رویم بغدادی

معرف

ابومحمد فرزند احمد عارف و فقيه قرن سوم و چهارم.
متن

رُوَيم بغدادى، ابومحمد فرزند احمد عارف و فقيه قرن سوم و چهارم. كنيه وى را ابوالحسن، ابوالحسين و ابوبكر نيز دانستهاند ( سُلَمى، ص۱۷۰؛ ابنجوزى، ج ۲، ص ۴۴۲). از زندگانى و تاريخ تولد او اطلاع چندانى دردست نيست و همينقدر مىدانيم كه وى اهل بغداد و جدش رويم كبير بودهاست (سلمى، همانجا؛ ذهبى، ج ۱۴، ص ۲۳۵؛ شعرانى، ج ۱، ص ۸۸). بهگزارش تذكرهها رويم بر مذهب داوودبن على اصفهانى* (متوفى ۲۷۰) فقيه بزرگ ظاهرى بودهاست (براى نمونه سلمى، همانجا؛ خطيب بغدادى، ج ۹، ص ۴۲۹؛ ذهبى، همانجا؛ نيز سمعانى، ج ۴، ص ۹۹). همچنين، وى از علم تفسير و قرائت بهرهمند بوده و قرآن را نزد ادريسبن عبدالكريم حداد فرا گرفته (سلمى، همانجا؛ هُجويرى، ص ۲۰۷؛ انصارى، ص ۲۶۲) و از يزيدبن سنان بصرى حديث روايت كردهاست (سلمى، ص ۱۷۰ـ۱۷۱؛ ابنجوزى، ج ۲، ص ۴۴۳). او در تصوف از مريدان جنيد بغدادى* (متوفى ۲۹۷) بوده و از او خرقه گرفتهاست (جامى، ص ۷۹، ۵۵۸). رويم در تصوفْ صَحْوى بود و به نظر مىرسد افزون بر تأثير جنيد، پيروى از مذهب فقهى ظاهريه* از عوامل عمده اين گرايش بودهاست ( زرينكوب، ص ۱۲۱ـ۱۲۳). او نزد مشايخ بغداد به «صاحب الادب» معروف بود (انصارى، ص۱۹۰). بهگزارش منابع، رويم به منظور كتمان احوال درونى خود، در اواخر حياتش به برخى امور حكومتى از جمله قضا مشغول شد (براى نمونه خطيب بغدادى، ج ۹، ص۴۳۰؛ هجويرى، همانجا؛ عطار، ص ۴۸۷). جنيد صوفيان را از معاشرت و ملاقات با رويم بغدادى نهى مىكرد (انصارى، ص ۲۶۲ـ۲۶۳؛ جامى، ص ۹۵؛ نيز زرينكوب، همانجا)، كه به نظر مىرسد اين اقدام بهسبب مقام والاى رويم در توحيد و عدم درك صوفيان بودهاست؛ چنانكه جنيد درباره مقام عرفانى رويم گفتهاست: «ما فارغِ مشغوليم و او مشغول فارغ» ( هجويرى، همانجا؛ جامى، ص ۹۶). ابوعثمانِ حيرى* (متوفى ۲۹۸)، جعفر خلدى* (متوفى ۳۴۸)، ابوعمرو زجاجى (متوفى ۳۴۸)، عبداللّهبن محمد رازى (متوفى ۳۵۳) و علىبن بُندار صَيْرفى* (متوفى ۳۵۹) از مصاحبان رويم و ابواحمد قلانسى (متوفى ۲۹۰) و ممشاد دينورى* (متوفى ۲۹۹) از همعصران او بودهاند (سلمى، ص۴۴۹، ۴۵۴، ۴۷۲، ۴۸۵، ۵۳۳؛ قشيرى، ص ۴۱۳، ۴۱۶، ۴۳۷؛ هجويرى، ص۲۰۳؛ جامى، ص۹۲، ۱۰۹،۱۱۵). ابنخفيف* شيرازى (متوفى ۳۷۱) از مريدان رويم بوده و خرقه ارادت از او داشتهاست (جامى، ص ۵۵۸). خواجهعبداللّه انصارى (متوفى ۴۸۱؛ ص ۲۶۲) رويم را بر جنيد برترى مىداد. بهعقيده زرينكوب (ص ۱۲۳)، گويا اين ترجيح به دليل مذهب ظاهرى رويم بودهاست و خواجهعبداللّه احوال وى را با طريقه حنبلى خود سازگارتر از احوال جنيد مىيافت. در انديشه عرفانى رويم فقط خدا هست و غيرى در ميان نيست تا بهعنوان اله ديگر مطرح شود (باخرزى، ج ۲، ص ۲۶۵). همچنين، مفاهيم و مقامات عرفانى در انديشه رويم بر مدار توحيد و توجه به حق معنا مىيابد، چندان كه انس به وحشت از ماسوى اللّه و نفس، محبت به موافقت با حق در جميع احوال و توكل به عدم ملاحظه وسايط (ماسوىاللّه) تعريف مىشوند (ابونُعَيْم اصفهانى، ج ۱۰، ص ۳۰۱؛ خطيب بغدادى، ج ۹، ص ۴۲۹). رويم ضمن وصف صوفيان حقيقى، بهتفصيل به برخى از موارد سستى و تحير سالكان و نگرشها و آراى نادرست برخى از طبقات صوفيه اشاره كرده و تعجيل در طىِ مقامات عرفانى و ناآگاهى از طريقه سالكان (اوامر و نواهى آنها) را دو عامل اساسى تحير و سستى طالبان و مريدان و غرور عالمان دانستهاست ( ابونعيم اصفهانى، ج ۱۰، ص ۲۹۷ـ ۳۰۱). انديشهها و سخنان رويم همواره مورد توجه عارفان و انديشمندان بودهاست. چنانكه سَرّاج طوسى (متوفى ۳۷۸) در اللُّمَع (ص ۴۶ـ۴۷)، غزالى (متوفى ۵۰۵) در احياء علومالدين (ج ۵، ص ۳۰) و ابنعربى (متوفى ۶۳۸) در الفتوحات المكية (ج ۱، ص ۷۹) سخنان وى را نقل و شرح كردهاند. رويم در ۳۰۳ وفات يافت و در شونيزيه بغداد به خاك سپرده شد (سلمى، ص ۱۷۰؛ شعرانى، ج ۱، ص ۸۸). بهگزارش برخى منابع، رويم تصانيفى داشتهاست ( هجويرى، ص ۲۰۷؛ عطار، ص ۴۸۴). هجويرى (همانجا) كتابى درباره سماع با عنوان غلطالواجدين را به او نسبت دادهاست.


منابع : ابنجوزى، صفةالصفوة، چاپ محمود فاخورى و محمد رواس قلعجى، بيروت ۱۳۹۹/ ۱۹۷۹؛ ابنعربى، الفتوحات المكية، بيروت : دارصادر، [بىتا.]؛ ابونُعَيْم اصفهانى، حليةالاولياء و طبقات الاصفياء، چاپ محمدامين خانجى، بيروت ۱۳۸۷/۱۹۶۷؛ عبداللّهبن محمد انصارى، طبقات الصوفيه، چاپ محمد سرور مولائى، تهران ۱۳۶۲ش؛ يحيىبن احمد باخرزى، اورادالاحباب و فصوص الآداب، ج :۲ فصوص الآداب، چاپ ايرج افشار، تهران ۱۳۴۵ش؛ عبدالرحمانبن احمد جامى، نفحاتالانس، چاپ محمود عابدى، تهران ۱۳۷۰ش؛ خطيب بغدادى؛ ذهبى؛ عبدالحسين زرينكوب، جستجو در تصوف ايران، تهران ۱۳۵۷ش؛ عبداللّهبن على سَرّاجطوسى، كتاب اللُّمَع فى التصوف، چاپ رينولد الين نيكلسون، ليدن ۱۹۱۴، چاپ افست تهران [بىتا.]؛ محمدبن حسين سُلَمى، كتاب طبقاتالصوفية، چاپ يوهانس پدرسن، ليدن ۱۹۶۰؛ سمعانى؛ عبدالوهاببن احمد شعرانى، الطبقاتالكبرى، بيروت ۱۴۰۸/ ۱۹۸۸؛ محمدبن ابراهيم عطار، تذكرةالاولياء، چاپ محمد استعلامى، تهران ۱۳۷۸ش؛ محمدبن محمد غزالى، احياء علومالدين، چاپ محمد محمد تامر، قاهره ۲۰۰۴؛ عبدالكريمبن هوازن قشيرى، الرسالةالقشيرية فى علمالتصوف، چاپ معروف زريق و على عبدالحميد بلطهجى، دمشق ۱۴۰۸/ ۱۹۸۸؛ علىبن عثمان هُجويرى، كشفالمحجوب، چاپ محمود عابدى، تهران ۱۳۸۳ش.


/ نكو كريملو /

نظر شما
مولفان
نکو کریم لو ,
گروه
عرفان ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده