پریزاد مدرسه‌

معرف

مدارس‌ قدیم‌ مشهد
متن
پریزاد، مدرسه‌ ، از مدارس‌ قدیم‌ مشهد. در ضلع‌ غربی‌ بیوت‌ بالاسر حرم‌ مطهّر امام‌ رضا علیه‌السلام‌، جنب‌ مسجد گوهرشاد و روبروی‌ مدرسة‌ دودر واقع‌ است‌. بنای‌ آن‌ در 823 پایان‌ یافته‌ است‌. بانی‌ و واقف‌ آن‌ پریزاد خانم‌، ندیمة‌ گوهرشادآغا، همسر شاهرخ‌ تیموری‌ بوده‌ است‌. پریزادخانم‌ از نوادگان‌ ربیع‌بن‌ خَیْثَم‌ معروف‌ به‌ خواجه‌ ربیع‌ (متوفی‌ 61 یا 63) و همسر میرزا میرک‌ حسینی‌، متولی‌ مزار خواجه‌ ربیع‌، بود. پریزاد طبق‌ وقفنامه‌ای‌ مفصل‌ که‌ نسخة‌ اصل‌ آن‌ در ادارة‌ اوقاف‌ خراسان‌ موجود است‌، تولیت‌ این‌ مدرسه‌ و موقوفات‌ بسیار آن‌ را که‌ برای‌ مستمری‌ ماهانة‌ طلاّ ب‌ و دیگر هزینه‌ها منظور داشته‌ بود، به‌ همسرش‌ تفویض‌ کرد.در منابع‌ نامی‌ از مدرّسان‌ و طلاّ ب‌ مدرسه‌ نیامده‌ است‌، اما از علاقه‌ و ارادت‌ قلبی‌ واقف‌ به‌ اهل‌بیت‌ علیهم‌السلام‌ چنین‌ برمی‌آید که‌ مدرّسان‌ و طلاّ ب‌ شیعه‌ در آنجا به‌ بحث‌ و فحص‌ اشتغال‌ داشته‌اند. شمار طلاّ ب‌ به‌ بیست‌ و گاهی‌ سی‌ تن‌ می‌رسیده‌ که‌ همگی‌ از محل‌ موقوفات‌ مدرسه‌ دارای‌ مسکن‌ و معاش‌ بوده‌اند و چنانکه‌ از متن‌ وقفنامه‌ برمی‌آید، جز اولاد ذکور واقف‌، فقط‌ طلاّ بِ زائر فقیر حق‌ داشته‌اند که‌ برای‌ سه‌ ماه‌ در مدرسه‌ اقامت‌ گزینند (برگرفته‌ از نسخة‌ اصل‌ وقفنامة‌ مدرسه‌ پریزاد، موجود در ادارة‌ اوقاف‌ خراسان‌).بنابر کتیبة‌ موجود، مدرسة‌ پریزاد در 1091 در زمان‌ شاه‌ سلیمان‌ صفوی‌ (متوفی‌ 1105) به‌ فرمان‌ نجفقلی‌خان‌، بیگلربیگی‌ قندهار، و به‌ اهتمام‌ آقامحمدباقربیگ‌ و میرزاشکرالله‌، بازسازی‌ شد. برسردرِ مدرسه‌ کتیبه‌ای‌ حاوی‌ احادیثی‌ در فضیلت‌ علم‌ و عالمان‌ به‌ خط‌ ثلث‌ بر زمینة‌ کاشی‌ معرّق‌ به‌ چشم‌ می‌خورد (اعتمادالسلطنه‌، ج‌ 2، ص‌ 542 ـ543؛ خراسانی‌، ص‌ 668). در 1346 ش‌ ادارة‌ اوقاف‌ به‌ مرمت‌ مدرسة‌ پریزاد همت‌ گماشت‌، اما در ماجرای‌ تخریب‌ بازار و توسعة‌ اطراف‌ حرم‌ در 1354 ش‌، این‌ مدرسه‌ به‌صورت‌ ویرانه‌ای‌ درآمد (خامنه‌ای‌، ص‌ 126). در 1363 ش‌ آستان‌ قدس‌ رضوی‌ بازسازی‌ آن‌ را با همان‌ شکل‌ نخستین‌ آغاز کرد و در 1368 ش‌ به‌ پایان‌ برد.مدرسة‌ پریزاد از نوع‌ مدارس‌ چهار ایوانی‌ عهد تیموریان‌، و دارای‌ 22 حجره‌ در دو طبقه‌ برای‌ سکونت‌ طلاّ ب‌ است‌. سطح‌ دیوارها و لچکی‌ ایوانها و غرفه‌ها با کاشی‌ معرّق‌ و گچبریهای‌ نفیس‌ تزیین‌ شده‌ است‌. کتیبه‌هایی‌ به‌ خط‌ ثلث‌ و کوفی‌، دربردارندة‌ احادیث‌ معصومین‌ علیهم‌السلام‌، از دیگر تزیینات‌ آن‌ است‌ که‌ اگرچه‌ در سطح‌ وسیعی‌ بازسازی‌ شده‌اند، اما از طرح‌ و نمای‌ نخستین‌ بنا حکایت‌ دارند.منابع‌: محمدحسن‌بن‌ علی‌ اعتمادالسلطنه‌، مطلع‌ الشمس‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1301ـ1303، چاپ‌ تیمور برهان‌ لیمودهی‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362ـ1363 ش‌؛ سیدعلی‌ خامنه‌ای‌، گزارشی‌ از سابقة‌ تاریخی‌ و اوضاع‌ کنونی‌ حوزة‌ علمیّة‌ مشهد ، مشهد 1365 ش‌؛ محمدهاشم‌ خراسانی‌، منتخب‌ التواریخ‌ ، تهران‌ ] بی‌تا. [ .
نظر شما
مولفان
گروه
رده موضوعی
جلد 5
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده