ریال

معرف

نوعى سكه و واحد پول برخى از كشورها، ازجمله ايران و عربستان سعودى و يمن.
متن

ريال، نوعى سكه و واحد پول برخى از كشورها، ازجمله ايران و عربستان سعودى و يمن. نام ريال از سكهاى نقرهاى به اسم رئال[1] گرفته شده كه پدرو (پيتر) بيرحم[2] (حك : 1350ـ1369م) حكمران كاستيل[3] و لئون[4] ضرب كرد و از نيمه قرن هشتم/ چهاردهم، مبناى نظام پولى اسپانيا شد. رئال يا رويال[5] به معناى شاهى/ سلطنتى است و اين سكه در لاتين به نوموس رگاليس[6] يا سكه شاهى/ سلطنتى نيز معروف بود. رئال در دوران فرديناند[7] اول (حك : 769ـ785/ 1367ـ1383) حكمران پرتغال نيز ضرب مىشد ( ← مارتين ـ پنياتولاسارو[8] ، ص 69ـ70؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذيل مادّه). در فرمانى كه فرديناند دوم از حكمرانان كاتوليك در شهر مدينا دل كامپو[9] در اسپانيا در سيزدهم ژوئن 1497 (شوال 902) براى بازسازى نظام پولى صادر كرد، سكه نقرهاى رئال بار ديگر مبناى پول اسپانيا قرار گرفت. اين سكه به واحدهاى نيم، ربع و يكهشتم تقسيم مىشد ( ← سامنر[10] ، ص 607ـ608؛ رولون[11] ، ص 56ـ 57). ضرب رئال در اسپانيا تا 1287/1870 و در پرتغال تا 1328/1910 ادامه داشت ( د.اسلام، همانجا). در قرن دهم/ شانزدهم، با كاهش ارزش سكه در شرق ميانه، بازرگانان اروپايى كه به تجارت در شرق مديترانه مشغول بودند، براى جلوگيرى از ضرر بيشتر، به معيارهاى پولى استوارترى نياز داشتند. از آنجا كه شركت انگليسى لوانت[12] از صدور پول انگليسى منع شده بود، و رئال اسپانيا داراى عيارى با خلوص بالا بود، اين شركت به صدور سكه اسپانيا به شرق پرداخت و بدينترتيب رئال به نظام پولى عثمانى، شرق ميانه، آسيا و شمال افريقا راه يافت ( ← ديويس[13] ، ص 195ـ196 و پانويس 9؛ د.اسلام، همانجا). اما از آنجا كه اين سكهها بهندرت ضرب مىشدند و امكان بريدن آنها نيز وجود داشت، به مرور سكههاى اتريشى و ساكسونى كه ايمنى بيشترى داشتند، مورد توجه قرار گرفتند. سكههاى هلندى نيز بهتدريج جايگزين سكههاى رئال شدند (د.اسلام، همانجا). با بروز مشكلات اقتصادى در عثمانى كه به ناتوانى بازار براى ارائه پول مورد تقاضا منجر شد، پول اروپايى بيش از پيش رواج يافت و سكه طلا و بهويژه نقره اروپايى، واحد اصلى مبادلات در سراسر امپراتورى عثمانى شد. مهمترين پول اروپايى كه در امپراتورى عثمانى استفاده مىشد، رئال معروف به ريال غروش بود كه حدود 6ر25 گرم نقره خالص داشت ( ← پاموك[14] ، 2000الف، ص 147؛ همو، 2000ب، ص 965). ريال در قرن سيزدهم و چهاردهم/ نوزدهم و بيستم در بسيارى از سرزمينهاى تحت تصرف يا تابع عثمانى چون مراكش، الجزاير، مصر، دمشق، فلسطين، حجاز و خانات كريمه و بالكان رواج داشت ( همو، 2000الف، ص90، 100، 107، 109، 186). در نيمه اول قرن چهاردهم/ بيستم چند نوع ريال با نامهاى مختلف در جزيرةالعرب رايج بود (تطور النقود فى المملكة العربية السعودية، ص10ـ21). پس از تشكيل كشور عربستان سعودى در 1311ش (1351)/ 1932، ريال بهعنوان پول رسمى اين كشور شناخته شد و سكههاى نقرهاى ريال و مشتقات آن به فرمان ملك عبدالعزيز ضرب شد (همان، ص 26، 75ـ82؛ > «سكههاى بدون تصوير ـ پول اسلامى»<[15] ، ص21). در پايان قرن سيزدهم/ نوزدهم سكههاى ريال در ضرابخانههايى در حضرموت و برخى ديگر از شهرهاى يمن به نمايندگى از عثمانيها ضرب مىشد؛ تا اينكه امام يحيىبن محمد المتوكل (1322ـ1367) حق ضرب سكه ازسوى دولت عثمانى را لغو كرد و با ورود دستگاه ضرب سكه از لندن به صنعا، سكه ريال در يمن ضرب شد. اين ضرابخانه از 1324/ 1906 تا 1383 (1342ش)/ 1963 فعال بود. ريال امروزه نيز واحد پول يمن است (>فهرست استاندارد سكهها در جهان 1901ـ 2000<[16] ، ص 1085ـ1089؛ د.اسلام، همانجا). در ديگر كشورهاى عرب حاشيه خليجفارس چون عمان، قطر و امارات متحده عربى، ريال از قرن سيزدهم/ نوزدهم رواج داشته و در قرن چهاردهم/ بيستم بهتدريج جايگزين پولهاى محلى اين مناطق چون روپيه شدهاست ( >فهرست استاندارد سكهها در جهان 1901ـ 2000<، ص 1771؛ >«سكههاى بدون تصوير ـ پول اسلامى»<، ص 19؛ د.اسلام، همانجا). در دوره صفويه و در 988/ 1580، پرتغال ضميمه اسپانيا شد و رئال از طريق مبادلات تجارى پرتغاليها و اسپانياييها در خليجفارس، به بازارهاى ايران وارد شد. در قرن يازدهم نيز سكههاى ريال از طريق عثمانى، در ايران رواج بيشترى يافت (پاموك، 2000الف، ص 147؛ پورداود، ص 233). در 1024/ 1615 و مقارن دوران حكمرانى شاهعباس اول، يك عباسى معادل دو رئال كاستيلى بود (سيلوااى فيگروآ[17] ، ص110). ظاهرآ رئال اسپانيا در دوره صفويه براى صرافان ايرانى، از ساير پولهاى اروپايى محبوبيت و مقبوليت بيشترى داشتهاست (اولئاريوس[18] ، ص 242ـ244). از دوره قاجار، سكههاى طلاى ريالى دردست است كه در 1210 و 1211 در دوره آقامحمدخان در رشت و برخى ديگر از شهرهاى ايران ضرب شدهاست ( ← متى[19] و همكاران، تصوير33؛ مشيرى، تصاوير ص 23ـ31). از 1241، به دستور فتحعلىشاه (حك : 1212ـ1250)، سكه طلاى اشرفى، با نام جديد كشورستانى، به وزن هجده نخود طلا و به قيمت نُه هزار دينار و سكه ريال نقره با نام جديد صاحبقرانى به وزن يك مثقال و نيم نقره و به قيمت يك هزار دينار ضرب شد ( ← خاورى شيرازى، ج 2، ص610؛ فسائى، ج 1، ص 727). در جلسه 109 دوره هفتم مجلس شوراى ملى مورخ 27 اسفند 1308، لايحه تبديل واحد پول ايران به طلا تصويب شد. بهموجب اين قانون، ريال طلا معادل صد دينار شامل 3661191ر0 گرم طلاى خالص بهعنوان واحد پولى جديد معرفى شد. همچنين بهموجب قانونى كه در جلسه 75 دوره هشتم مجلس شوراى ملى در 22 اسفند 1310 بهتصويب رسيد، نظام پولى ايران بار ديگر اصلاح شد. بهموجب اين قانون كه از اول فروردين 1311 اجرا شد، ريال شامل 07322382ر 0 گرم طلاى خالص شد و سكههاى طلا معادل 100 ريال (يك پهلوى) و 50 ريال (نيم پهلوى) ضرب شدند. ميزان نقره خالص براى سكه ريال نيز 14ر4 گرم تعيين شد. بهموجب اين قانون سكههاى نيم، دو و پنج ريالى و سكههاى نيكل پنج، ده و 25 دينارى ضرب شد. بهموجب مادّه 5 اين قانون، حق چاپ اسكناس بهمدت ده سال به مبلغ 340 ميليون ريال به بانك ملى اعطا شد. اسكناسهاى پنج، ده، بيست، پنجاه، صد و پانصد ريالى بانك ملى در كمپانى اسكناس امريكا در نيويورك چاپ مىشد. امروزه (1393ش) سكههاى 50، 100، 250، 1000، 2000، 5000 ريالى و اسكناسهاى 100، 200، 500، 1000، 2000، 5000، 000،10، 000،20، 000،50 و 000،100 ريالى در ايران رايج است.


منابع : آدام اولئاريوس، سفرنامه آدام الئاريوس: بخش ايران، ترجمه احمد بهپور، تهران 1363ش؛ ابراهيم پورداود، هرمزدنامه، تهران 1331ش؛ تطور النقود فى المملكة العربية السعودية، رياض: مؤسسة النقد العربى السعودى، متحف العملات، [ 1419]؛ فضلاللّهبن عبدالنبى خاورى شيرازى، تاريخ ذوالقرنين، چاپ ناصر افشارفر، تهران 1380ش؛ گارسيا دسيلوا اىفيگروآ، سفرنامه دن گارسيا د سيلوا فيگوئروآ، سفير اسپانيا در دربار شاهعباس اول، ترجمه غلامرضا سميعى، تهران 1363ش؛ حسنبن حسن فسائى، فارسنامه ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1382ش؛ محمد مشيرى، سكههاى آقامحمدخان قاجار و پدرش محمدحسنخان قاجار، تهران 1351ش؛


"Coins without illustrations - Islamic money", Sunflower Foundation. Retrieved Oct.18, 2014, from, http:// sunflower.ch/ pdf/ yesterday/ 04_Middle_Ages/ 04 (01) %20 Coins %20 without %20 Illustrations%20Islamic %20 Money.pdf; Ralph Davis, "English imports from the Middle East, 1580-1780", in Studies in the economic history of the Middle East: from the rise of Islam to the present day, ed. M. A. Cook, Oxford: Oxford University Press, 1978; EI2, s.v. "Riy¦ al" (by G.S.P. Freeman- Grenville); María José Martín-Peñato Lázaro, "La política monetaria en Castilla: Pedro I el cruel y los Trastámara", A nales toledanos, no.34 (1997); Rudolph P. Matthee, Willem Floor, and Patrik Clawson, The monetary history of Iran: from Safavids to the Qajars, London 2013; ìevket Pamuk, A monetary history of the Ottoman Empire, Cambridge 2000a; idem, "Money in the Ottoman Empire, 1326-1914", in A n Economic and social history of the Ottoman Empire, vol.2, ed. Halil Inalcâk and Donald Quataert, Cambridge: Cambridge University Press, 2000b; Antonio Casillas Rollón, "Medina del Campo 1497: análisis de la reforma monetaria de los reyes Católicos",A b Initio, III, no. extra 2 (July 2012); W.G. Sumner, "The Spanish Dollar and the colonial Shilling", The American historical review, vol.3, no.4 (July 1898); 2013 standard catalog of world coins 1901-2000, ed. George S. Cuhaj, Iola, Wis: Krause Publications, [2012].


/ صفورا برومند /


1. Real 2. Pedro (Peter) the Cruel 3. Castile 4. León 5. Royal 6. Numus Regalis 7. Ferdinand 8. Martín-Peñato Lázaro 9. Medina del Campo 10. Sumner 11. Rollón 12. Levant 13. Davis 14. Pamuk 15. "Coins without illustrations - Ismaic money" 16. 2013 standard catalog of world coins 1901-2000 17. Garcia de Silva Y Figueroa 18. Adam Olearius 19. Matthee

نظر شما
مولفان
صفورا برومند ,
گروه
تاریخ اجتماعی ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده