خیبری بن علی طحان

معرف

از محدّثان امامی قرن دوم
متن
خیبری‌بن علی طحّان، از محدّثان امامی قرن دوم. نام او در بیشتر کتب رجالی شیعه، خیبری ثبت شده است، به‌جز خلاصة‌الاقوال علامه حلّی (1417، ص 344: خیری) که ظاهراً تصحیف در نسخه یا سهوالقلم اوست (قس همو، 1415، ص 175). در اینکه خیبری نام اوست یا لقبش، اختلاف هست (← موحدابطحی، ج 5، ص420). ابن‌غضائری (ص 56)، نجاشی (ص 155)، علامه حلّی (1417، همانجا) و ابن‌داوود حلّی (ص 244) خیبری را نام وی دانسته‌اند، اما شیخ‌طوسی (ص 546) آن را در بخش القاب آورده و شوشتری (ج 4،ص 213) همین را درست دانسته است. در روایتی، از او با کنیة ابوسعید یاد شده است (← کلینی، ج 1، ص 52؛ نیز ← خویی، ج 8 ، ص 83 ؛ شوشتری، ج 4، ص 214). موحدابطحی (ج 5، ص 421ـ422) احتمال می‌دهد که پدرش علی‌بن رئاب طحّان از اصحاب امام صادق علیه‌السلام باشد.ابن‌غضائری (همانجا) و به تَبَع او، نجاشی (ص 154ـ 155) او را ضعیف‌المذهب و در شمار غالیان دانسته‌اند (نیز ← ابن‌داوود حلّی، ص 294؛ علامه حلّی، 1417، همانجا). مؤید آن، مصاحبت وی با یونس‌بن ظبیان که از غالیان بود (← کشّی، ص 363ـ364)، و کثرت روایتش از اوست (← ابن‌غضائری، همانجا؛ نیز ← شوشتری، همانجا). اما برخی متأخران تضعیفات ابن‌غضائری را نمی‌پذیرند زیرا او بسیاری از ثقات را به‌سبب برخی اعتقاداتشان جرح کرده، و حال آنکه آن اعتقادات بعدها پذیرفته شده است (← مامقانی، ج 26، ص 56؛ موحد ابطحی، ج 1، ص 49، ج 5، ص 422). به تعبیر دیگر تضعیف ابن‌غضائری ناظر به مذهب اوست نه احادیثش (همانجا). با این‌حال، به نظر مامقانی (ج 26، ص 56ـ57) چون دربارة خیبری مدح و قدحی نرسیده، شخصیت او مجهول است و دربارة روایات او باید توقف کرد (نیز ← خویی، همانجا). محمدباقر بهبهانی (ص 134) نقل روایت او را توسط سعدبن عبداللّه قمی، حِمْیَری و ابن‌ولید دالّ بر جلالت و وثاقت وی دانسته است (قس شوشتری، ج 4، ص 214ـ215). موحد ابطحی (ج 5، ص 422ـ425) نیز معتقد است که مضمون روایات خیبری در فضائل ائمه علیهم‌السلام بر معرفت و علو شأن او دلالت دارد. افزون بر این، مضمون بعضی از روایات او با سندهای متعددِ دیگر رسیده است.به گفتة نجاشی (ص 155) خیبری از حسین‌بن ثُوَیربن أبی‌فاخته و او از أصبغ‌بن نباته*، از اصحاب امام علی، روایت کرده است. او همچنین راوی کتاب النوادر حسین‌بن ثویر نیز بوده است (همان، ص 55؛ طوسی، ص 151). به گفتة نجاشی (ص 155)، در زمان حسین‌بن ثویر کسی جز او از اصبغ روایت نکرده است. این سخن نادرست است زیرا بسیاری از اصحاب امام باقر و امام صادق علیهماالسلام، همچون ابوحمزه ثمالی*، بریدبن معاویه عجلی*، و سعدبن طریف إسکاف از اصبغ روایتِ حدیث کرده‌اند (← موحدابطحی، ج 5، ص 425). خیبری صاحب کتابی مشتمل بر روایات امام صادق علیه‌السلام بوده (← ابن‌غضائری، ص 56) و محمدبن اسماعیل‌بن بزیع، از اصحاب موثق امام کاظم علیه‌السلام، آن را روایت کرده است (← نجاشی، ص 155؛ طوسی، ص 546). کلینی (ج 1، ص52، ص 461، 474، ج 3، ص 342، ج 4، ص 582، ج 5، ص 308) و ابن‌قولویه (ص 244، 263، 278ـ 280، 288، 304ـ306، 465، 467، 498ـ499) نیز روایاتی در باب فضائل امامان شیعه و فضل زیارت قبر امام حسین علیه‌السلام از او نقل کرده‌اند.طبق اِحصاء خویی (ج 24، ص 106، 348ـ349) نام خیبری در اسناد روایات کتب اربعة شیعه چهارده بار آمده است. ظاهراً خیبری بی‌واسطه از امام صادق حدیثی نشنیده است (قس کلینی، ج 1، ص 537 که شوشتری (ج 4، ص 213ـ 214) آن را تحریف در سند دانسته است). او از راویانی چون حسین‌بن ثویر، أسلمه سراج، مفضل‌بن عمر، و یونس‌بن ظبیان روایت کرده است و عمربن عبدالعزیز ملقب به زحل، محمدبن اسماعیل‌بن بزیع، و حسن‌بن علی وشاء از او روایت شنیده‌اند (← خویی، ج 24، ص 106ـ107).منابع: ابن‌داوود حلّی، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بی‌تا.[؛ ابن‌غضائری، الرجال لابن الغضائری، چاپ محمدرضا حسینی جلالی، قم 1422؛ ابن‌قولویه، کامل‌الزیارات، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم 1417؛ محمدباقربن محمد اکمل بهبهانی، تعلیقات علی منهج‌المقال، در محمدبن علی استرآبادی، منهج‌المقال فی تحقیق احوال الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگی ]تهران[ 1307؛ ابوالقاسم خویی، معجم رجال‌الحدیث و تفصیل طبقات‌الرواة، قم 1413/1992؛ شوشتری؛ محمدبن حسن طوسی، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماءالمصنفین و اصحاب‌الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّی، ایضاح‌الاشتباه، چاپ محمد حسون، قم 1415؛ همو، خلاصة‌الاقوال فی معرفة‌الرجال، چاپ جواد قیومی اصفهانی، ]قم[ 1417؛ محمدبن عمر کشّی، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد 1348ش؛ کلینی؛ عبداللّه مامقانی، تنقیح‌المقال فی علم‌الرجال، چاپ محیی‌الدین مامقانی، قم 1423ـ؛ محمدعلی موحد ابطحی، تهذیب‌المقال فی تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابی‌العباس احمدبن علی النجاشی، قم، ج 1، 5، 1417؛ احمدبن علی نجاشی، فهرست اسماء مصنّفی الشیعة المشتهر ﺑ رجال‌النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم 1407.
نظر شما
مولفان
فرناز گودرزی ,
گروه
رده موضوعی
جلد 16
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده