روح بن عبد الرحیم

معرف

راوى امامى قرن دوم.
متن

روحبن عبدالرحيم، راوى امامى قرن دوم. روح اهل كوفه بوده و از امامصادق عليهالسلام روايت كردهاست (نجاشى، ص ۱۶۸؛ طوسى، ۱۴۱۵، ص ۲۰۴). بنابر سند روايتى كه كلينى (ج ۲، ص ۱۴۷) آورده، او خواهرزاده مُعلّىبن خُنيس* بوده، اما نجاشى (همانجا) او را شريك مُعلّىبن خُنيس معرفى كردهاست (قس برقى، ۱۳۴۲ش، ص ۴۵، كه عوفبن عبدالرحيم را شريك معلّىبن خنيس دانستهاست؛ نيز ← شوشترى، ج ۴، ص۳۹۰؛ همچنين براى احتمال اتحاد عوف مذكور با عوف مولى عبدالرحيمبن نصر بارقى كه طوسى، ۱۴۱۵، ص ۲۶۳ از اصحاب امامصادق دانستهاست ← شبسترى، ج ۲، ص ۵۱۹). پدر روح، عبدالرحيمبن روح، مشهور به قصير ( ← برقى، ۱۳۴۲ش، ص ۱۷)، از اصحاب امامباقر و امامصادق عليهماالسلام بود ( ← طوسى، ۱۴۱۵، ص ۱۳۹، ۲۳۷)، و به گفته طوسى (۱۴۱۵، ص ۲۳۷) پس از وفات امامصادق نيز زنده بود (نيز ← همو، ۱۴۰۱، ج ۱، ص ۴۲۵، كه به نامهنگارى او با امامكاظم عليهالسلام اشاره مىكند). عبدالرحيم با قبيله اسد پيوند ولاء داشت (برقى، همانجا) و ازاينرو، اسدى خوانده شدهاست ( ← طوسى، ۱۴۱۵، ص ۱۷؛ نيز ← ابنبابويه، ۱۴۰۴، ج ۴، ص ۴۳۳). بعيد نيست كه عبدالرحمان قصير اسدى كه برقى (۱۳۴۲ش، ص۱۰) در شمار اصحاب امامباقر از او ياد كردهاست، محرّف عبدالرحيم باشد ( ← درايةالنور، ذيل «عبدالرحيمبن روح القصير»؛ قس طوسى، ۱۴۱۵، ص ۱۰۷، كه عبدالرحمان قصير را از اصحاب امام زينالعابدين شمردهاست). همچنين اردبيلى (ج ۱، ص ۴۵۵ـ ۴۵۶) و شوشترى (ج ۶، ص ۱۵۱ـ۱۵۲) احتمال دادهاند كه عبدالرحيمبن عتيك يا عبدالرحيم قصير در سند برخى روايات ( ← برقى، ۱۳۳۰ش، ج ۱، ص ۲۳۷؛ كلينى، ج۱، ص۱۰۰، ج۲، ص۲۷، نيز ← ج۱، ص۹۴، «عبدالرحمان»بن عتيك قصير كه تصحيف عبدالرحيم است؛ طوسى، ۱۴۰۱، ج ۳، ص ۲۷۵؛ نيز براى اتحاد عبدالرحيم و عبدالرحمان ← شوشترى، ج ۶، ص ۱۵۲؛ درايةالنور، ذيل «عبدالرحيمبن عتيك») همان عبدالرحيمبن روح باشد كه در اين صورت روح نام پدر او و عتيك نام جدش بودهاست (قس شوشترى، همانجا، كه احتمال دادهاست روح، نام پدر و عتيك لقب او باشد؛ براى ديدگاه ديگر ← خويى، ج۱۰، ص۱۰ـ۱۱). عبدالرحيم با صادقين عليهماالسلام مراوداتى داشت و معتمَد ايشان بود ( ← كشّى، ص ۱۴۸، ۲۴۰، ۳۴۰). او براى پرسشهاى كلامى و اعتقادى خود گاه نزد ايشان مىرفت ( ← برقى، ۱۳۳۰ش، همانجا؛ صفّار قمى، ص ۱۲۸؛ كلينى، ج ۱، ص ۹۴، ۲۸۸، ج ۳، ص ۲۳۰ـ ۲۳۱، ۴۷۶، ج ۸، ص ۲۹۶؛ ابنبابويه، ۱۴۰۴، ج ۱، ص ۵۵۹، ج ۳، ص ۳۳۹) و گاه با آنان مكاتبه مىكرد ( ← كلينى، ج ۱، ص۱۰۰، ج ۲، ص ۲۷؛ ابنبابويه، ۱۳۵۷ش، ص ۱۰۲، ۲۲۶؛ نيز ← طوسى، ۱۴۰۱، ج ۱، ص ۴۲۴، مكاتبه با امامكاظم عليهالسلام). راويان سرشناسى چون عبداللّهبن مسكان*، زيادبن مروان قندى*، محمدبن يحيى خثعمى، حمادبن عثمان* و منصوربن حازم از او روايت كردهاند ( ← خويى، ج ۱۰، ص ۱۱ـ۱۲؛ درايةالنور، ذيل «عبدالرحيمبن روح القصير» و «عبدالرحيمبن نهيك»). روح نيز همچون پدرش مناسبات نزديكى با امامصادق داشته ( ← كلينى، ج ۳، ص ۲۱؛ طوسى، ۱۴۰۱، ج ۱، ص ۳۵۵) و بهويژه در موضوعات فقهى از آن حضرت سئوالاتى كردهاست ( ← برقى، ۱۳۳۰ش، ج ۲، ص ۵۷۶؛ كلينى، ج ۵، ص ۱۲۲، ۵۱۲؛ طوسى، ۱۴۰۱، ج ۱، ص ۱۳، ج ۳، ص ۲۹۲، ج ۶، ص ۳۶۶، ج ۸، ص ۱۸۳؛ براى نقل روايتى تفسيرى از وى ← ابنبابويه، ۱۴۰۴، ج ۳، ص ۱۹۲). نجاشى (همانجا) روح را توثيق كردهاست (نيز ← علامه حلّى، ص ۱۴۷؛ ابنداوود حلّى، ستون ۱۵۴؛ نيز براى توثيق رجاليان متأخر ← مامقانى، ج ۲۷، ص ۳۷۵). بيشتر روايات روح را غالببن عثمان مِنقَرى* روايت كردهاست ( ← كلينى، ج ۳، ص ۲۱، ج ۵، ص ۱۲۱ـ۱۲۲، ۵۱۲، ج ۶، ص ۴۶۸؛ نيز ← خويى، ج ۷، ص ۲۰۶؛ قس برقى، ۱۳۳۰ش، ج ۲، ص ۵۷۶، غالببن عيسى كه تصحيف غالببن عثمان است؛ طوسى، ۱۴۰۱، ج ۷، ص۲۲۹، عثمانبن غالب كه تحريفشده غالببن عثمان است). ديگر راوى روح، عبداللّهبن بُكَيْر* است (طوسى، ۱۴۰۱، ج ۸، ص ۱۸۳؛ نيز ← خويى، ج ۷، ص۲۰۶، ۴۳۷؛ شوشترى، ج ۴، ص۳۹۰). روحبن عبدالرحيم كتابى داشته كه غالببن عثمان آن را روايت كرده و نجاشى (همانجا) و ابنبابويه (۱۴۰۴، ج ۴، ص ۵۲۱) طريق خود را به آن كتاب ذكر كردهاند. با اينكه روح صاحب كتاب بوده، طوسى نام او را در فهرست خويش نياوردهاست. به نظر شوشترى (ج ۴، ص ۳۸۹)، طوسى (۱۴۲۰، ص ۳۵۷) بر اين باور بوده كه صاحبْ كتاب، غالببن عثمان بودهاست نه روحبن عبدالرحيم؛ و شوشترى (ج ۴، ص ۳۸۹ـ۳۹۰) يادآور شدهاست كه راوى غالببن عثمان، حسنبن علىبن فضّال است (نيز ← طوسى، ۱۳۶۳ش، ج ۱، ص ۸۳؛ همو، ۱۴۱۵، ص ۴۳۵) كه در رجال نجاشى (همانجا) به علىبن حسنبن فضال تحريف شدهاست.

منابع : ابنبابويه، التوحيد، چاپ هاشم حسينى طهرانى، قم ?]۱۳۵۷ش[؛ همو، كتاب مَن لايَحْضُرُه الفقيه، چاپ علىاكبر غفارى، قم ۱۴۰۴؛ ابنداوود حلّى، كتاب الرجال، چاپ جلالالدين محدث ارموى، تهران ۱۳۴۲ش؛ محمدبن على اردبيلى، جامعالرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، ج ۱، قم: مكتبة المحمدى، ]بىتا.[؛ احمدبن محمد برقى، كتاب الرجال، در ابنداوود حلّى، همان منبع؛ همو، كتاب المحاسن، چاپ جلالالدين محدثارموى، تهران ۱۳۳۰ش؛ خويى؛ دراية النور ]لوح فشرده[، نسخه ۲/۱، قم: مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى، ۱۳۸۵ش؛ عبدالحسين شبسترى، الفائق فى رواة و اصحاب الامام الصادق عليهالسلام، ]قم [۱۴۱۸؛ شوشترى؛ محمدبن حسن صفّارقمى، بصائرالدرجات الكبرى فى فضائل آلمحمد (ع)، چاپ محسن كوچهباغىتبريزى، تهران ۱۳۶۲ش؛ محمدبن حسن طوسى، الاستبصار، چاپ حسن موسوى خرسان، نجف ۱۳۷۵ـ۱۳۷۶/ ۱۹۵۶ـ۱۹۵۷، چاپ افست تهران ۱۳۶۳ش؛ همو، تهذيبالاحكام، چاپ حسن موسوىخرسان، بيروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱؛ همو، رجالالطوسى، چاپ جواد قيومى اصفهانى، قم ۱۴۱۵؛ همو، فهرست كتبالشيعة و اصولهم و اسماءالمصنفين و اصحابالاصول، چاپ عبدالعزيز طباطبائى، قم ۱۴۲۰؛ حسنبن يوسف علامه حلّى، خلاصةالاقوال فى معرفة الرجال، چاپ جواد قيومىاصفهانى، ]قم[ ۱۴۱۷؛ محمدبن عمر كشّى، اختيار معرفة الرجال، ]تلخيص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد ۱۳۴۸ش؛ كلينى (بيروت)؛ عبداللّه مامقانى، تنقيح المقال فى علم الرجال، چاپ محيىالدين مامقانى، قم ۱۴۲۳ـ؛ نجاشى.

/ محسن معينى /

نظر شما
مولفان
محسن معینی ,
گروه
قرآن و حدیث ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده