رضوانی، غلامرضا

معرف

فقيه امامى معاصر.
متن

رضوانى، غلامرضا، فقيه امامى معاصر. او در اول مهر ۱۳۰۹ در خمين بهدنيا آمد. پدرش، محمدكريم، كاسب بود و در محل خود به ديانت و پارسايى شهرت داشت. غلامرضا تحصيلات خود را از يك مكتبخانه سنّتى آغاز كرد. او سپس با تأسيس نخستين مدرسه به سبك جديد در خمين، در آنجا تا مقطع سيكل را گذراند. در ۱۳۲۷ش در هجدهسالگى به حوزه علميه قم رفت و پس از اتمام دروس مقدماتى، دوره ميانى فقه و اصول را نزد عالمانى چون محمدباقر سلطانى طباطبايى* و عبدالجواد اصفهانى فراگرفت و مدتى نيز در دروس خارج (دوره عالى) فقه و اصول حاجآقاحسين طباطبايى بروجردى*، سيدمحمد محقق داماد* و امام خمينى* شركت كرد. رضوانى در ۱۳۳۲ش به نجف رفت و به تحصيلات عالى خود ادامه داد. او در آنجا در درس سيدمحمود شاهرودى* حاضر شد و پس از ورود امام خمينى به نجف، در درس خارج او نيز شركت كرد. رضوانى در علومى مانند رياضيات، منطق و فلسفه هم مهارت داشت ( ← رضوانى، ۱۳۶۹ش، ص ۵۳ـ ۵۴؛ «مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانىخمينى»، ۱۳۹۲ش). رضوانى تا سال ۱۳۵۸ش كه به ايران بازگشت ( ← ادامه مقاله)، در حوزه علميه نجف به تدريس برخى متون فقهى و اصولى مانند الرسائل* و المكاسب* و نيز خارج فقه و علومى چون منطق و فلسفه اشتغال داشت. او پس از اقامت در ايران نيز به تدريس خارج فقه و اصول ادامه داد ( ← «مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانى خمينى»، ۱۳۹۲ش). هنگامىكه رضوانى در نجف اقامت داشت، قيام امام خمينى و ديگر عالمان دينى در مخالفت با لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى آغاز شد. رضوانى بهرغم فضاى غير سياسى حوزه نجف، از كسانى بود كه به حمايت از مبارزات ملت ايران و نهضت اسلامى برخاست و در پى تبعيد امام خمينى به تركيه، بههمراه شمارى از مجتهدان و مدرّسان مبرِّز حوزه نجف، براى انتقال او به عراق كوشيد. با ورود امام خمينى به نجف (۱۳ مهر ۱۳۴۴)، رضوانى به او پيوست و وى را در مبارزه با رژيم پهلوى يارى داد، تا آنجا كه از نزديكان امام خمينى به شمار مىرفت. او در سالهاى اقامت امام خمينى در عراق، در دفتر او در نجف فعال و بسيار تأثيرگذار بود ( ← رضوانى، ۱۳۵۸ش، ص ۱۱؛ امام خمينى، ج ۲، ص ۴۷۷، ج ۳، ص ۱۳۴، ۴۵۳؛ «مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانىخمينى»، ۱۳۹۲ش). پس از درگذشت سيدمصطفى خمينى* (اول آبان ۱۳۵۶)، امام خمينى كه به رضوانى اعتماد تام داشت، در وصيتنامهاش در آذر ۱۳۵۶، او را بهعنوان يكى از چهار وصىّ خود برگزيد ( ← امام خمينى، ج ۳، ص۲۷۰، ۲۸۰). اين وصيت تا زمان پيروزى انقلاب اسلامى و بازگشت امام خمينى به ايران معتبر و برقرار بود. پس از هجرت امام خمينى به فرانسه (۱۴ مهر ۱۳۵۷)، رضوانى و شمارى ديگر از عالمان و مدرّسان حوزه علميه نجف در نامهاى به رئيسجمهور وقت فرانسه مسئوليت آن كشور را در حراست از امام يادآور شدند و درخواست كردند كه دولت آن كشور از ايجاد هرگونه محدوديت براى ايشان پرهيز كند ( ← اسناد انقلاب اسلامى، ج ۳، ۴۰۸). در زمان اقامت امام در پاريس، رضوانى همچنان مسائل انقلاب را در نجف پيگيرى مىكرد و درصدد دريافت اعلاميههاى امام از پاريس و انتشار آنها بود. در ماههاى نخست پس از پيروزى انقلاب اسلامى، رضوانى به اقامت خويش در نجف ادامه داد و براى جلب حمايت حوزه نجف از انقلاب اسلامى مىكوشيد، تا اينكه با دستيابى صدام حسين به منصب رياست جمهورى عراق و كنارهگيرى اجبارى احمد حسنالبكر از اين منصب (۲۵ تير ۱۳۵۸/ ۱۶ ژوئيه ۱۹۷۹)، رضوانى مانند بسيارى از شيعيان و عالمان مقيم نجف مجبور به ترك اين كشور شد و به ايران آمد ( ← رضوانى، ۱۳۶۹ش، ص ۵۳؛ «مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانىخمينى»، ۱۳۹۲ش). رضوانى پس از ورود به ايران، همواره مؤيد و مروج افكار امام خمينى بود و مسئوليتهاى متعددى را در نظام جمهورى اسلامى برعهده گرفت. مهمترين و طولانىترين مسئوليت رضوانى، عضويت وى در شوراى نگهبان بود. او از نخستين فقيهانى بود كه در اول اسفند ۱۳۵۸ با حكم امام خمينى به عضويت شوراى نگهبان درآمد. چون براساس اصل ۹۲ قانون اساسى، نيمى از اعضاى نخستين دوره شوراى نگهبان پس از سه سال، به قيد قرعه تغيير مىيابند، رضوانى در ۲۹ تير ۱۳۶۲ از اين نهاد خارج شد. او سپس به رياست ديوان عدالت ادارى منصوب گرديد، ولى پس از حدود يكسال از اين مسئوليت كنارهگيرى كرد. او در ۹ شهريور ۱۳۶۸، دوباره با حكم مقام رهبرى بهعنوان يكى از فقيهان شوراى نگهبان منصوب شد و تا پايان عمر در اين سِمَت ماند. او در برخى دورههاى انتخاباتى، به انتخاب اين شورا عضو هيئت مركزى نظارت بر انتخابات بود؛ ازجمله در انتخابات چهارمين دوره مجلس شوراى اسلامى (۱۳۷۰ش)، كه به رياست اين هيئت برگزيده شد ( ← اطلاعات، ش ۱۶۰۷۹، ۱ اسفند ۱۳۵۸، ص ۱۲؛ «مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانىخمينى»، ۱۳۹۲ش؛ «زندگينامه غلامرضا رضوانىخمينى»، ۱۳۹۲ش). عضويت در دورههاى اول تا سوم مجلس خبرگان رهبرى، به نمايندگى از مردم استان تهران نيز از ديگر مسئوليتهاى رضوانى بود ( ← خبرگان ملت، دفتر۱، ص ۵۸۶، ۵۹۲، ۵۹۶). يكى از فعاليتهاى رضوانى تعامل با دستگاههاى گوناگون براى تبيين آراى فقهى شوراى نگهبان بود. او بهويژه در تصويب قانون عمليات بانكى بدون ربا (مصوب ۱۳۶۲ش) و تبيين و تثبيت آن فعال بود و با پاسخ به پرسشهاى گوناگون بانك مركزى و برخى از ديگر نهادهاى پولى كشور، در برطرفكردن مشكلات بانكها و موانع نظرى نظام بانكى غيرربوى سهمى بسزا داشت. رضوانى قوانين حاكم بر نظام بانكى جمهورى اسلامى ايران را غيرربوى مىدانست و از آن دفاع مىكرد ( ← رضوانى، ۱۳۷۳ش، ص ۲۴؛ نيز ← معاملات بانكى از منظر مراجع تقليد، ص ۴۲۷ به بعد؛ بانك در اسلام*؛ ربا*)؛ هرچند غير ربوىبودن قراردادها و معاملات بانكى را مشروط بر اجراى درست اين قانون و آموزش كارگزاران بانكى و توجيه سپردهگذاران مىدانست. به نظر او با توجه به نقش وكالتى بانكها از جانب سپردهگذاران (براساس قانون بانكدارى اسلامى)، اجرانشدن درست اين قانون و دستورالعملهاى آن، عمل برخلاف وكالت و موجب تصرف در مال غير و غصب و ازاينرو بدتر از ربا است. بهگفته رضوانى در نظام بانكى غير اسلامى و مبتنى بر ربا، وامگيرنده با اينكه به سبب پرداخت ربا مرتكب حرام مىشود، دستكم مالك پول مىشود و در مال خود تصرف مىكند (۱۳۷۳ش، ص ۲۴ـ۲۵؛ ۱۳۷۴ش، ص ۲۶ـ۲۷). پس از درگذشت سيداحمد خوانسارى* (از مراجع تقليد معاصر؛ متوفى ۱۳۶۳ش)، كه در مسجد سيدعزيزاللّه، واقع در بازار بزرگ تهران، اقامه جماعت مىكرد و در پى درخواست گروهى از اهالى بازار از امام خمينى براى جايگزينى فردى داراى صلاحيت، امام در ۷ اسفند ۱۳۶۳، در حكمى با اشاره به سالهاى طولانى آشنايى و مراودت با رضوانى و آراستهبودن او به اوصافى چون علم و تقوا و صلاح و سداد، او را بهعنوان وكيل خود و امام جماعت اين مسجد معرفى كرد (امام خمينى، ج ۱۹، ص ۱۷۴). پس از درگذشت امام نيز اين مسئوليت او تداوم يافت. رضوانى در ۳۱ فروردين ۱۳۹۲ در ۸۳ سالگى درگذشت و در حرم حضرت معصومه سلاماللّهعليها به خاك سپرده شد (همشهرى آنلاين، ۱ ارديبهشت ۱۳۹۲). از رضوانى آثارى در فقه و اصول برجاىماندهاست، ازجمله حواشى او بر كفايةالاصول* اثر آخوند ملامحمدكاظم خراسانى*، مكاسب اثر شيخ انصارى* و عروةالوثقى* اثر سيدمحمدكاظم طباطبايىيزدى*. او مقالاتى فقهى نيز نگاشتهاست: ازجمله «انفال» (چاپشده در فقه اهل بيت عليهمالسلام، ش ۱۴، تابستان ۱۳۷۷، ص ۵۳ـ ۹۴) و «زمين موات» (چاپشده در همان منبع، ش ۱۷ـ۱۸، بهار ـ تابستان ۱۳۷۸، ص ۵۷ـ۹۳).

منابع : اسناد انقلاب اسلامى، ج ۳، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامى، ۱۳۷۴ش؛ امام خمينى، صحيفه امام: مجموعه آثار امامخمينى(س)، (بيانات، پيامها، مصاحبهها، احكام، اجازات شرعى و نامهها)، تهران ۱۳۸۹ش؛ خبرگان ملت: شرححال نمايندگان مجلس خبرگان رهبرى، قم: دبيرخانه مجلس خبرگان رهبرى، ۱۳۷۹شـ؛ غلامرضا رضوانى، «]گفتگو با[ حاجشيخ غلامرضا رضوانى: عضو شوراى نگهبان»، كيهان، ش ۱۰۹۳۵، ۲ اسفند ۱۳۵۸؛ همو، «متن سخنرانى حضرت آيتاللّه رضوانى: عضو محترم فقهاى شوراى نگهبان»، در مجموعه سخنرانيها و مقالات پنجمين سمينار بانكدارى اسلامى: نظام بانكى و توسعه اقتصادى كشور، ۱۴ و ۱۵ شهريورماه ۱۳۷۳، ]تهران[: مؤسسه بانكدارى ايران، ]۱۳۷۳ش[؛ همو، «متن سخنرانى حضرت آيتاللّه رضوانى: عضو محترم فقهاى شوراى نگهبان»، در مجموعه سخنرانيها و مقالات ششمين سمينار بانكدارى اسلامى: نظام بانكى كشور و سنجش عملكرد آن، ۱۳ و ۱۴ شهريورماه ۱۳۷۴، ]تهران[: مؤسسه بانكدارى ايران، ]۱۳۷۴ش[؛ همو، «مصاحبه با آيتاللّه غلامرضا رضوانى»، حوزه، سال ۷، ش ۱ و ۲ (فروردين ـ تير ۱۳۶۹)؛ «زندگينامه غلامرضا رضوانىخمينى (۱۳۰۹ـ۱۳۹۲)»، همشهرى آنلاين، ۱۳۹۲ش.

Retrieved Oct.10, 2015, from hamshahrionline.ir/ detalis/ 210283;

«مرورى بر زندگىنامه مرحوم آيتاللّه رضوانىخمينى»، جماران: پايگاه اطلاعرسانى و خبرى جماران، ۱۳۹۲ش.

Retrieved Oct.10, 2015, from www.jamaran.ir/ newsprint. aspx? ID = 25898;

معاملات بانكى از منظر مراجع تقليد، گردآورى و تدوين عباس موسويان، تهران: پژوهشكده پولى و بانكى، ۱۳۹۲ش؛ همشهرى آنلاين، ۱ ارديبهشت ۱۳۹۲.

Retrieved Oct.10, 2015, from hamshahrionline.ir/print/ 210385.

/ محمد رئيسزاده /

نظر شما
مولفان
محمد رئیس زاده ,
گروه
فقه وحقوق ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده