ساتگائون

معرف

شهر بندرى تاريخى در جنوب بنگال.
متن


ساتگائون، شهر بندرى تاريخى در جنوب بنگال. از اين شهر در منابع بهصورت ستگانو/ ساتگانو، ساتگام ( سرهندى، ص ۹۸؛ علّامى، ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶، ج ۳، ص ۱۰۹)، ستكام/ سنگام و ستارگانو (فرشته، ج ۱، ص ۱۳۳) ياد شدهاست. ساتگائون در بيست مايلى (هر مايل ۶۰ر۱ كيلومتر) شمال كلكته در ندياى غربى[۱] ، جنوبغربى مرشدآباد، بر سر تقاطع سه رودخانه گنگ[۲] ، باگيراتى (بهاگيراتهى)[۳] ، و سرسواتى/ سرسوتى[۴] واقع شده بود. اين موقعيت جغرافيايى، ساتگائون را به بندرى مهم براى كشتيهاى تجارى و بازارى پررونق بدل كرده بود (>فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<[۵] ، ج ۲۲، ص ۱۲۹؛ سليم زيدپورى[۶] ، ص ۲۹، پانويس ۳؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذيل مادّه). در سدههاى هفتم و هشتم، ساتگائون بخشى از قلمرو سلاطين دهلى بود و حاكم آنجا را آنها منصوب مىكردند تا اينكه پس از تجزيه بنگال از قلمرو سلاطين دهلى و ايجاد سلسله مستقل الياسشاهيان در بنگال (۷۴۰)، ساتگائون بهعنوان مركز حكمرانى آنان انتخاب گرديد و شكوه و رونق چشمگيرى يافت ( بَرَنى، ص ۴۵۱، ۴۶۸؛ اعجاز حسين[۷] ، ص ۲۴۹). چنانكه، ابنبطوطه در سده هشتم (ج ۲، ص ۶۲۳ـ۶۲۴) ساتگائون را شهر و بندرى بزرگ و آباد وصف كردهاست. همزمان با سلطه سوريان* بر بنگال در دوره شيرشاه سورى (حك : ۹۴۴ـ۹۴۷)، ساتگائون به يكى از مراكز مهم ضرب سكه بدل گرديد ( اعجاز حسين، همانجا). پس از سوريان، شاخهاى ديگر از افغانها يعنى كَرَرانيان* (حك : ۹۷۱ـ۹۸۴) بر بنگال سلطه يافتند و ساتگائون نيز بخشى از قلمرو آنان شد، تا اينكه اكبرشاه بابُرى (حك : ۹۶۳ـ۱۰۱۴) سپاهى را به بنگال فرستاد و پس از شكستدادن داوودخان كَرَرانى*، بنگال و به تبع آن ساتگائون را ضميمه قلمرو خود كرد (علّامى، ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶، ص۱۲۰؛ صمصامالدوله شاهنوازخان، ج۳، ص۵۳؛ سليم زيدپورى، ص ۱۶۵، پانويس ۳). در اين دوره، ساتگائون يكى از نوزده سَركار بنگال محسوب مىشد كه خود از ۵۳ محل تشكيل شده بود ( علّامى، ۱۸۹۲ـ۱۸۹۳، ج ۲، ص ۶۱). ساتگائون در نيمه اول قرن دهم رونق و آبادانى فراوان يافت. در اين دوره، دو مركز تجارى بزرگ در بنگال وجود داشت: چيتاگنگ*[۸] در مشرق و ساتگائون در مغرب، كه پرتغاليان آن دو را بهترتيب پورتوگرانده[۹] (بندرگاه بزرگ) و پورتوپيكوئنو[۱۰] (بندرگاه كوچك) مىناميدند (ايتون[۱۱] ، ص ۲۰۳؛ كاتن[۱۲] ، ص ۲). در اين دوره، ساتگائون به منطقه تجارى مهمى بدل شده بود كه مركز آمدوشد مداوم تجار تمام نقاط هند و سيلان بود و همين امر باعث جلب توجه بازرگانان پرتغالى، انگليسى و آلمانى به ساتگائون شد. اولين گزارش از سياحى به نام كايسار فردريك[۱۳] در ۹۷۴/ ۱۵۶۷ بودهاست. او ساتگائون را بندرى مناسب براى تجارت دانسته و به رونق بازرگانى در آنجا اشاره كردهاست ( اعجاز حسين، ص۲۵۰؛ راى[۱۴] ، ص ۷۶؛ عبدالكريم[۱۵] ، ص۱۵۳). از جمله مهمترين محصولات مبادلهشده در اين بندر در قرن دهم، نمك، ترياك، سرب، فرش و پارچه بودهاست (اعجاز حسين، ص۲۵۰، ۲۶۱؛ راى، ص ۸۸؛ ايتون، ص۲۰۰ـ۲۰۱). در اين دوره، جمعيت شهر حدود دههزار تن و تركيب جمعيتى آن شامل بوميان و مهاجران بودايى و مسلمان بود. جمعيت مسلمان شهر نيز از سه گروه قومى عرب، ترك و افغان تشكيل شده بود (حبيبه خاتون[۱۶] ، ص ۱۰۶۷؛ ايتون، ص۱۰۰؛ عبدالكريم، همانجا). از نيمه دوم قرن دهم، طغيان سرسواتى و انباشتهشدنش از گلولاى و باريكشدن مجراى عبور كشتيها در آن موجب ازميانرفتن تدريجى امكان كشتىرانى در رودخانه و درنتيجه ركود اقتصاد ساتگائون شد (د.اسلام، همانجا؛ >فرهنگ جغرافيايى سلطنتى هند<، ج ۲۲، ص ۱۲۹؛ داريان[۱۷] ، ص ۱۲۹؛ راى، ص ۷۸، ۸۴). امروزه، ساتگائون دهكدهاى مخروبه است كه جز مسجد جمالالدين و كلبههاى مخروبه چيزى از آن باقى نماندهاست ( سليم زيدپورى، ص ۲۹، پانويس ۲؛ اعجاز حسين، ص ۲۴۸؛ آشر[۱۸] ، ص ۱۲۹؛ دنى[۱۹] ، ص ۴۵). ساتگائون مركز مهم فرهنگ و تعليم و تربيت مسلمانان بنگال بود و مدارس و مساجدى مانند مدرسه دارالخيرات در آن ساخته شده بود. صوفيان بسيار، ازجمله ظفرخان غازى و شيخانورقلى حليبى، در آنجا ساكن شدند و آرامگاه آنان جزو آثار تاريخى ساتگائون است ( اعجاز حسين، ص ۸۳، ۲۵۱؛ د.اسلام، همانجا).



 منابع : ابنبطوطه، رحلة ابنبطوطة، چاپ محمد عبدالمنعم عريان، بيروت ۱۴۰۷/ ۱۹۸۷؛ ضياءالدين بَرَنى، تاريخ فيروزشاهى، چاپ سيداحمدخان، كلكته ۱۸۶۲؛ يحيىبن احمد سرهندى، تاريخ مبارك شاهى، چاپ محمد هدايت حسين، كلكته ۱۹۳۱، چاپ افست تهران ۱۳۸۲ش؛ صمصامالدوله شاهنوازخان، مآثرالامرا، كلكته ۱۸۸۱ـ۱۸۹۱؛ ابوالفضلبن مبارك علّامى، آئين اكبرى، چاپ سنگى لكهنو ۱۸۹۲ـ۱۸۹۳؛ همو، اكبرنامه، چاپ آغا احمدعلى، كلكته ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶؛ محمدقاسمبن غلامعلى فرشته، تاريخ فرشته (گلشن ابراهيمى)، چاپ سنگى كانپور ۱۲۹۰/۱۸۷۴؛



Abdul Karim, Social history of the Muslims in Bengal ___ (down to A .D. ۱۵۳۸), Decca ۱۹۵۹; Catherine Blanchard Asher, "Inventory of key monuments", in The Islamic heritage of Bengal, ed. George Michell, Paris: Unesco, ۱۹۸۴; H.E.A. Cotton, Calcutta old and new: a historical & descriptive handbook to the city, Calcutta ۱۹۰۷; Ahmad Hasan Dani, Muslim architecture in Bengal, Dacca ۱۹۶۱; Steven G. Darian, The Ganges in myth and history, Delhi ۲۰۰۱; Richard M. Eaton, The rise of Islam and the Bengal frontier: ۱۲۰۴-۱۷۶۰, Berkeley ۱۹۹۳; Seyd Ejaz Hussain, The Bengal sultanate: politics, economy and coins (AD ۱۲۰۵-۱۵۷۶), Delhi ۲۰۰۳; EI۲, s.v. "S¦ atg¦aÝon" (by Muhammad Yusuf Siddiq); Habiba Khatun, "Society and culture of Sonargaon", in Proceedings of the Indian History Congress: ۶۷th session, Calicut ۲۰۰۶-۰۷, Delhi: Indian History Congress, ۲۰۰۷; The Imperial gazetteer of India, vol. ۲۲, New Delhi: Today & Tomorrow’s Printers & Publishers, [n.d.]; Aniruddha Ray, "The rise and fall of Satgaon: an overseas port of medieval Bengal", in The Indian trade at the A sian frontier, ed. Jeyaseela Stephen, New Delhi: Gyan Publishing House, ۲۰۰۸; Ghulam Hussain Salim Zaidpu¦ r¦ â, Riyazu-s-Salatin: a history of Bengal, tr. Abdus Salam, Delhi ۱۹۷۵.



/ پيام شمسالدينى /



۱. Western Nadia ۲. Ganges ۳. Bhagirathi ۴. Saraswati ۵. The Imperial gazetteer of India ۶. Salim Zaidpu¦ r¦ â ۷. Ejaz Hussain ۸. Chittagong ۹. Porto Grande ۱۰. Porto Piqueno ۱۱. Eaton ۱۲. Cotton ۱۳. Casear Fredrike ۱۴. Ray ۱۵. Abdul Karim ۱۶. Habiba Khatun ۱۷. Darian ۱۸. Asher ۱۹. Dani


نظر شما
مولفان
پیام شمس الدینی ,
گروه
شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا ,
رده موضوعی
جلد 22
تاریخ 96
وضعیت چاپ
  • چاپ شده