خوست

معرف

خُوسْت، نام ولایت و دو شهر در افغانستان.

متن

خُوسْت، نام ولایت و دو شهر در افغانستان.۱) ولایت. این ولایت از ولایات مرزی افغانستان در همسایگی پاکستان است. قسمت عمده آن کوهستانی است و رشتهکوه سفیدکوه در آن امتداد دارد. رود کیتو در آن جاری است. آب مصرفی این ولایت از آبراهه، چشمه و قنات تأمین میشود (>فرهنگ جغرافیای تاریخی و سیاسی افغانستان< ، ج ۶، ص ۶۲۴). اهالی به کشاورزی و باغداری و دامداری اشتغال دارند. گندم، جو، حبوبات، سبزی و از فراوردههای باغی توت، زردآلو، لیمو و نارنج از محصولات عمده آنجاست (رجوع کنید به دولتآبادی، ص ۱۶۶؛ >فرهنگ جغرافیای تاریخی و سیاسی افغانستان<، ج ۶، ص ۶۲۰، ۶۲۲؛ قاموس جغرافیائی افغانستان، ذیل مادّه). بیشتر ساکنان آن پشتونها هستند (دوپری ، ص ۷۲). اقوام خوکیائی، تَنی و قبایل علیخیل، مَنْگَل و وزیری از اقوام ساکن در این ولایتاند (فیض محمد، ص ۱۱۶، ۱۲۳؛ قاموس جغرافیائی افغانستان، همانجا؛ فرخ، ص ۷۳، ۷۵، ۷۷). همچنین تعدادی هندو که عمدتآ به تجارت مشغولاند در ولایت خوست به سر میبرند (همانجاها).پیش از آنکه خوست در ۱۳۸۱ش به ولایت تبدیل شود (رجوع کنید به دولتآبادی، ص ۲۷۰) با عنوان «لُوْی وُلُسْوالی» (کوچکتر از ولایت) با پنج علاقهداری (کمابیش برابر با دهستان) و شهرهای یعقوبی، علیشیر، مندوزائی و المرد جزو ولایت پکتیا بود (رجوع کنید به اتلس جمهوری دموکراتیک افغانستان، ص a۴ و نقشه ص ۵ـ۶؛ نیز رجوع کنید به دولتآبادی، همانجا).۲) شهر. این شهر، مرکز ولایت خوست، در حدود بیست کیلومتری مرز پاکستان واقع است و با کابل در حدود ۲۳۸ کیلومتر فاصله دارد (قاموس جغرافیائی افغانستان، همانجا). شهر خوست قدمت چندانی ندارد و از شهرهای جدید افغانستان به شمار میرود. به نوشته الفینستون (ص ۱۶۴)، در اوایل سده سیزدهم، به سبب درگیری میان اقوام ناحیه، اتحادیهای به نام «سیاه و سفید» در خوست ایجاد شد. در زمان جنگهای افغان و انگلیس، بهویژه در ۱۲۹۵/ ۱۸۷۸ و ۱۲۹۷/۱۸۸۰، خوست به سبب نزدیکی به مرز از محلهای ورود نیروهای انگلیسی بود و نقش عمدهای در مبارزه با انگلیسیها داشت (رجوع کنید به فرخ، ص ۱۹۸، ۳۰۷، ۳۷۵، ۴۳۹). در ۱۳۰۸ش، خوستیها و بسیاری از افغانهای غَلَجی به رهبری ملاعبداللّه، معروف به ملایلنگ، در مخالفت با اصلاحات اماناللّه در ۱۳۰۱ش/۱۹۲۲، از جمله استفاده از تقویم هجری شمسی به جای هجری قمری و رفع حجاب از زنان قیام کردند (رجوع کنید به انصاری، ص ۱۰۵؛ استوارت ، ص ۴۱ـ۴۳، ۴۷؛ ایوانس ، ص ۱۲۹؛ رجوع کنید به نیز برای اطلاع بیشتر از این اصلاحات رجوع کنید به اماناللّهخان*). این قیام سرکوب و ملایلنگ اعدام شد (رجوع کنید به استوارت، ص ۴۷)، اما وقتی حبیباللّه، مشهور به بچهسقا*، بر اماناللّه شورید و اقوام و طوایف جنوبی پشتون* را برای تصرف کابل در خوست جمع کرد، خوست به مرکز مهم سیاسی و نظامی تبدیل شد (رجوع کنید به مولایی، ج ۱، ص ۱۹۳ـ۱۹۴؛ نیز رجوع کنید به پولادا ، ص ۱۸۳ـ۱۸۴). این شورش در نهایت به کنارهگیری اماناللّه و استیلای بچهسقا در افغانستان در ۱۳۰۸ش انجامید (رجوع کنید به انصاری، ص ۱۲۵).در دهههای نخستینِ سده چهاردهم شمسی، به سبب مراودات تجاری میان خوست با شهرهای مرزی پاکستان مانند پاراچنار* و نیز ورود کالاهای تجاری هند به این شهر، بازار خوست، به نام مَتون، رونق گرفت و بهتدریج (بهویژه در حدود ۱۳۴۷ش) بر توسعه تجاری شهر افزوده شد (رجوع کنید به گروتسباخ ، ص ۸۳ـ۸۴؛ قاموس جغرافیائی افغانستان، همانجا؛ دولتآبادی، ص ۱۶۷). در ۱۳۶۸ش، خوست و پایگاه نظامی دارگهی، در پانزده کیلومتری شمالشرقی شهر، به دست مجاهدین مسلمان افغانی، به فرماندهی جلالالدین حقانی، افتاد؛ در این زمان خوست راه اصلی تدارکاتی نیروهای مجاهدین در پاکستان بود. در ۱۳۷۰ش، نخستین شورای سراسری فرماندهان جهادی در آنجا تشکیل شد (گاهشمار رویدادهای افغانستان در سال ۱۳۶۸، ص ۱۵۶ـ۱۵۷؛ کامگار، ص ۱۸۳). در ۱۳۷۳ش، پس از پیوستن نیروهای جلالالدین به طالبان، خوست به دست طالبان افتاد و بهتدریج محل تجمع و آموزش نظامی شد (رجوع کنید به رشید، ص ۱۰۴ـ۱۰۵؛ کامگار، ص ۳۰۵؛ نیز رجوع کنید به سیستانی، ص ۱۹۶ـ۱۹۷). سقوط شهر خوست و دگرگونیهای آن دولت نجیباللّه، رئیسجمهور، را با بحران مواجه کرد (رجوع کنید به سیستانی، همانجا). در واقعه حمله و ورود نیروهای امریکایی به افغانستان در ۱۳۸۰ش، خوست آسیب بسیار دید (رجوع کنید به همشهری، سال ۱۰، ش ۲۶۰۵، ۸ دی ۱۳۸۰، ص ۲۳).در منابع قدیم همچنین از شهر دیگری با نام خوست با ضبطهای مختلفِ خَوْست، خَوْشت، خَسْت، خاست، خاشت یاد شده است (برای نمونه رجوع کنید به یعقوبی، ص ۲۸۸؛ اصطخری، ص ۲۷۶؛ مقدسی، ص ۲۹۶؛ سمعانی، ج ۲، ص ۳۰۷؛ یاقوت حموی، ذیل مادّه). این شهر در ناحیه تخارستان و از توابع بلخ بود. خوست در سده چهارم شهری کوچک و پردرخت بود (مقدسی، ص ۳۰۳؛ نیز رجوع کنید به یاقوت حموی، همانجا). این شهر امروزه، گاه با نام خوست و فرنگ، یکی از دهستانها یا «علاقهداری»های شرق ولایتِ بغلان* است (رجوع کنید به >فرهنگ جغرافیای تاریخی و سیاسی افغانستان<، ج ۱، ص ۱۰۶). ابوصالح حَکَمبن مبارک خاستی، محدّث (متوفی ۲۱۳)، به این شهر منسوب است (رجوع کنید به سمعانی، ج ۲، ص ۳۰۷ـ۳۰۸).

منابع : اتلس جمهوری دموکراتیک افغانستان، کابل: جیوکارت پولند، ]بیتا.[؛ رئاتالی استوارت، جرقههای آتش در افغانستان، ترجمه و نگارش یارمحمد کوهسار ـ کابلی، پیشاور ۱۳۸۰ش؛ اصطخری؛ فاروق انصاری، تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان: ۱۳۱۲ـ ۱۲۵۹ش/ ۱۹۳۳ـ۱۸۸۰م، بررسی موردی قندهار، تهران ۱۳۸۱ش؛ بصیراحمد دولتآبادی، شناسنامه افغانستان، تهران ۱۳۸۲ش؛ احمد رشید، طالبان : اسلام، نفت و بازی بزرگ جدید، ترجمه اسداللّه شفایی و صادق باقری، ]تهران[۱۳۷۹ش؛ سمعانی؛ محمداعظم سیستانی، مقدمهیی بر کودتای ثور و پیامدهای آن در افغانستان، ]کابل [۲۰۰۰؛ مهدی فرخ، تاریخ سیاسی افغانستان، قم ۱۳۷۱ش؛ فیض محمد، نژادنامه افغان، مقدمه، تحشیه و تعلیقه از کاظم یزدانی، چاپ عزیزاللّه رحیمی، قم ۱۳۷۲ش؛ قاموس جغرافیائی افغانستان، چاپ محمدحکیم ناهض، کابل: انجمن آریانا دائرةالمعارف، ۱۹۵۶ـ۱۹۶۰؛ جمیلالرحمان کامگار، کرونولوژی حوادث تاریخی افغانستان: از تأسیس جمهوریت تا بمیان آمدن اداره انتقالی افغانستان، کابل ۱۳۸۲ش؛ گاهشمار رویدادهای افغانستان در سال ۱۳۶۸، به کوشش هرمز مقصودی، تهران: وزارت امور خارجه، ستاد پشتیبانی افغانستان، ۱۳۷۷ش؛ اروین گروتس باخ، جغرافیای شهری در افغانستان، ترجمه محسن محسنیان، مشهد ۱۳۶۸ش؛ مقدسی؛ میراحمد مولایی، خاطرات و تاریخ (افغانستان ۱۳۴۴ـ۱۳۰۲ش)، تهران ۱۳۸۱ش؛ نقشه راهنمای افغانستان، مقیاس ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱ تهران : گیتاشناسی، ۱۹۹۴؛ یاقوت حموی؛ یعقوبی، البلدان؛Louis Dupree, Afghanistan, Karachi ۱۹۹۷; Mountstuart Elphinstone, An account of the kingdom of Caubul and its dependencies in Persia, Tartary and India, Graz ۱۹۶۹; Martin Ewans, Afghanistan: a short history of its people and politics, New York ۲۰۰۲; Historical and political gazetteer of Afghanistan, ed. Ludwig W. Adamec, Graze, vol.۱: Badakhshan province and northeastern Afghanistan, ۱۹۷۲, vol. ۶: Kabul and southeastern Afghanistan, ۱۹۸۵; Leon B. Poullada, Reform and rebellion in Afghanistan, ۱۹۱۹-۱۹۲۹: King Amonullah&#۳۹;s failure to modernize a tribal society, Ithaca ۱۹۷۳.

نظر شما
مولفان
فاروق انصاری و معصومه بادنج ,
گروه
رده موضوعی
جلد 16
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده