، ج ۷، جزء۱۴، ص ۱۷۶؛ ابنمُلَقَّن، ص ۲۰۸؛ ابنتَغرى بِردى، ج ۹، ص ۳۰۴). وى در ۶۴۵ در أذرعات، نزديك دمشق، كه امروزه درعا* ناميده مىشود، بهدنيا آمد (ابنكثير، همانجا؛ مَقريزى، ج ۳، ص ۱۸۱). برخى سال تولد او را ۶۵۶ يا ۶۵۸ دانستهاند (← ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۲۵۶). سليمان در جوانى براى كسب علم به دمشق رفت و از ابننِعمَه احمدبن عبدالدائم (متوفى ۶۶۸)، كمالالدين احمدبن نعمه نابلسى (متوفى ۶۶۵)، قاضىبدرالدين حسنبن عبدالعزيز لَخمى و يحيىبن صَيرِفى حديث شنيد (ذهبى، ص ۱۸۱؛ سُبْكى، ج۱۰، ص ۳۹؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۱۰۱، ۲۵۵). قاسمبن محمد بِرزالى* (متوفى ۷۳۹) مَشيَخه*اى براى زرعى گرد آورده كه شامل نام ۲۲ تن از شيوخ روايى زرعى همراه با احاديثى است كه وى از آنان شنيدهاست (← ابنكثير، همانجا؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۷۶، قسم ۲، ص ۲۵۱). سليمان در مدارس دينى متعددى تدريس كرد ( ادامه مقاله). عزالدين عبدالعزيزبن عبدالمحيى اسيوطى (متوفى ۷۸۴) ازجمله شاگردان او بود (ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۴۸۷). سليمان سيزده سال قاضى زُرَع (از توابع حوران در جنوب سوريه) بود؛ و ازاينرو، به زرعى معروف شد. او مدتى قاضى شَيزَر* نيز بود (سبكى؛ ابنكثير، همانجاها؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۲۵۵). از ۶۹۵، وى هفت سال در دمشق نايب بدرالدين ابنجَماعَه، محمدبن ابراهيم كِنانى (متوفى ۷۳۳)، قاضىالقضات شام، شد و چند ماه در مدرسه دولعيه تدريس كرد. وى سپس به مصر رفت و بهمدت هفت سال نيابت ابنجماعه ــكه قاضىالقضات مصر شده بودــ را برعهده گرفت (ابنكثير، ج ۷، جزء۱۳، ص ۳۶۴، جزء۱۴، ص ۱۳، ۱۷، ۱۷۶؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۲۵۶؛ همو، ۱۳۷۶، قسم ۲، ص۲۵۰). در ۷۱۰، سلطانملك ناصر محمدبن قَلاوُون (متوفى ۷۴۱)، ابنجماعه را عزل و زرعى را قاضىالقضات مصر كرد. در ۷۱۱، ابنجماعه به مقام خود بازگشت و زرعى قاضى عسكر شد و به تدريس در مدارس مصر پرداخت (ذهبى، ص ۵۱، ۵۷؛ يافعى، ج ۴، ص ۱۸۶، ۱۸۸؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۲۵۵). زرعى در ۷۲۳ پس از مرگ ابنصَصْرى نجمالدين احمدبن محمد، به فرمان ملك ناصر قاضىالقضات شام شد و بنابه شيوه مرسوم در آن روزگار، منصب قاضى عسكرى، شيخالشيوخى و تدريس را در مدارس عادليّه*، غزّاليّه و اتابكيه* نيز بهعهده گرفت (ابنكثير، ج ۷، جزء۱۴، ص ۱۰۸؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۷۶، قسم ۲، ص ۲۵۱؛ نُعَيمى دمشقى، ج ۱، ص ۱۳۲ـ۱۳۳). در ۷۲۴، زرعى از منصب خود عزل شد. بااينحال، تا يك سال بعد همچنان شيخالشيوخ مدارس شام و مدرّس اتابكيه بود (ذهبى، ص ۱۳۲؛ سبكى، ج۱۰، ص۴۰؛ ابنكثير، ج ۷، جزء۱۴، ص ۱۱۵، ۱۷۶؛ براى سبب عزل وى ← ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۲۵۶). او در ۷۲۶ به قاهره سفر كرد و افزون بر تدريس در مدارس آنجا، ازجمله مدرسه معزيّه، قاضى عسكر آنجا شد و تا پايان عمر در اين سِمَت باقى ماند (ذهبى، ص ۱۵۹ـ۱۶۰؛ ابنكثير، ج ۷، جزء۱۴، ص ۱۷۶؛ ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، همانجا؛ ابنتغرى بردى، ج ۹، ص ۳۰۴). او در ۷۳۴ در قاهره از دنيا رفت (ذهبى، ص ۱۸۱؛ ابنتغرى بردى، همانجا؛ قس ابنكثير، همانجا كه سن او را هنگام وفات حدود هفتاد سال دانستهاست). پسر زرعى بدرالدين محمد اذرعى از فخرالدين علىبن احمد معروف به ابنبخارى* (متوفى ۶۹۰) و زينب بنت مكى* (متوفى ۶۸۸) حديث شنيد. وى از مصاحبان كريمالدين كبير (قاضى و مشاور عالىرتبه ملكناصر؛ متوفى ۷۲۴) بود و با او در برخى امور قضائى همكارى مىكرد. وى در ۷۳۴ در قاهره ازدنيا رفت (ابنحجر عسقلانى، ۱۳۸۵، ج ۴، ص۷۰).


منابع: ابنتَغرى بِردى؛ ابنحجر عسقلانى، الدرر الكامنة فى اعيان المائة الثامنة، چاپ محمد سيد جادالحق، قاهره ۱۳۸۵/ ۱۹۶۶؛ همو، رفع الإصْر عن قضاة مصر، چاپ حامد عبدالمجيد، محمدمهدى ابوسنه، و محمداسماعيل صاوى، ]قاهره ?۱۳۷۶/ ۱۹۵۶[؛ ابنكثير، البدايةوالنهاية، ج ۷، چاپ احمد ابوملحم و ديگران، بيروت ۱۴۰۷/ ۱۹۸۷؛ ابنمُلَقَّن، نزهةالنظار فى قضاة الامصار، چاپ مديحة محمد شرقاوى، قاهره ۱۹۹۶؛ محمدبن احمد ذهبى، من ذيولالعبر للذهبى و الحسينى، چاپ محمد رشاد عبدالمطلب، كويت ]بىتا.[؛ عبدالوهاببن على سُبْكى، طبقات الشافعية الكبرى، چاپ محمود محمد طناحى و عبدالفتاح محمد حلو، ]قاهره[ ۱۹۶۴ـ] ۱۹۷۶[؛ احمدبن على مَقريزى، السلوك لمعرفة دولالملوك، چاپ محمد عبدالقادر عطا، بيروت ۱۴۱۸/ ۱۹۹۷؛ عبدالقادربن محمد نُعَيمى دمشقى، الدارس فى تاريخ المدارس، چاپ جعفر حسنى، ]قاهره[ ۱۹۸۸؛ عبداللّهبن اسعد يافعى، مرآةالجنان و عبرةاليقظان، بيروت ۱۴۱۷/۱۹۹۷.


/ مريم حسينى آهق /

نظر شما
مولفان
مریم حسینی آهق ,
گروه
فقه وحقوق ,
رده موضوعی
جلد 21
تاریخ 95
وضعیت چاپ
  • چاپ شده