زینب بنت خزیمه

معرف

از همسران پيامبر اسلام صلى‌اللّه عليه‌وآله‌وسلم.
متن

زينب بنت خُزَيْمه، از همسران پيامبر اسلام صلى اللّه عليه وآله وسلم. زينب بنت خزيمة بن حارث بن عبداللّه بن عمرو (ابن هشام، ج ۴، ص ۲۹۶؛ ابن سعد، ج ۸، ص ۱۱۵؛ قس بَلاذُرى، ج ۱، ص ۵۱۵) به قبيله عَدنانى بَكربن هوازِن نسب مى رساند (بلاذرى، همانجا). او را، به سبب انتساب به جد اعلايش، هلال بن عامر، هلاليه يا عامريه خوانده اند ( صنعانى، ج ۷، ص ۴۸۹؛ حاكم نيشابورى، ج ۴، ص ۳۳). كنيه اش اُمّالمساكين بود كه به سبب رسيدگى اش به فقرا به آن شهرت يافت (ابن هشام، همانجا؛ طبرانى، ج ۲۴، ص ۵۷). گفته اند كه او در دوران جاهليت به اين لقب خوانده مى شد (ابن سعد؛ بلاذرى، همانجاها). همسر پيشين او، عُبَيْدة بن حارث بن مطلب، صحابى پيامبر اكرم بود كه در جنگ بدر در كنار حضرت على و حضرت حمزه عليهماالسلام با سه تن از جنگاوران سپاه مشركان، تن به تن جنگيدند. عبيده در اين مبارزه مجروح شد و پس از آن به شهادت رسيد (ابن هشام، ج ۲، ص ۲۷۷، ۳۶۴، ج ۴، ص ۲۹۶؛ ابن سعد، همانجا؛ مفيد، ج ۱، ص ۷۴). يك سال بعد، پيامبر اكرم از زينب خواستگارى و در رمضان سال سوم هجرت با او ازدواج كرد (ابن سعد، همانجا؛ خليفة بن خياط، ص ۲۷؛ مسعودى، ص ۲۴۴؛ ابن حِبّان، ج ۱، ص ۲۲۰ـ۲۲۱). به روايت قَتاده، زينب پيش از عبيده، همسر برادر او (طُفَيْل بن حارث بن مطلب) بود و از او جدا شده بود (ابن سعد؛ بلاذرى، همانجاها؛ نيز  ← ابن حبيب، ص ۱۰۸؛ قس ابن اسحاق، ص ۲۴۱؛ طبرانى، ج ۲۴، ص ۵۸، كه به جاى طفيل، نام برادرش حُصَيْن بن حارث را ذكر كرده اند). به روايت زُهرى، زينب پيش از پيامبر، همسر عبداللّه بن جَحش بود كه در جنگ احد به شهادت رسيد (بيهقى، ج ۷، ص ۷۲؛ ابن عبدالبَرّ، ج ۴، ص ۱۸۵۳). شوشترى (ج ۱۲، ص ۲۶۵ـ۲۶۶) با رد اين قول، آن را ناشى از خلط ميان زينب و امّحبيبه* (رَمْلَه بنت ابى سفيان) دانسته است، زيرا امّحبيبه پيش از پيامبر همسر عبداللّه بن جحش بود. افزون بر اين، چنان كه ذكر شد، منابع بسيارى بدون ترديد ازدواج پيامبر و زينب را در ماه رمضان سال سوم (پيش از غزوه احد) دانسته اند. در اين ميان، فقط ابن هشام (ج ۴، ص ۲۹۷) جَهم بن عَمروبن حارث (پسرعموى زينب) را همسر زينب پيش از عبيده بن حارث خوانده است. در ترتيب ازدواجهاى پيامبر، اغلب نام زينب پس از حفصه بنت عمر* و پيش از امّحبيبه، به عنوان ششمين يا هفتمين همسر آن حضرت، ذكر شده است ( ← ابن اسحاق، ص ۲۴۰ـ ۲۴۱؛ يعقوبى، ج ۲، ص ۸۴؛ ابن بابويه، ص ۴۱۹؛ قس طبرسى، ج ۱، ص ۲۷۸). ابن شهرآشوب (ج ۱، ص ۱۳۸ـ۱۳۹)، برخلاف بيشتر منابع، در فهرست همسران پيامبران نام زينب را جزو زنانى ذكر كرده است كه فقط به عقد درآمدند، يا خواستگارى شدند اما به عقد درنيامدند. براساس برخى روايات در تفسير آيه ۵۰ سوره احزاب، زنى كه خود را به پيامبر هبه كرد، زينب بنت خزيمه بود ( ← طبرى، جامع؛ طوسى؛ ابن جوزى، ذيل احزاب: ۵۰)، اما اين قول صحيح نيست ( ابن جوزى، همانجا)، زيرا گفته شده است چون پيامبر از زينب خواستگارى كرد، وى اين امر را به پيامبر واگذارد و آن حضرت او را به عقد خود درآورد و مانند ديگر همسرانش، براى او دوازده اوقيه و نيم (معادل پانصد درهم) مهر معيّن كرد (ابن سعد، همانجا؛ نيز   جوهرى، ذيل «نشش»؛ قس ابن هشام، ج ۴، ص :۲۹۷ ۴۰۰ درهم؛ زبيربن بكّار، ص :۴۱ ده اوقيه). زينب از طرف مادر، خواهر ميمونه بنت حارث* (از ديگر همسران پيامبر) بود (بلاذرى، همانجا؛ قس ابن عبدالبرّ، همانجا). زينب مدت كوتاهى با پيامبر زندگى كرد. به روايتى دو يا سه ماه (خليفة بن خياط؛ ابن عبدالبرّ، همانجاها) و به روايت ديگر هشت ماه پس از ازدواج، در ربيع الآخر سال چهارم هجرى درگذشت (ابن سعد، همانجا؛ بلاذرى، ج ۱، ص ۵۱۶). پيامبر اكرم بر او نماز گزارد و او را در بقيع به خاك سپرد (ابن سعد، ج ۸، ص ۱۱۵ـ۱۱۶؛ ابن عساكر، ج ۳، ص ۲۰۶). به جز خديجه سلام اللّه عليها، او تنها زنى بود كه در زمان حيات پيامبر درگذشت (ابن هشام؛ يعقوبى، همانجاها؛ قس طبرى، تاريخ، ج ۳، ص ۱۶۸). او نخستين همسر پيامبر بود كه در مدينه درگذشت (ابن اسحاق، ص ۲۴۱). گفته شده زينب بنت خزيمه هنگام مرگ حدود سى سال داشته است (ابن سعد، ج ۸، ص ۱۱۶). پيامبر از او صاحب فرزندى نشد (ابن اسحاق، همانجا).

منابع : ابن اسحاق، سيرة ابن اسحاق، چاپ محمد حميداللّه، قونيه ۱۴۰۱/۱۹۸۱؛ ابن بابويه، كتاب الخصال، چاپ على اكبر غفارى، قم ۱۳۶۲ش؛ ابن جوزى، زادالمسير فى علم التفسير، چاپ محمدبن عبدالرحمان عبداللّه، بيروت ۱۴۰۷/ ۱۹۸۷؛ ابن حِبّان، كتاب الثقات، حيدرآباد، دكن ۱۳۹۳ـ۱۴۰۳/۱۹۷۳ـ۱۹۸۳، چاپ افست بيروت ]بى تا.[؛ ابن حبيب، كتاب المُحَبَّر، چاپ ايلزه ليشتن اشتتر، حيدرآباد، دكن ۱۳۶۱/ ۱۹۴۲، چاپ افست بيروت ]بى تا.[؛ ابن سعد؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابى طالب، نجف ۱۹۵۶؛ ابن عبدالبَرّ، الاستيعاب فى معرفة الاصحاب، چاپ على محمد بجاوى، بيروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲؛ ابن عساكر؛ ابن هشام، السيرة النبوية، چاپ مصطفى سقا، ابراهيم ابيارى، و عبدالحفيظ شلبى، قاهره ۱۳۵۵/۱۹۳۶؛ احمدبن يحيى بَلاذُرى، انساب الاشراف، چاپ محمود فردوس عظم، دمشق ۱۹۹۶ـ۲۰۰۰؛ احمدبن حسين بيهقى، السنن الكبرى، بيروت : دارالفكر، ]بى تا.[؛ اسماعيل بن حماد جوهرى، الصحاح : تاج اللغة و صحاح العربية، چاپ احمد عبدالغفور عطار، قاهره ۱۳۷۶، چاپ افست بيروت ۱۴۰۷؛ محمدبن عبداللّه حاكم نيشابورى، المستدرك على الصحيحين، و بذيله التلخيص للحافظ الذهبى، بيروت: دارالمعرفة، ]بى تا.[؛ خليفة بن خياط، تاريخ خليفة بن خياط، چاپ مصطفى نجيب فوّاز و حكمت كشلى فوّاز، بيروت ۱۴۱۵/ ۱۹۹۵؛ زبيربن بكّار، المنتخب من كتاب ازواج النبى صلى اللّه عليه وسلم، چاپ سكينه شهابى، بيروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳؛ شوشترى؛ عبدالرزاق بن همام صنعانى، المصنَّف، چاپ حبيب الرحمان اعظمى، بيروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳؛ سليمان بن احمد طبرانى، المعجم الكبير، چاپ حمدى عبدالمجيد سلفى، چاپ افست بيروت ۱۴۰۴ـ?۱۴۰؛ فضل بن حسن طبرِسى، إعلام الورى بأعلام الهدى، قم ۱۴۱۷؛ طبرى، تاريخ (بيروت)؛ همو، جامع؛ طوسى؛ مسعودى، التنبيه؛ محمدبن محمد مفيد، الارشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد، قم ۱۴۱۳؛ محمدبن عمر واقدى، كتاب المغازى، چاپ مارسدن جونز، لندن ۱۹۶۶، چاپ افست قاهره ]بى تا.[؛ يعقوبى، تاريخ.

/ فاطمه صادقى /

نظر شما
مولفان
گروه
رده موضوعی
جلد 22
تاریخ 96
وضعیت چاپ
  • چاپ شده