خمینی احمد

معرف

دومین فرزند پسر امام‌خمینی*

متن

خمینی، احمد، دومین فرزند پسر امامخمینی*. او در ۲۴ اسفند ۱۳۲۴ در قم متولد شد. دوره تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در قم به پایان رساند و در ۱۳۴۳ش در رشته طبیعی دیپلم گرفت (نیکبخت، ص ۶؛ ثقفی، ص ۳۵ـ۳۶؛ یاد یادگار امام، ص ۱ـ۳).پس از دستگیری و تبعید امام خمینی در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ به ترکیه و سپس عراق (نجف)، و پس از دستگیری و تبعید سیدمصطفی خمینی*، سیداحمد در کانون شبکه ارتباطی نهضت امام خمینی در ایران قرار گرفت که برای انتقال اخبار و اطلاعات به رهبر نهضت در آن اوضاع سیاسی اهمیت بسزایی داشت. وی در اواخر ۱۳۴۴ش مخفیانه به نجف رفت و پس از سه ماه، بنا به توصیه امامخمینی به ایران بازگشت (احمد خمینی، ۱۳۷۵ش، ص ۲؛ ثقفی، ص ۳۷) و از آن پس ارتباطات و فعالیتهایش تحت نظر مأموران امنیتی قرار گرفت (رجوع کنید به انصاری، ص ۳۱ـ۳۴). پس از آن، به توصیه امام خمینی در حوزه علمیه قم به تحصیل علوم اسلامی مشغول شد (محتشمی، ص ۴۲۱).در اواخر ۱۳۴۵ش، سیداحمد برای دومین بار مخفیانه به نجف رفت و رسمآ وارد سلک روحانیت شد. همچنین در مدت توقف در نجف، در درس امام و برادرش سیدمصطفی شرکت کرد. سیداحمد، بنا به مسئولیتی که به عنوان رابط نهضت در ایران داشت، در تیر ۱۳۴۶ به ایران برگشت، اما مأموران ساواک وی را شناسایی و دستگیر کردند و بهاتهام اقدام برضد امنیت کشور بیش از یکماه در زندان قزلقلعه محبوس گردید. او پس از آزادی، به فعالیتهای سیاسیاش ادامه داد و بار دیگر، هنگامی که مأموران امنیتی در آبان ۱۳۴۶ به منزل امام خمینی در قم حمله کردند دستگیر و بازداشت شد (انصاری، ص ۳۵ـ ۴۰، ۵۲ـ۵۳، ۷۷).در این سالها، فعالیت سیاسی سیداحمد به مراتب بیشتر از قبل شده بود. او به همراه عمویش، آیتاللّه مرتضی پسندیده*، در ایام عزاداری، مجالس روضهخوانی را در بیت امام خمینی برپا میکرد و در این مجالس تلاش مینمود یاد ایشان را زنده نگهدارد. همچنین، با طرفداران امام خمینی که جلساتی ترتیب میدادند، در ارتباط بود، از جمله با سید محمدرضا سعیدی* (تاریخ و محل شهادت: ۱۳۴۸ش در زندان قزلقلعه تهران)، محمدرضا مهدوی کنی و فضلاللّه محلاتی (رجوع کنید به یاران امام، به روایت اسناد ساواک، ج ۱، ص ۳۵۱، ۳۵۴). سیداحمد در این دوره، به دستور امام خمینی با خانواده زندانیان سیاسی و تبعیدیهای نهضت اسلامی دیدار میکرد و کمکهایمالی در اختیار آنها قرار میداد (بروجردی، ص ۸۸؛ خلخالی، ص ۲۵۶). تکثیر و پخش اعلامیههای امام خمینی (رجوع کنید به احمد خمینی، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۱۲۰ـ ۱۲۱؛ خامنهای، ص ۱۶) و رسیدگی به امور حوزه قم به کمک برخی از نزدیکان امام خمینی (مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، پرونده «امام خمینی»، ش۸۸۰، ص ۵۳، ش ۸۴۶، ص ۷۰ـ ۷۱) از دیگر وظایف وی در این سالها بود. او در ۱۳۴۹ش ازدواج کرد (مصطفوی، ص ۱۰۱ـ ۱۰۲).سیداحمد برای سومینبار در ۱۳۵۲ش به عراق و سپس به مکه رفت و پس از بهجا آوردن فریضه حج به لبنان سفر کرد. در آنجا با امام موسی صدر و مبارزان ایرانی مقیم لبنان، از جمله مصطفی چمران*، دیدار کرد. مدتی نیز در پایگاه نظامی که مصطفی چمران در لبنان برای آموزش مبارزان ایرانی ایجاد کرده بود، به فراگیری فنون نظامی پرداخت. در عراق، پس از مبادله اخبار و اطلاعات، پیامها و رهنمودهای جدیدی از امام خمینی دریافت کرد و در اواخر ۱۳۵۲ش به ایران بازگشت (رجوع کنید به مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، پرونده «امام خمینی»، ش ۸۵۹، ص ۳۷ـ۴۴، ۵۲؛ احمد خمینی، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۱۲۰؛ انصاری، ص ۸۵ـ۸۶).چهارمین سفر سیداحمد به عراق، سوریه و لبنان مصادف با درگذشت ناگهانی و مشکوک سیدمصطفی در اول آبان ۱۳۵۶ بود. این اتفاق باعث شد که سیداحمد برنامهاش را تغییردهد و در نجف بماند. امامخمینی در ۱۵ دی ۱۳۵۶، وی را رسمآ به جای سیدمصطفی به عنوان وصی خود انتخاب کرد (یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۱۱، ص ۳۲۶؛ انصاری، ص۱۰۰ـ ۱۰۴؛ امام خمینی، وعده دیدار، ص ۷۷ـ۷۸). مهمترین وظیفه سیداحمد در این مرحله، مرتبط و فعال نگهداشتن شبکه گسترده نهضت امام خمینی در ایران وسایر نقاط جهان در پوشش زائران اماکن متبرکه، و پیگیری تحولات سیاسی و درگیریهای مردم و مأموران حکومت پهلوی در ایران بود (رجوع کنید به یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۲، ص ۲۸۶، ۳۴۴؛ انصاری، ص ۱۰۵ـ۱۰۶؛ طباطبائی، ج ۱، ص۳۶۰ به بعد).پس از اوج گرفتن قیام مردم ایران در ۱۳۵۷ش، محدودیتها و فشارهای دولت عراق بر امام خمینی شدت گرفت و به محاصره منزل امام خمینی در نجف اقدام کرد، که به تصمیم امام به ترک آن کشور انجامید و سیداحمد، امام خمینی را برای رفتن به فرانسه متقاعد کرد (احمد خمینی، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۹۳ـ۱۰۰، ۵۶۸ـ۵۶۹؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو، پرونده «امام خمینی»، ش ۸۹۴، ص ۱۸ـ۲۴، ش ۸۷۷، ص ۱۶ـ۱۷؛ برای آگاهی از نقش سیداحمد در انتخاب پاریس رجوع کنید به امام خمینی، صحیفه انقلاب، ص ۳۸).پرتلاشترین دوره زندگی سیداحمد، از این زمان تا بازگشت وی به همراه امام خمینی به ایران در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بود. او در این مدت، نقش اساسی در برنامهریزیها، مصاحبهها و دیدارهای امام خمینی با افراد، مبارزان و فعالان سیاسی ایرانی و رسانههای گروهی برعهده داشت. وظیفه حفاظت از امام خمینی و حفظ شبکه ارتباطی نهضت اسلامی نیز با وی بود (رجوع کنید به انصاری، ص ۱۲۰ـ۱۲۲؛ طباطبائی، ج ۱، ص ۳۶۳ـ ۳۶۶، ج ۳، ص ۴۱ـ۴۲، ۱۱۹، ۱۴۷، و جاهای دیگر).در بازگشت امام خمینی به ایران، سیداحمد ضمن شرکت در جلسات تصمیمگیری، تنظیم ملاقاتها، وظیفه انتقال پیامهای امام و انعکاس لحظه به لحظه رخدادها و تحولات انقلاب به وی و حفاظت از امام خمینی را برعهده داشت (رجوع کنید به امام خمینی، کوثر، ج ۳، ص ۴۲۵). وی در ۱۰ اسفند ۱۳۵۷، همراه امام خمینی به قم رفت و در بهمن ۱۳۵۸ با رهبر انقلاب به تهران بازگشت و در دوره دشوار تحولات در نظام سیاسی و اجتماعی ایران وظایف خود را همچون پیش ادامه داد و هم زمان با دفاع از انقلاب و امام خمینی، به مقابله با دسیسههای مخالفان پرداخت (یاد یادگار امام، ص ۸۱ـ۸۲).وی در دوره پس از پیروزی انقلاب، علاوه بر حمایت از دیدگاهها و مواضع امام خمینی، خود نیز به مناسبتهای مختلف نظر و مواضع خود را اعلام میکرد (برای نمونهای از دیدگاههای وی در زمینههای ولایت فقیه، شوراها، مجلس خبرگان و غیره رجوع کنید به احمد خمینی، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۲۹ـ۵۱، ۵۴، ۵۷ـ۵۹). سیداحمد در قضیه تسخیر سفارت امریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، از اولین افرادی بود که بر اقدام دانشجویان صحه گذاشت و بر لزوم حمایت از اقدام آنان اصرار ورزید (همان، ج ۱، ص ۶۳ـ۶۴؛ انصاری، ص ۱۵۸).سیداحمد بارها از سوی مسئولان برای سمتهای مهم نامزد شد که به توصیه امام خمینی نپذیرفت (رجوع کنید به انقلاب اسلامی، ش ۳۱۱، ۱ مرداد ۱۳۵۹، ص ۱؛ امام خمینی، صحیفه نور، ج ۱۲، ص ۲۶۰؛ هاشمی رفسنجانی، ۱۳۷۸ش، ص ۲۴۶). تنها انتصاب رسمی سیداحمد عضویت در شورای پنج نفره مسئولان نظام بود که به عنوان رابط رهبر انقلاب در آن شرکت میکرد و خود نیز نظر مشورتی داشت (هاشمی رفسنجانی، ۱۳۷۵ش، ص ۳۰ـ۳۱؛ موسوی، ص ۴۰ـ۴۱).سیداحمد نقش مهم و فعالی در جریان جنگ تحمیلی عراق با ایران (شهریور ۱۳۵۹) داشت، از جمله: کسب اطلاعات دقیق روزمره از آخرین وضعیت نیروهای خودی و دشمن در جبهههای جنگ و اوضاع سیاسی و اجتماعی جامعه و موضع افراد و گروهها در قبال امور و مسائل جنگ، تنظیم و جمعبندی آخرین اطلاعات از مواضع سیاسی و نظامی کشورهای خارجی و مجامع بینالمللی و رسانههای گروهی کشورهای دیگر، رساندن به موقع همه اطلاعات به امامخمینی، ابلاغ پیامهای سرّی و علنی امامخمینی به مدیران کشوری و لشکری و نهادها و سازمانها، ارتباط مستمر با شورای عالی دفاع و فرماندهان نظامی، شرکت در جلسات شورا و مشاوره دادن به شورا و امامخمینی (انصاری، ص ۱۹۲؛ رضایی، ص ۳۲ـ۳۴).سیداحمد، پس از واقعه هفتم تیر ۱۳۶۰ (انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی)، به عنوان نماینده امام خمینی در شورای مرکزی حزب شرکت میکرد. وی همچنین نماینده امام خمینی در مجمع تشخیص مصلحت نظام بود و در جلسات بازسازی مناطق جنگزده که متشکل از رؤسای سه قوه بود، شرکت داشت. وی همچنین سرپرست دفتر امام خمینی بود (رجوع کنید به امام خمینی، صحیفه نور، ج ۲۰، ص ۳۶ـ۳۹؛ روحانی، ص ۳۲۴؛ انصاری، ص ۲۰۲ـ۲۰۳). با تأسیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی* در ۱۷ شهریور ۱۳۶۷، به فرمان امام خمینی، مسئولیت اداره و سیاستگذاری این مؤسسه به سیداحمد واگذار شد (انصاری، ص ۲۶۴ـ۲۶۸). بعد از رحلت امام خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، مجموعه بزرگ حرم مطهر به اهتمام سیداحمد شکل گرفت (همان، ص ۲۷۶ـ۲۷۷). در این هنگام، سیداحمد خمینی با اعلام حمایت از رهبری آیتاللّه سیدعلی خامنهای، از وارد شدن به رقابتهای سیاسی و جناحی خودداری و در حد توان برای ایجاد هماهنگی بین جناحها تلاش کرد (احمد خمینی، ۱۳۷۴ش، ج ۲، ص ۲۳۲ـ ۲۳۴). او که از پذیرفتن سمتهای رسمی اجرایی امتناع میورزید، به توصیه آیتاللّه سیدعلی خامنهای، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی انقلاب فرهنگی را پذیرفت (انصاری، ص ۲۳۴).سیداحمد خمینی در ۲۱ اسفند ۱۳۷۳، به دلیل عارضه قلبی و تنفسی، در بیمارستان بقیةاللّه تهران بستری گردید و در شامگاه ۲۵ اسفند ۱۳۷۳ درگذشت. وی سه فرزند پسر به نامهای حسن، یاسر و علی داشت.

منابع : علاوه بر اسناد مذکور در متن، موجود در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ امام خمینی، صحیفه انقلاب: وصیتنامه سیاسی ـ الهی رهبر کبیر انقلاب اسلامی و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، تهران ]۱۳۶۸ش[؛ همو، صحیفه نور، تهران، ج ۱۲، ۱۳۶۱ش، ج۲۰، ۱۳۶۹ش؛ همو، کوثر: مجموعه سخنرانیهای حضرت امام خمینی (س)، تهران ۱۳۷۳ـ۱۳۷۴ش؛ همو، وعده دیدار: نامههای حضرت امام خمینی به حضرت حجةالاسلام والمسلمین حاجسیداحمد خمینی، ]تهران [۱۳۷۶ش؛ حمید انصاری، مهاجر قبیله ایمان : نگاهی به زندگینامه یادگار امام حضرت حجتالاسلام والمسلمین حاجسیداحمد خمینی، ]تهرن[ ۱۳۷۵ش؛ محمود بروجردی، «گفتگو با دکتر محمود بروجردی»، در گنجینه دل: مجموعه خاطرات یاران در وصف یادگار امام حجتالاسلام و المسلمین حاجسیداحمد خمینی (ره)، ]تهران[: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، ۱۳۷۵ش؛ بتول ثقفی، «مصاحبه با همسر گرامی حضرت امام خمینی (س)»، در همان؛ علی خامنهای، «مصاحبه با رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتاللّه خامنهای به مناسبت اولین سالگرد رحلت یادگار امام»، در همان؛ صادق خلخالی، «مصاحبه با آیتاللّه صادق خلخالی»، در همان؛ احمد خمینی، دلیل آفتاب: خاطرات یادگار امام، تهران ۱۳۷۵ش؛ همو، مجموعه آثار یادگار امام حجتالاسلام والمسلمین حاجسیداحمد خمینی، ]تهران[ ۱۳۷۴شـ ؛ محسن رضایی، «حاجاحمد آقا، ناشناخته ماند» (مصاحبه)، ندا، ش ۱۵ (بهار ۱۳۷۴)؛ حسن روحانی، «خاطرات حجتالاسلام والمسلمین دکتر حسن روحانی»، در گنجینه دل، همان؛ صادق طباطبائی، خاطرات سیاسی ـ اجتماعی دکتر صادق طباطبایی، تهران ۱۳۸۷ش؛ علیاکبر محتشمی،«مصاحبه با حجتالاسلام والمسلمین سیدعلیاکبر محتشمی»، در گنجینه دل، همان؛ فریده مصطفوی، «مصاحبه با خانم فریده مصطفوی»، در همان؛ میرحسین موسوی، «حاج احمدآقا: جسور، خلاق و مورد اعتماد امام (ره)» (مصاحبه)، ندا، ش ۱۵ (بهار ۱۳۷۴)؛ رحیم نیکبخت، «آشنای غریب: مروری بر زندگانی و مبارزات مرحوم حاجاحمدآقا خمینی از ولادت تا شهادت برادر»، اطلاعات (ضمیمه)، ش ۲۲۱۵۶، ۲۵ اسفند ۱۳۷۹؛ اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران : کارنامه و خاطرات ۱۳۶۰ هاشمی رفسنجانی، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران ۱۳۷۸ش؛ همو، «مصاحبه با آیتاللّه هاشمیرفسنجانی ریاست محترم جمهوریاسلامی»، در گنجینه دل، همان؛ یاد یادگار امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۸۰ش؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج :۱ شهید آیتاللّه سیدمحمدرضا سعیدی، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۶ش، ج :۲ شهید آیتاللّه حاجشیخ محمد صدوقی، تهران : وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۷ش، ج :۱۱ شهید سرفراز دکتر مصطفی چمران، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸ش.

نظر شما
مولفان
سجاد راعی گلوجه ,
گروه
رده موضوعی
جلد 16
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده