رستم شیرازی، جواد

معرف

نگارگر، مذهِّب و طراح فرش معاصر.
متن


رستم شيرازى، جواد، نگارگر، مذهِّب و طراح فرش معاصر. در ۱۲۹۸ش، در خانواده‌اى هنرمند و اهل شيراز، كه به اصفهان مهاجرت كرده بودند، متولد شد (مهدوى، ج ۲، ص ۳۹۹). با علاقه و تشويق و حمايت پدربزرگ روحانى‌اش، در پنج‌سالگى به نقاشى روى آورد و از پرده‌هاى عزادارى و روضه‌خوانى الگو برمى‌داشت (كاويانى، ص ۱۹۵؛ «هنر و هنرمندان»، ص ۱۵۶). در هفت‌سالگى به مدرسه علميه اصفهان رفت و هم‌زمان با تحصيل، نقاشى را نيز فراگرفت. پس از پايان دوره ابتدايى، وارد دبيرستان سعدى اصفهان شد، اما با تأسيس هنرستان هنرهاى زيباى اصفهان به آنجا رفت و  زيرنظر عيسى بهادرى، ابتدا مناظر طبيعى را نقاشى مى‌كرد؛ سپس به فراگيرى نقاشى سنّتى و تذهيب و طراحى فرش پرداخت (افتخارى، ص ۹۸؛ كاويانى، ص ۱۹۴ـ۱۹۵). پس از فارغ‌التحصيلى از هنرستان در همانجا مشغول تدريس شد و تا پايان عمر، آموزش را رها نكرد (مهدوى، همانجا). رستم شيرازى در ۱۳۲۵ش در دانشكده هنرهاى زيباى دانشگاه تهران پذيرفته شد و زيرنظر استادانى چون على‌محمد حيدريان* و ميرزامحمدعلى‌خان آموزش ديد. در ۱۳۲۶ش، براى آشنايى بيشتر با سبكهاى نقاشى اروپايى به انگلستان، ايتاليا، فرانسه و هلند سفر كرد و چهار نمايشگاه در لندن و يك نمايشگاه در ادينبورو[۱]  برگزار كرد كه بسيار مورد توجه قرار گرفت (← «هنر و هنرمندان»، همانجا؛ رستم شيرازى، ص ۸۲). او پس از بازگشت از اروپا، به تدريس در هنرستان هنرهاى زيباى اصفهان ادامه داد (كاويانى، ص ۱۹۶).او بيش از سيصد نقاشى سنّتى كار كرده‌است. بعضى از نقاشيهايش در موزه هنرهاى ملى ايران نگهدارى مى‌شود، ازجمله «بزم شبانه» كه به شيوه قلم‌گيرى رنگى (سفيدقلم) بر بوم مشكى و به‌تبعيت از مكتب اصفهان خلق شده‌است (← همانجا؛ افتخارى، ص ۹۸ و تصوير ۱۱۶). رستم شيرازى به‌همراه نگارگران برجسته‌اى چون على كريمى و محمدعلى زاويه* نمايشگاههايى در لندن، كيمبريج، گلاسكو، و ادينبورو برگزار كرد. در ۱۳۳۷ش به اتفاق حسين مصورالملكى و حسين بهزاد* در نمايشگاه جهانى بروكسل شركت كرد و به دريافت نشان طلا نائل آمد. در موزه سلطنتى انگلستان نيز آثارى از او نگهدارى مى‌شود (← رستم شيرازى؛ «هنر و هنرمندان»؛ كاويانى، همانجاها؛ «نكوداشت استاد زنده‌ياد على كريمى»، ۱۳۹۰ش). او در خرداد ۱۳۸۴ درگذشت و در قبرستان باغ رضوان اصفهان به‌خاك سپرده شد (مهدوى، همانجا).اگرچه شهرت او بيشتر در نگارگرى است، اما طراحى فرش را نيز با جدّيت دنبال كرد و نقوش فرش و قالى بسيارى با طرحهاى سنّتى و نقوش حيوانى مانند سيمرغ و طاووس از او باقى مانده‌است (← صوراسرافيل، ص ۲۲۵ و تصاوير ۲۶۳ـ۲۶۶). او در زمينه طراحى نقوش گچ‌برى و كاشى، برجسته‌كارى با طلا و نقره، قلم‌زنى، منبت، و معرق چوب نيز فعال بود. تذهيب مهمان‌سراى عباسى، طرحهاى گچ‌برى و درهاى طلا و نقره كاخ امير كويت، طراحى نقشه قالى ۱۱متر × ۱۱ متر معروف به بهارستان، اهداشده به مجلس شوراى ملى سابق، و قاليهاى موجود در موزه هنرستان هنرهاى زيباى اصفهان از آثار مهم اوست (← كاويانى، همانجا).فعاليتهاى هنرى رستم شيرازى در راستاى احياى نقاشى سنّتى ايرانى بوده‌است. برخى از ويژگيهاى فنى و هنرى كار او عبارت‌اند از: بهره‌گيرى از نقاشيهاى دوره صفوى مانند مجالس بزم، ايجاد حلقه‌اى از نقوش اسليمى و ختايى پيرامون اشخاص، بهره‌گيرى از رنگهاى سنّتى سورمه‌اى و قرمز و كرم به‌منزله رنگهاى غالب زمينه، جامه‌هايى با طرحهاى مزيّن به نقوش اسليمى، ترنجها و نيم‌ترنجهاى پرتزيين، لچكيهاى چهارگانه گوناگون، به‌ويژه در طراحى فرش با رنگهاى متنوع و تقسيم‌بنديهاى قرينه، و استفاده از نقوش اسليمى سياه‌وسفيد در تمام طرح (← صوراسرافيل، ص ۲۲۵ـ۲۲۶ و تصاوير ۲۶۲ـ۲۶۳؛ افتخارى، ص ۹۸، تصاوير ۱۱۵ـ۱۱۶).رستم شيرازى در ۱۳۵۴ش بازنشسته شد و فعاليت هنرى را در كارگاه شخصى ادامه داد. در دى ۱۳۶۳، آثارى از وى در نمايشگاهى از آثار پيش‌كسوتان نقاشى، در موزه هنرهاى معاصر برگزار گرديد (← كيهان فرهنگى، سال ۱، ش ۱۱، بهمن ۱۳۶۳، ص ۴۲). او در ۱۳۶۷ش مدرك درجه يك هنرى در رشته نقاشى را از شوراى ارزشيابى مشاغل هنرى دريافت كرد (← كاويانى، همانجا؛ كيهان فرهنگى، سال ۵، ش ۱۱، بهمن ۱۳۶۷، ص ۵۷؛ «هنر و هنرمندان»، همانجا). اميرهوشنگ جزى‌زاده، برادران بهمن‌زاده، برادران سعيدى‌فر، برادران اخوت‌پور، بهرام طاهرى، ضياءالدين امامى، اكبر مصرى‌پور، و مهرداد صدرى از شاگردان او بوده‌اند (← «هنر و هنرمندان»، ص ۱۵۶ـ۱۵۷).




منابع : محمود افتخارى، نگارگرى ايران در دوران معاصر : ۱۳۰۰ـ ۱۳۵۰ش، تهران ۱۳۸۱ش؛ جواد رستم شيرازى، «هنرى ماندگار در درازناى تاريخ»، (گفتگو)، كيهان فرهنگى، ش ۱۷۲ (بهمن ۱۳۷۹)؛ شيرين صوراسرافيل، طراحان بزرگ فرش ايران: سيرى در مراحل تحول طراحى فرش، تهران ۱۳۸۱ش؛ مصطفى كاويانى، «معرفى چند چهره درخشان هنر معاصر اصفهان»، مجله مطالعات و پژوهشهاى دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه اصفهان، دوره ۲، ش۲۰ و ۲۱ (بهار و تابستان ۱۳۷۹)؛ مصلح‌الدين مهدوى، اعلام اصفهان، تصحيح و اضافات غلامرضا نصراللهى، اصفهان ۱۳۸۶ش ـ؛ «نكوداشت استاد زنده‌ياد على كريمى»، تنديس، ۱۳۹۰ش



.Retrieved June ۱, ۲۰۱۴, From http://www.tandismag.ir/ Default.aspx?tabid = ۴۱&ArticleType=Article View & Article ID =۷۵۵;



«هنر و هنرمندان»، فرهنگ اصفهان، ش ۱۶ (تابستان ۱۳۷۹).



/ عبدالكريم عطارزاده /


نظر شما
مولفان
عبدالکریم عطارزاده ,
گروه
هنرومعماری ,
رده موضوعی
جلد 19
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده