سازمان آموزشی ، علمی و فرهنگی اسلامی

معرف

سازمانى وابسته‌به سازمان همكارى اسلامى*.
متن


سازمان آموزشى، علمى و فرهنگى اسلامى (آيسسكو[۱] ). سازمانى وابستهبه سازمان همكارى اسلامى*.



پيشينه. در دهههاى اخير، سازمانهاى بينالمللى روند رو به رشدى داشتهاند و حوزه تأثير و نفوذ آنها در عرصههاى مختلف سياسى، اقتصادى، فرهنگى و اجتماعى بسيار توسعه يافتهاست. سازمان آيسسكو از سازمانهاى تأثيرگذار بينالمللى بهويژه در جهان اسلام است كه درصدد تشكيل امت اسلامى واحد با همكارى در زمينههاى علمى، فرهنگى و آموزشى در جهان اسلام بودهاست. تأسيس آيسسكو ضمن قطعنامهاى در ۱۳۵۹ش/ ۱۹۸۰ در يازدهمين اجلاس وزراى خارجه سازمان همكارى اسلامى در اسلامآباد پاكستان بهتصويب رسيد. سال بعد، سران كشورهاى عضو سازمان در سومين اجلاس خود در مكه آن را تأييد كردند و در ۱۳ اريبهشت ۱۳۶۱/ ۳ مه ۱۹۸۲ در نخستين مجمع عمومى سازمان، اساسنامه پيشنهادى تصويب و آيسسكو رسمآ تأسيس شد. مقرّ سازمان در شهر رباط، پايتخت كشور مغرب (مراكش)، تعيين شد و زبانهاى انگليسى، عربى و فرانسه زبانهاى رسمى سازمان گرديد ( كريمى، ۱۳۷۹ش، ص ۲۷۴؛ عبداللّه احسن[۲] ، ص ۴۱ـ۴۲، ۱۰۴ـ۱۰۵، ۱۲۰ـ۱۲۱؛ >سازمان همكارى اسلامى: مسائل جديد جهان اسلام<[۳] ، مقدمه سرور، ص۲۰؛ كاستيلو[۴] و آنجلس[۵] ، ص ۱۷۹؛ تويجرى، ص ۹ـ۱۰؛ براى اطلاعات بيشتر سازمان همكارى اسلامى*).



طبق اساسنامه، فعاليت اصلى آيسسكو در زمينه امور آموزشى، علمى و فرهنگى و همكارى در اين امور با ديگر نهادهاى سازمان همكارى اسلامى و كشورهاى عضو آن است، چنانكه توسعه پايدار و سازگار با ارزشهاى اسلامى تحقق يابد. بهاينمنظور سازمان، برنامههايى را براى تقويت سطح سواد عمومى و دانش تخصصى در چهارچوب هدف كلى آموزش همگانى و تقويت نظام آموزشى كشورهاى عضو، بهويژه اهتمام به آموزش عالى براى ايجاد توسعهاى جامع و پايدار، در دستور كار خود قرار دادهاست. افزون بر اهداف آموزشى، يكى از اصلىترين فعاليتهاى فرهنگى آن تلاش در زدودن تصوير نادرست از اسلام بودهاست. در اين زمينه سازمان از پيشگامان گفتگو و تعامل فكرى با ساير فرهنگها و تمدنها بوده و بخش مهمى از انتشارات سازمان نيز به آن اختصاص يافتهاست. همچنين در زمينه علمى، سازمان بر تأمين اعتبارات پژوهشى مناسب براى دانشگاهها و مراكز تحقيقاتى اسلامى تأكيد كردهاست. يكى از اهداف مهم آيسسكو تلاش براى صيانت از فرهنگ والاى اسلامى در مقابل خطرها و وحدت فرهنگى كشورهاى اسلامى با حفظ تنوعات كشورهاى اسلامى است. دفاع از هويت اسلامى و پاسداشت آن در مقابل تهديدات و تهاجمها، بهويژه در مناطقى همچون افريقا، كه اسلام ظرفيتهاى مناسبى براى رشد دارد، حائز اهميت بيشترى است و بيشتر اين اهداف در قالب طرحها و برنامههاى عملياتى سهساله و نيز راهبردهاى ميانمدت و بلندمدت بهاجرا درمىآيد (احساناوغلو[۶] ، ص ۴۷؛ كريمى، ۱۳۸۷ش، ص۲۰ـ۴۲؛ ساموئل[۷] ، ص ۱۲۶ـ۱۳۰؛ >اسلام افريقايى و اسلام در افريقا<[۸] ، ص ۴۷). سازمان آيسسكو براى تحقق اين اهداف از شيوههاى گوناگونى بهره گرفتهاست كه بخشى از مهمترين آنها عبارتاند از: تدوين و حمايت از طرحها براى توسعه فرهنگ اسلامى و تبليغ آن؛ كمك به دانشگاهها، مراكز پژوهشى و نهادهاى تخصصى براى ايجاد كرسيها، نهادها و گروههاى علمى و توسعه برنامهها و طرحهاى اجرايى و تشويق همكارى ميان آنها؛ توسعه فعاليتهاى علمى و آموزشى، تشويق صاحبان آثار تحقيقى، برگزارى همايشها، نشستها، دورههاى آموزشى، همانديشيها و كارگاههايى با همكارى كشورهاى عضو و نهادها و سازمانهاى ملى، منطقهاى و بينالمللى در حوزه آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات؛ و ايجاد سازوكارهاى مناسب براى ارائه سيماى واقعى اسلام و فرهنگ اسلامى و تبيين سهم آن در تمدن بشرى ( كريمى، ۱۳۹۰ش، ص ۶۴ـ۶۵؛ همو، ۱۳۸۴ش، ص ۲۴۸ـ۲۵۳؛ نوروزيان، ص ۸۸).



ساختار سازمانى. سازمان آيسسكو به لحاظ تشكيلاتى داراى سه ركن است:



۱) مجمع عمومى كه شامل نمايندگان كشورهاى عضو است. اين افراد بههمراه رئيس شوراى اجرايى، اعضاى هيئت رئيسه مجمع عمومى را تشكيل مىدهند. مهمترين وظايف مجمع عمومى، تعيين سياستها و خطمشيهاى كلى، انتخاب مدير كل، تصويب طرحهاى عملياتى و برنامه و بودجه سازمان براساس توصيههاى شوراى اجرايى است. نشستهاى مجمع عمومى هر سه سال يكبار تشكيل مىشود.



۲) شوراى اجرايى، مركّب از نمايندگان همه كشورهاى عضو آيسسكو. اين شورا هرسال يكبار تشكيل جلسه مىدهد. طبق اساسنامه مهمترين وظايف شوراى اجرايى از اين قرار است: بررسى و تأييد مقررات ادارى و مالى و نيز آييننامههاى داخلى سازمان؛ انتصاب معاون مديركل با نظر مديركل؛ بررسى نامزدهاى مديركلى سازمان و ارائه پيشنهادها به مجمع عمومى؛ و تهيه پيشنويس دستور كار جلسات مجمع عمومى بنا به پيشنهاد مديركل. سىوپنجمين نشست شوراى اجرايى سازمان از ۲ تا ۳ تير ۱۳۹۳/ ۲۳ ـ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۴ در شهر رباط برگزار شد.



۳) اداره كل (دبيرخانه)، كه مسئوليت آن و تشكيلات ادارى بر عهده مديركل است. مديركل را مجمع عمومى از ميان نامزدهاى كشورهاى عضو براى يك دوره سهساله تمديدپذير، انتخاب مىكند. مديركل رياست سازمان آيسسكو را بهعهده دارد و در برابر شوراى اجرايى و مجمع عمومى پاسخگوست. كليه كاركنان اداره كل بهطور مستقيم تحت نظر مديركل انجاموظيفه مىكنند. ساختار ادارى سازمان متشكل از مديركل، يك معاون و سه بخش علوم، آموزش و فرهنگ و ارتباطات است. بخش همكاريها و روابط بينالمللى و بخش مديريت امور ادارى از ديگر بخشهاى سازمان است كه زير نظر مديركل اداره مىشود. از زمان تأسيس سازمان در ۱۳۶۱ش/ ۱۹۸۲ تا ۱۳۷۰ش/ ۱۹۹۱، عبدالهادى بوطالب از مغرب مديركل سازمان بود و از آن زمان تاكنون، عبدالعزيز عثمان تُوَيجرى، از كشور عربستان، اين سمت را برعهده دارد. او همچنين مدير نشريه >اسلام امروز<[۹] است. اين نشريه به سه زبان رسمى آيسسكو منتشر مىشود و داراى مقالات متعددى در حوزه فرهنگ و تمدن اسلامى و نيز همزيستى مسالمتآميز بين فرهنگهاست (نوروزيان، ص ۸۸ ـ۸۹؛ كريمى، ۱۳۸۴ش، ص ۲۴۵ـ۲۴۶؛ عبداللّه احسن، ص ۴۲؛ >«شوراهاى اجرايى آيسسكو»<[۱۰] ، ۲۰۱۶).



اركان فرعى. نهادهايى زير نظر سازمان آيسسكو فعاليت مىكنند، كه مهمترين آنها عبارتاند از: اتحاديه دانشگاههاى جهان اسلام[۱۱] كه در ۱۳۶۶ش/ ۱۹۸۷ براى ايجاد همكارى و همبستگى ميان دانشگاههاى اسلامى تأسيس شد. در حال حاضر ۲۴۰ دانشگاه عضو اين اتحاديهاند. از جمهورى اسلامى ايران تاكنون ۲۴ دانشگاه به عضويت اين فدراسيون درآمدهاست؛ نهاد اسلامى اخلاق در علم و فنّاورى[۱۲] كه درباره ارزيابى تحقيقات علمى و نيازهاى مطابق با قوانين و اخلاق اسلامى فعاليت مىكند. هدف از تأسيس اين نهاد، هدايت و همسويى جهان اسلام در زمينه جنبههاى اخلاقى مهم و حياتى از ديدگاه شريعت اسلامى و موضوعات مربوط به علوم و فنّاورى، تحقيقاتى و آمارهاى ارائهشده كارگروهها و مؤسسات مرتبط در كشورهاى اسلامى و ترغيب مؤسسات آموزشى بر موازين اخلاقى در برنامههاى آموزش و پرورش است؛ مركز ترويج تحقيقات علمى آيسسكو[۱۳] ، كه در ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳ تأسيس شد. مهمترين هدف اين مركز، ترويج مطالعات معطوف به توسعه تحقيقات علمى در همه رشتههاى علوم و فنّاورى براى تحقق توسعه پايدار در كشورهاى اسلامى است. اهم اقدامات و فعاليتهاى آن بدينقرار است: برگزارى جلسات منظم با حضور متفكران، برگزارى نشستهاى كارشناسى و ايجاد شبكه دانشمندان در رشتههاى گوناگون علوم و فنّاورى، ايجاد بانكهاى اطلاعاتى برخوردار از فنّاورى پيشرفته براى توزيع فنّاوريهاى مناسب در كشورهاى اسلامى، نشر مجلات تحقيقى، اعطاى جايزه و نشان براى پاسداشت آثار ممتاز در تحقيقات علمى و مشاركت در ارتقاى تحقيقات علمى (نهاد اسلامى اخلاق در علم و فناورى آيسسكو، ص ۲۹ـ۴۴؛ >فرهنگ جهانى اسلام<[۱۴] ، ص۳۱۰). همچنين، سازمان براى اجراى برنامهها و طرحهاى عملياتى خويش، با بيش از دويست سازمان، مؤسسه تخصصى و نهاد وابسته به سازمانهاى بينالمللى و منطقهاى، سازمانهاى غيردولتى و مراكز علمى و دانشگاهى قرارداد بستهاست. در حال حاضر آيسسكو دو دفتر منطقهاى در شارجه و تهران و دو هيئت نمايندگى در جزاير كومور و چاد و يك بخش زبان عربى و تمدن اسلامى در دانشگاه مسكو براى تربيت معلم دارد. در ۱۳۸۶ش/ ۲۰۰۷ در چهارچوب همكاريهاى علمى، آموزشى و فرهنگى بين دو سازمان آيسسكو و يونسكو[۱۵] ، دفتر سازمان آيسسكو در مقرّ سازمان يونسكو تأسيس شد و اين دو سازمان فعاليتهاى مشترك بسيارى اجرا كردند. همچنين هر دو سال يكبار در حاشيه نشست مجمع عمومى يونسكو در پاريس، اجلاس هماهنگى رؤساى هيئتهاى نمايندگى كشورهاى اسلامى نيز برگزار مىگردد. بخش مهمى از اين همكاريها معطوف به مقابله با تبليغ اسلامهراسى و تلاش براى نشاندادن تصوير مناسب از اسلام در جهان بودهاست. البته در كنار دفاع از هويت و فرهنگ اسلامى، آيسسكو همگام با سازمان همكارى اسلامى به موضوعاتى مانند فلسطين هم توجه ويژهاى كردهاست. براى نمونه، مديركل آيسسكو در ۱۲ اسفند ۱۳۸۸/ ۳ مارس ۲۰۱۰ در نامهاى به يونسكو به يهودىسازى بيتالمقدس واكنش نشان داد. برخى از اعلاميههايى كه سازمان براى تبيين خطمشى عملكرد خود به تصويب رساندهاست، عبارتاند از: راهبرد ارتقاى آموزش در كشورهاى اسلامى؛ راهبرد فرهنگى جهان اسلام؛ راهبرد توسعه علوم و فنّاورى در كشورهاى اسلامى؛ راهبرد چگونگى اجراى فرهنگ اسلامى در غرب؛ راهبرد تحول اخلاق زيستى در كشورهاى اسلامى؛ راهبرد مديريت منابع آب در كشورهاى اسلامى؛ راهبرد تقريب مذاهب اسلامى؛ راهبرد بهرهگيرى از تواناييهاى مسلمانان در غرب؛ بيانيه اسلامى توسعه پايدار؛ اعلاميه اسلامى تنوع فرهنگى؛ راهبرد ارتقاى آموزش عالى در كشورهاى اسلامى؛ راهبرد همبستگى و تعاون فرهنگى براى خدمت به توسعه و تمدن جهان اسلام؛ تعهدات جدّه براى توسعه پايدار؛ راهبرد ترويج گردشگرى در جهان اسلام؛ طرح احيا و فعالسازى مسيرهاى ارتباطات فرهنگى ميان مسلمانان جهان اسلام؛ راهبرد توسعه اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام (كريمى، ۱۳۹۰ش، ص ۹۸ـ۱۰۰؛ يئور[۱۶] ، ص۱۲۰ـ۱۲۱؛ >فرهنگ جهانى اسلام<، ص۳۱۰؛ نوروزيان، ص ۸۸، ۹۰ـ۹۱).



منابع مالى. منابع مالى سازمان عبارتاند از: حق عضويت كشورها كه براساس درصد حق عضويت هر كشور در بودجه سازمان كنفرانس اسلامى تعيين مىگردد، مگر آنكه مجمع عمومى تصميم به تغيير آن گرفته باشد؛ منابع حاصل از همكاريهاى مشترك ميان سازمان آيسسكو و ساير سازمانها؛ كمكهاى مالى و مبالغى كه كشورهاى عضو، يا غيرعضو، نهادها، افراد يا ساير منابع به سازمان اهدا مىكنند. همچنين، شوراى اجرايى مىتواند پذيراى هدايايى باشد كه با اهداف كلى سازمان در تضاد نباشد و امور اجرايى آن را مختل نكند (كريمى، ۱۳۹۰ش، ص۹۰ـ۹۱؛ >اساسنامه آيسسكو<[۱۷] ، ۲۰۱۶).



سازمان آيسسكو و ايران. در دوران جنگ عراق با ايران* (۱۳۵۹ـ۱۳۶۷ش)، جمهورى اسلامى ايران متأثر از عملكرد يك جانبه و جو بدبينى حاكم بر مجامع بينالمللى بود و نگرش مثبتى به كليت سازمان همكارى اسلامى و نهادهاى زيرمجموعه آن نداشت؛ اما پس از پايان جنگ، بهتدريج تعاملات ايران با سازمانهاى بينالمللى گسترش يافت و ايران در ۱۳۷۱ش/ ۱۹۹۲ رسمآ به عضويت سازمان آيسسكو درآمد. پس از آن مناسباتى عادى بين سازمان و ايران برقرار بود تا اينكه از آغاز دهه ۱۳۸۰ش/ ۲۰۰۱، مناسبات آن دو گسترش يافت. در پنجمين مجمع عمومى آيسسكو در ۱۳۷۴ش/ ۱۹۹۵ در سوريه، تصويب شد كه براى ارتباط مستقيم اعضا با آيسسكو، كميسيون ملى آيسسكو در همه كشورهاى عضو ايجاد شود. بنابراين مجمع عمومى كميسيون ملى آيسسكو در ايران نيز با ابلاغ وزير وقت آموزش و پرورش در دفتر امور بينالملل اين وزارتخانه تأسيس شد و چند سال بعد هيئت وزرا در ۱۳۸۳ش/ ۲۰۰۴ آييننامه تشكيل كميسيون آيسسكو در ايران را تصويب كرد. همچنين آيسسكو دفترى منطقهاى نيز در ايران تأسيس كرده كه بر اساس مصوبه هفتمين مجمع عمومى آيسسكو در آذر ۱۳۷۹/ نوامبر ۲۰۰۰ تشكيل و در ۱۳۸۱ش/ ۲۰۰۲ افتتاح شد. اين دفتر افزون بر ايران، كشورهاى تاجيكستان، برونئى، تانزانيا، افغانستان، پاكستان، قرقيزستان، مالزى، اندونزى، بنگلادش، آذربايجان و مالديو را نيز بهويژه در زمينههاى آموزش و پرورش و نيز ارتباطاتى پوشش مىدهد تأسيس دفتر منطقهاى آيسسكو در ايران و برگزارى بيست و چهارمين اجلاس شوراى اجرايى و نيز هشتمين مجمع عمومى آيسسكو در تهران در ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳، انتخاب يك ايرانى بهعنوان معاون مديركل سازمان از ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳ و ايجاد مركز منطقهاى آموزش و توليد سمعى و بصرى و چندرسانهاى آيسسكو در تهران، با همكارى سازمان صداوسيما، ايجاد پايگاه استنادى علوم جهان اسلام[۱۸] در شيراز و ايجاد دبيرخانه شبكه زنان دانشمند جهان اسلام در تهران بيانگر توجه ويژه جمهورى اسلامى ايران به سازمان آيسسكو است. همچنين، هشتمين اجلاس مجمع عمومى آيسسكو در ۵ تا ۸ دى ۱۳۸۲/ ۲۶ـ۲۹ دسامبر ۲۰۰۳، در تهران برگزار شد كه تجربه موفقى از تعامل ميان ايران و سازمان بود (كريمى، ۱۳۹۰ش، ص ۳۴۱ـ۳۶۴؛ همو، ۱۳۷۹ش، ص ۲۸۱ـ ۲۸۳؛ كميسيون ملى آيسسكو در جمهورى اسلامى ايران، ص ۲۷ـ۳۶). جمهورى اسلامى ايران و آيسسكو فعاليتهاى فرهنگى متعددى در زمينههاى مختلف ازجمله برگزارى همايشها و اجلاسها بينالمللى و منطقهاى و ايجاد بانك اطلاعاتى براى تدوين كتابهاى درسى كشورهاى اسلامى انجام دادهاست. در ۱۳۸۵ش/ ۲۰۰۶، اصفهان بهعنوان پايتخت فرهنگى جهان اسلام در منطقه آسيا برگزيده شد كه برگزارى برنامهها و فعاليتهاى مختلف فرهنگى در اين شهر فرصت مناسبى را براى معرفى فرهنگ و تمدن اسلامى ـ ايرانى فراهم كرد. همچنين در ۱۳۸۹ش/ ۲۰۱۰ براساس مصوبه اجلاس آيسسكو در باكو، مشهد بهعنوان پايتخت فرهنگى جهان اسلام در ميان كشورهاى آسيايى غيرعربزبان در ۱۳۹۶ش/ ۲۰۱۷ برگزيده شد ( كريمى، ۱۳۸۵ش، ص۱۰؛ زارعصفت، ۱۳۹۴ش).



منابع : عبدالعزيز تويجرى، دور الايسيسكو فى تطوير الثقافة العربية الاسلامية، ]رباط[ ۱۴۲۱/۲۰۰۱؛ حسين زارعصفت، «انتخاب مشهد بهعنوان پايتخت فرهنگى جهان اسلام در سال ۲۰۱۷»، خبرگزارى صداوسيما، ۱۳۹۴ش.



Retrieved Jan.۲۱, ۲۰۱۷, from www.iribnews.ir/fa/news/ ۱۰۳۶۴۲۲/۲۰۱۷;



 غلامرضا كريمى، «ايران عضو اثرگذار آيسسكو است»، ]گفتگوكننده[: فريبا خاضعى، برنامه، ش ۱۶۳ (ارديبهشت ۱۳۸۵)؛ همو، بررسى راهبردهاى فرهنگى سازمان آيسسكو از منظر همكارى جمهورى اسلامى ايران، تهران ۱۳۹۰ش؛ همو، «سازمان آيسسكو: بسترى براى سازمان اسناد و كتابخانه ملى جمهورى اسلامى ايران سازمان اسناد و كتابخانه ملى جمهورى اسلامى ايران تشكيل امت واحد اسلامى»، علوم سياسى، ش ۳۱ (پاييز ۱۳۸۴)؛ همو، «سازمان آيسسكو، بسترى براى همكارىهاى علمى و فرهنگى كشورهاى اسلامى»، فصلنامهى سياست خارجى، سال ۱۴، ش ۱ (بهار ۱۳۷۹)؛ همو، نقش سازمان آيسسكو در شناسايى ظرفيتهاى فرهنگى جهان اسلام، تهران ۱۳۸۷ش؛ كميسيون ملى آيسسكو در جمهورى اسلامى ايران، ۱۳۹۵ش.



Retrieved July ۱۹, ۲۰۱۶, from www.iranisesco.ir/ upload_file/ final ۲۰۱۴.pdf;



مهدى نوروزيان، «آشنايى با سازمان اسلامى، آموزشى، علمى و فرهنگى آيسسكو (ISESCO)»، رهيافت، ش ۳۳ (پاييز ۱۳۸۳)؛ نهاد اسلامى اخلاق در علم و فناورى آيسسكو، ترجمه محمود عباسى و احسان شمسى گوشكى، تهران: مؤسسه فرهنگى حقوقى سينا، انتشارات حقوقى، ۱۳۹۱ش؛



‘Abdullah A¤hsan, OIC: the Organization of the Islamic Conference, an introduction to an Islamic Political Institution, Herndon, Va. ۱۹۸۸; A frican Islam and Islam in A frica: encounters between sufis and Islamists, ed. Eva Evers Rosander and David Westerlung, London: Hurst & Company, ۱۹۹۷; Victor Luis Gutiérrez Castillo and Jonatán Cruz Ángeles, "Islam and international organizations: the Organization of Islamic Cooperation", in Evolutions in the law of international organizations, ed. Roberto Virzo and Ivan Ingravallo, Leiden: Brill, ۲۰۱۵; "Charter of ISESCO", Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization, ۲۰۱۶. Retrieved July ۲۰, ۲۰۱۶ from www.isesco.org.ma/ charter-of-isesco; The Columbia world dictionary of Islamism, ed. Antoine Sfeir, English edition translated and edited by John King, New York: Columbia University Press, ۲۰۰۷; Ekmeleddin èIhsano§glu, The Islamic world in the new century: the organisation of the Islamic Conference: ۱۹۶۹-۲۰۰۹, London ۲۰۱۰; "ISESCO Executive Councils", Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization, ۲۰۱۶. Retrieved July ۲۰, ۲۰۱۶, from www.isesco.org.ma/executive-council; OIC: contemporary issues of the Muslem world, ed. Ghulam Sarwar, Rawalpindi: A Friends Publication, ۱۹۹۷; Katja Samuel, "The normative influence Islamic shari’ah on current UN discourse on justice and sustainable development", in Global justice and sustainable development, ed. Duncan French, Leiden: Martinus Nijhoff Publishers, ۲۰۱۰; Bat Ye’or, Europe, globalization, and the coming universal caliphate, Lanham, Maryland ۲۰۱۱.



/ غلامرضا كريمى /



۱. Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization (ISESCO) ۲. ‘Abdullah A¤ hsan ۳. OIC: contemporary issues of the Muslim world ۴. Castillo ۵. Ángeles ۶. èIhsano§glu ۷. Samuel ۸. African Islam and Islam in Africa ۹. Islam Today ۱۰. "ISESCO Executive councils" ۱۱. The Federation of Universities of the Islamic World (FUIW) ۱۲. Islamic Body on Ethics of Science and Tecnology (IBEST) ۱۳. ISESCO Center For Promotion of Scientific Research (ICPSR) ۱۴. The Columbia world dictionary of Islamism ۱۵. Unesco ۱۶. Ye’or ۱۷. Charter of ISESCO ۱۸. Islamic World Science Citation (ISC)


نظر شما
مولفان
غلامرضا کریمی ,
گروه
اسلام معاصر ,
رده موضوعی
جلد 22
تاریخ 96
وضعیت چاپ
  • چاپ شده