رویانی، ابوبکر

معرف

عالم و محدّث قرن سوم و چهارم.
متن

رويانى، ابوبكر محمدبن هارون، عالم و محدّث قرن سوم و چهارم. درباره شرح احوال او مطلبى در منابع ذكر نشدهاست، فقط براساس شهرت او به رويانى شايد بتوان گفت كه او در رويان به دنيا آمده و همانجا سكونت داشتهاست. رويانى براى شنيدن حديث به مناطق بسيارى سفر كرد (← خليلىقزوينى، ج 2، جزء8، ص 801)، هرچند اطلاعات تفصيلى درباره سفرهاى او در دست نيست. يكى از سفرهاى او به مصر با ديدار محمدبن جرير طبرى، ابنخُزَيمه و محمدبن نصر مروزى همزمان بود (← خطيب بغدادى، ج 2، ص 552؛ ذهبى، ج 7، ص 125). او از كسانى چون جعفربن عبداللّه بُندار فَنّاكى روايت كردهاست (خليلى قزوينى؛ ذهبى، همانجاها؛ براى فهرستى از شيوخ او ← حمزه زَرْوَر، ص 13ـ14)؛ و كسانى چون جعفربن يعقوب فناكى (← خليلى قزوينى، ج 2، جزء6، ص 691) از او روايت كردهاند (← ذهبى، همانجا؛ نيز ← حمزه زرور، ص 14). تاريخ درگذشت رويانى را بدون اختلاف 307 دانستهاند (← خليلى قزوينى، ج 2، جزء8، ص 801؛ ذهبى، ج 7، ص 124ـ125). ابويعلى خليلى قزوينى (همانجا) از آثار او در فقه و حديث سخن گفته، اما عناوين آنها را ذكر نكردهاست (نيز ← ذهبى، ج7، ص 125). سمعانى (ج 2، ص 56) نيز از كتاب الغرر و الدرر رويانى سخن گفته كه نسخهاى از آن به روايت ابوسهل محمدبن ابراهيم اصفهانى (متوفى 530) در روزگار او متداول بودهاست (براى عناوين ديگر آثار رويانى ← حمزه زرور، ص 16ـ17). اثر مشهور رويانى مسندالصحابة يا مسندالرويانى است كه نسخه كامل آن باقىنمانده و فقط جزء شانزدهم آن در دست است كه با مسند بُرَيدَةبن حصيب آغاز شده و با روايتى از ابوجمعه انصارى خاتمه يافتهاست. محدّثان به كتاب مسند توجه داشتند و آن را بهصورت سند متصل به رويانى روايت مىكردند (← سمعانى، همانجا؛ ابنحجر عسقلانى، ص139). مسند رويانى مشتمل بر 545،1 روايت است. رويانى 300 حديث آن را به نقل از محمدبن بشار، 190 حديث را به روايت از محمدبن اسحاق صغانى و 160 حديث را به نقل از عمروبن على فَلّاس روايت كردهاست (← حمزه زرور، ص20). مسند رويانى در ميان زيديان طبرستان نيز رواج داشتهاست. علىبن بلال آملى (متوفى نيمه نخست قرن پنجم) در شرحالاحكام خود نقلقولهايى از آن را به واسطه ابوالحسين علىبن اسماعيل فقيه و ابوعلى حمدبن محمدبن علىبن هاشم آوردهاست (← عجرى، ص 55، 78، 94، 96، 98). دو چاپ از مسند رويانى در دست است. بار نخست، ايمن على ابويمانى آن را با عنوان مسندالرويانى و بِذَيْلِهِ المستدرك منالنصوص الساقطة در قاهره در 1416/1995 و بار ديگر، آن را ابوعبدالرحمان صلاحبن محمدبن عويضة و با عنوان مسند الصحابة المعروف بمسندالرويانى در بيروت در 1417/ 1997 منتشر كردهاند. چاپ نخست، تخريجات، تعليقات و فهرستهاى مناسبى دارد (حمزه زرور، ص 21). رويانى جزء مختصرى در دو برگ با عنوان تزويج فاطمة بنت رسولاللّهصلىاللّهعليهوسلم بعلىبن أبىطالب عليهما السلام دارد كه در يك نسخه خطى باقى مانده و متن آن را صلاحالدين منجّد منتشر كردهاست (← طباطبائى، ص 91). احتمال دارد كه جزء مذكور در اصل، بخشى از مسند او بوده باشد كه جداگانه نيز كتابت شدهاست. ديگر اثر شناختهشده رويانى، جزئى حديثى مشتمل بر روايات ابوكُرَيْب محمدبن علاء است كه نسخهاى از آن در اختيار ابنحجر عسقلانى بودهاست. ابنحجر عسقلانى (ص 343) اين اثر را به طريق متصل به رويانى روايت كرده و آن را منتخبى از سه جزء حديثى از روايت رويانى از جزء ابوكريب وصف كردهاست. حمزه زرور، رساله كارشناسى ارشدش را با عنوان «زوائد مسند الامام ابىبكر الرويانى على الكتب الستة و مسند احمد» نگاشته و در دانشگاه حاجخضر باتْنَه الجزاير در 1431/ 2010 از آن دفاع كردهاست.

منابع : ابنحجر عسقلانى، المعجم المفهرس، او، تجريد اسانيد الكتب المشهورة و الاجزاء المنثورة، چاپ محمد شكور امرير ميادينى، بيروت 1418/ 1998؛ حمزه زَرْوَر، «زوائد مسندالامام ابىبكر الرويانى علىالكتب الستة و مسند احمد»، رسالة لنيل درجة الماجستير فى الكتاب و السنة، جامعة العقيد الحاج لخضر باتنة، 1431/ 2010؛ خطيب بغدادى؛ خليل بن عبداللّه خليلىقزوينى، كتاب الارشاد فى معرفة علماء الحديث، چاپ محمدسعيدبن عمر ادريس، رياض 1409/ 1989؛ محمدبن احمد ذهبى، تاريخالاسلام و وفيات المشاهير و الاعلام، چاپ بشار عوّاد معروف، بيروت 1424/ 2003؛ عبدالكريمبن محمد سمعانى، التحبير فى المعجم الكبير، چاپ منيره ناجى سالم، بغداد 1395/ 1975؛ عبدالعزيز طباطبائى، اهل البيت عليهمالسلام فى المكتبة العربية، قم 1417؛ محمدبن حسن عجرى، اعلام الاعلام بادلة الاحكام، چاپ عبداللّهبن حمود عزى، صنعا 1423.

/ علىاكبر رضائى /

نظر شما
مولفان
علی اکبر رضائی ,
گروه
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده