حمزه بن عمرو اسلمی

معرف

صحابی و راوی برخی احادیث رسول اکرم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم

متن

حمزة بن عمرو اَسْلَمی، صحابی و راوی برخی احادیث رسول اکرم صلیاللّهعلیهوآلهوسلم. با اینکه حمزةبن عمرو در بسیاری منابع، اهل مدینه (برای نمونه رجوع کنید به ابنابیحاتم، ج ۳، ص ۲۱۲؛ ابنحِبّان، ج ۳، ص۷۰) و از انصار (طوسی، ص ۳۵) معرفی شده، ابنعساکر (ج ۱۵، ص ۲۲۳) او را از مهاجران دانسته است.بنابر گزارشی از خود حمزه، رسول اکرم او را «مُتعب» نامیده (رجوع کنید به همان، ج ۱۵، ص ۲۲۸) که ابنماکولا (ج ۷، ص ۲۰۴) آن را به صورت «مثعب» یا «معقب» ضبط کرده است.نام پدرش را بهاشتباه عُمَر نیز ضبط کردهاند (رجوع کنید به ابنحجر عسقلانی، ج ۲، ص ۱۰۷). کنیه مشهور حمزه، ابومحمد است (رجوع کنید به ابنسعد، ج ۴، ص ۳۱۵؛ ابنعساکر، ج ۱۵، ص ۲۲۳) و پیامبر نیز کنیه ابوصالح را به او داد (بخاری، کتاب التاریخ الکبیر، ج ۳، جزء۲، قسم ۱، ص ۴۶؛ صفدی، ج ۱۳، ص ۱۷۲). ابنسعد (همانجا) او را در شمار کسانی آورده است که پیش از فتح مکه مسلمان شدند.واقدی (ج۲، ص۵۸۴) به شرکت او در صلح حدیبیه تصریح کرده و افزوده است از داوطلبانِ راهنمایی در نیزارها و خارستانها بود، اما از عهده برنیامد. واقدی به حضور حمزه در سَریه کَدید در سال هشتم هجرت اشاره کرده (ج ۲، ص ۷۵۲) و آورده است که به هنگام سوءقصد منافقان، در بازگشت از تبوک همراه پیامبر بوده و در تاریکی شب، سرانگشتاناو درخشیدنگرفته و چیزهایی را که از مَرکبها فروافتاده بوده، جمع کرده است (ج ۳، ص۱۰۴۳؛ نیز رجوع کنید به ابنعساکر، همانجا). حمزه مژده پذیرش توبه کعببن مالک را به کعب رسانده است (همانجا؛ واقدی، ج ۳، ص ۱۰۵۴).حمزةبن عمرو پس از رحلت پیامبر اکرم، در جنگهای افریقا (ابنعساکر، ج ۱۵، ص ۲۲۵) و شام شرکت کرد و مژده پیروزی در جنگ اَجنادَین را برای ابوبکر آورد (مِزّی، ج ۷، ص ۳۳۴؛ ابنکثیر، ۱۴۰۸، ج ۸، ص ۲۳۲).از مستندات جواز گشودن روزه در سفر، روایتی از حمزةبن عمرو است. او چون پیوسته روزه میگرفت، از پیامبر درباره جواز یا عدم جواز گشودن روزه در سفر پرسش کرد و پیامبر او را مخیَّر فرمود (رجوع کنید به بخاری، صحیح، ج ۲، ص ۲۳۷؛ مسلمبن حجاج، ج ۳، ص ۱۴۴ـ۱۴۵؛ ترمذی، ج ۲، ص ۱۰۷؛ نسائی، ج ۴، ص ۱۸۵ـ۱۸۷). بسیاری از مفسران، ذیل آیه ۱۸۵ سوره بقره، درباره جواز گشودن روزه در سفر، به این حدیث استناد کردهاند (برای نمونه رجوع کنید به طبری؛ میبدی؛ ابنکثیر، ذیل آیه).حمزةبن عمرو شاهد برخیاز معجزات پیامبر اکرم بوده است (برای نمونه رجوع کنید به قطبراوندی، ج ۲، ص ۹۱۳؛ هیثمی، ج ۶، ص ۱۹۱). او برخی مستحبات و آداب غذا خوردن را، بدون واسطه، از رسول اکرم شنیده است (رجوع کنید به همان، ج ۵، ص ۲۳).بهجز رسول خدا، او از پدر خود (ابنابیحاتم، ج۷، ص۲۳۶؛ ابنحبّان، ج ۵، ص ۳۵۷) و ابوبکر و عمر (ابنسعد، همانجا) روایت کرده است. نووی (ج ۱، ص ۱۷۱) شمار مرویّات او را نُه روایت دانستهاست. پسرش محمد، امالمؤمنین عایشه، سلیمانبن یسار، عُروَةبن زُبَیر، ابوسلمةبن عبدالرحمان، ابومَراوِح (برده آزاد شده ابوذر غفاری) و حنظلةبن علی اسلمی از او روایت کردهاند.حمزةبن عمرو اسلمی، بنابر مشهور، در سال ۶۱ هجری، در ۷۱ سالگی، وفات یافت (ابنحبّان، ج ۳، ص۷۰؛ حاکم نیشابوری، ج ۳، ص۵۲۰؛ ابناثیر، ج ۲، ص ۵۱). بنابر قولی ضعیف، او در هشتاد سالگی درگذشته است (ابنعساکر، ج ۱۵، ص۲۳۰؛ ابناثیر، همانجا).منابع: ابناثیر، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، تهران: انتشارات اسماعیلیان، ]بیتا.[؛ ابنابیحاتم، کتاب الجرح و التعدیل، حیدرآباد، دکن ۱۳۷۱ـ۱۳۷۳/ ۱۹۵۲ـ۱۹۵۳، چاپ افست بیروت ]بیتا.[؛ ابنحِبّان، کتابالثقات، حیدرآباد، دکن ۱۳۹۳ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۳ـ۱۹۸۳، چاپ افست بیروت ]بیتا.[؛ ابنحجر عسقلانی، الاصابة فی تمییز الصحابة، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علیمحمد معوض، بیروت ۱۴۱۵/۱۹۹۵؛ ابنسعد (بیروت)؛ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۵ـ۱۴۲۱/ ۱۹۹۵ـ۲۰۰۱؛ ابنکثیر، البدایة و النهایة، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸؛ همو، تفسیرالقرآن العظیم، چاپ علی شیری، بیروت ]بیتا.[؛ ابنماکولا، الاکمال فی رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف فی الاسماء و الکنی و الانساب، چاپ عبدالرحمانبن یحیی معلمی یمانی، بیروت ]بیتا.[؛ محمدبن اسماعیل بخاری، صحیح البخاری، ]چاپ محمد ذهنیافندی[، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱، چاپ افست بیروت ]بیتا.[؛ همو، کتاب التاریخ الکبیر، ]بیروت ?۱۴۰۷/ ۱۹۸۶[؛ محمدبن عیسی ترمذی، سننالترمذی، ج ۲، چاپ عبدالرحمان محمد عثمان، بیروت ۱۴۰۳؛ محمدبن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، چاپ یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت ۱۴۰۶؛ صفدی؛ طبری، جامع؛ محمدبن حسن طوسی، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵؛ سعیدبن هبةاللّه قطبراوندی، الخرائج و الجرائح، قم ۱۴۰۹؛ یوسفبن عبدالرحمان مِزّی، تهذیبالکمال فی اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۲/۲۰۰۲؛ مسلمبن حجاج، الجامع الصحیح، بیروت: دارالفکر، ]بیتا.[؛ احمدبن محمد میبدی، کشفالاسرار و عدةالابرار، چاپ علیاصغر حکمت، تهران ۱۳۶۱ش؛ احمدبن علی نسائی، سنن النسائی، بشرح جلالالدین سیوطی، بیروت ۱۳۴۸/۱۹۳۰؛ یحییبن شرف نووی، تهذیب الاسماء و اللغات، بیروت ۱۴۲۱/۲۰۰۱؛ محمدبن عمر واقدی، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونز، لندن ۱۹۶۶؛ علیبن ابوبکر هیثمی، مجمعالزوائد و منبعالفوائد، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

نظر شما
مولفان
محمود مهدوی دامغانی ,
گروه
قرآن و حدیث ,
رده موضوعی
جلد 14
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده