روزن، ویکتور رومانوویچ

معرف

استاد زبان عربى و خاورشناس و ايرانشناس روس، صاحب تأليفات متعدد درباره جهان اسلام، به‌ويژه ايران.
متن

روزن، ويكتور رومانوويچ[۱] ، استاد زبان عربى و خاورشناس و ايرانشناس روس، صاحب تأليفات متعدد درباره جهان اسلام، بهويژه ايران. او در ۱۸۴۹/ ۱۲۶۵ در رِوال[۲] ، واقع در جمهورى استونى[۳] ، بهدنيا آمد. در رشته زبانهاى سامى دانشگاه دولتى سنپترزبورگ[۴] تحصيل كرد و زبان آلمانى نيز آموخت. سپس براى ادامه تحصيل به لايپزيك رفت و نزد هاينريش فلايشر*[۵] زبان عربى آموخت (فرهنگ خاورشناسان، ج ۴، ص ۳۹۲ـ۳۹۳). در ۱۸۷۲/ ۱۲۸۹، دوره دكترى را بهپايان رساند و پس از بازگشت به سنپترزبورگ، در دانشگاه اين شهر، تدريس زبان عربى را آغاز كرد. در ۱۸۷۹/ ۱۲۹۶ عضو فرهنگستان علومروسيه[۶] و از ۱۸۸۵/ ۱۳۰۲ استاد و رئيس بخش خاورشناسى انجمن سلطنتى باستانشناسى[۷] اين كشور شد. از ۱۸۹۳ تا ۱۹۰۳/ ۱۳۱۰ ـ ۱۳۳۱ استاد دانشكده زبانهاى شرقى[۸] دانشگاه دولتى سنپترزبورگ بود (عقيقى، ج ۳، ص ۷۵). او در ۱۹۰۸/ ۱۳۲۶ در سنپترزبورگ درگذشت (همانجا). روزن، در كنار پرورش شاگردان متعدد، در شناساندن آثار نويسندگان مسلمان بسيار تلاش كرد. او علاوه بر معرفى و شرح نسخههاى خطى عربى موجود در كتابخانههاى روسيه، در زمينه گزارشهاى اين نويسندگان درباره روسيه و مردم آن نيز بسيار تحقيق كرد (بارتولد[۹] ، ۱۳۵۱ش، ص ۳۵۳). يكى از نخستين تلاشهاى او در اين زمينه همكارى با ولاديمير گيرگاس[۱۰] ، خاورشناس روس، در انتشار مجموعهاى با عنوان >گزيدههاى عربى<[۱۱] بود (فرهنگ خاورشناسان، ج ۴، ص۳۹۳). گيرگاس اخبار الطوال را نيز در ۱۸۸۷/ ۱۳۰۴ در ليدن[۱۲] چاپ كرد، ولى پيش از آنكه مقدمه و فهرستهاى آن را بنويسد و تنظيم كند درگذشت. ازاينرو، روزن مقدمه و فهرستهاى آن را تهيه كرد، اما روزن هم نتوانست اين كار را بهانجام برساند و شاگرد او، ايگناتى كراچكوفسكى[۱۳] *، اين كار را تكميل كرد (دينورى، مقدمه مهدوى دامغانى، ص ۱۸). روزن همچنين آثارى را از عربى به روسى برگرداند كه يكى از آنها قسمتى از ذيل التاريخ، اثر يحيىبن سعيد انطاكى، است. او همچنين در نشر تاريخ طبرى در ليدن با دخويه[۱۴] * و ديگران همكارى داشت (فرهنگ خاورشناسان، همانجا). اما مهمترين بخش از آثار روزن تهيه چند فهرست از نسخههاى خطى موجود در روسيه بود كه آنها را بهتنهايى يا با همكارى ديگران فراهم آورد و بهچاپ رساند. فهرستهاى الفبايى فارسى، تركى و عربى كتابخانه عمومى سلطنتى[۱۵] سنپترزبورگ، فهرست نسخههاى خطى عربى، فهرست نسخههاى خطى فارسى، و فهرست نسخههاى خطى زبانهاى شرقى مؤسسه زبانهاى شرقى[۱۶] سنپترزبورگ از آن جملهاند ( شفا، ج ۱، ص ۹۲۶ـ۹۲۷؛ عقيقى، ج ۳، ص ۷۵ـ۷۶). روزن، با وجود تبار آلمانىاش (يوانسيان[۱۷] ، ص ۱۱)، تعصب خاصى به فرهنگ و زبان روسى داشت و بر آن بود تا بر اهميت جهانى خاورشناسى روسى بيفزايد. به همين سبب، از شاگردان خويش، ازجمله بارتولد* و كراچكوفسكى، مىخواست تا بهرغم عقيده رايج در اروپاى غربى، مبنىبر اينكه «كتابهاى نوشتهشده به زبان روسى را كسى نمىخواند»، تأليفات خود را به زبان روسى منتشر كنند. او به همين انگيزه نخستين نشريه خاورشناسى روسىزبان را منتشر كرد و براى برگزارى كنگرهجهانى خاورشناسى ۱۹۷۶/ ۱۳۵۵ش در سنپترزبورگ بسيار كوشيد (بارتولد، ۱۳۵۲ش،ج۱، مقدمهپطروشفسكى[۱۸] ،ص۲و پانويس۳و۴،ص۳). مقالهاى از او با عنوان «درباره ترجمههاى عربى خداىنامه»[۱۹] ، اثرى ارزشمند در شناخت سنّت ايرانى در نخستين سدههاى اسلامى است و محسن شجاعى آن را به فارسى برگرداندهاست (ضميمه شماره ۱۵ نامه فرهنگستان، دى ۱۳۸۲). كريستنسن[۲۰] * (ج ۲، ص ۳۹۳ـ۳۹۵) از مقاله يادشده در كتاب خود استفاده كرد. ى. كريسته[۲۱] خلاصه آن را به آلمانى ترجمه[۲۲] و منتشر كرده و احمد تفضلى ترجمه فارسى آن خلاصه آلمانى را باعنوان «درباره خداىنامه»، در ارجنامه ايرج، به كوشش محسن باقرزاده (تهران ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۴۸۱ـ۴۸۴) منتشر كردهاست.


منابع : واسيلى ولاديميروويچ بارتولد، تركستاننامه: تركستان در عهد هجوم مغول، ترجمه كريم كشاورز، تهران ۱۳۵۲ش؛ همو، خاورشناسى در روسيه و اروپا، ترجمه حمزه سردادور، تهران ۱۳۵۱ش؛ احمدبن داوود دينورى، اخبار الطِّوال، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران ۱۳۶۶ش؛ شجاعالدين شفا، جهان ايرانشناسى، [تهران ?۱۳۴۸ش]؛ نجيب عقيقى، المستشرقون: موسوعة فى تراثالعرب، معتراجم المستشرقين و دراساتهم عنه، منذ الف عام حتىاليوم، قاهره [۱۹۸۰ـ ۱۹۸۱]؛ فرهنگ خاورشناسان: زندگينامه و كتابشناسى ايرانشناسان و اسلامشناسان، ج ۴، به سرپرستى پرويز مشكيننژاد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، ۱۳۸۸ش؛ آرتور امانوئل كريستنسن، نمونههاى نخستين انسان و نخستين شهريار در تاريخ افسانهاى ايرانيان، ج ۲، ترجمه و تحقيق ژاله آموزگار و احمد تفضلى، تهران ۱۳۶۸ش؛


Iulii Arkadevich Ioannesian, "Baron Rosen’s archive collection of Bábí and Bahá’í materials", Lights of irfan, ۸ (۲۰۰۷); Ignati Kratchkovski, Nad arabskimi rukopisyami listki vospominaniy o kingakh i Lyudyach (in Cyrillic), Moscow ۱۹۴۰.


/ عسكر بهرامى /


۱. Rosen, Victor Romanovitch ۲. Reval ۳. Estonia ۴. Saint Petersburg State University ۵. Heinrich Fleischer ۶. Russian Academy of Sciences ۷. Imperial Russian Archaeological Society ۸. Faculty of Oriental Languages ۹. Vasily Vladimirovich Barthold ۱۰. Vladimir Guirgass ۱۱. Arabskaia Khrestomatiia ۱۲. Leiden ۱۳. Ignati Kratchkovski ۱۴. De Goeje ۱۵. Imperial Public Library ۱۶. Institute of Oriental Languages ۱۷. Ioannesian ۱۸. Petrushevskii ۱۹. "K Voproso ob Arabskich perevodakh Khod¦ay-Na¦ me", in Vostochniya Zanetki, St. Petersburg ۱۸۹۵, pp.۱۵۳-۱۹۷. ۲۰. Arthur Emanuel Christensen ۲۱. J. Kriste ۲۲. "Über das Khod¦ai-name", Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, ۱۰ (۱۸۹۶), pp. ۳۲۳-۳۲۶






نظر شما
مولفان
عسکر بهرامی ,
گروه
ادبیات و زبان ها ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده