بینه‌ سوره‌

معرف

معنای‌ روشن‌کننده‌ و دلیل‌ آشکار، نود و هشتمین‌ سورة‌ قرآن‌ کریم‌ در ترتیب‌ مصحف‌، پس‌ از سورة‌ قدر و پیش‌ از سورة‌ زلزال‌
متن
بَیّنه‌، سوره‌ ، به‌ معنای‌ روشن‌کننده‌ و دلیل‌ آشکار، نود و هشتمین‌ سورة‌ قرآن‌ کریم‌ در ترتیب‌ مصحف‌، پس‌ از سورة‌ قدر و پیش‌ از سورة‌ زلزال‌. شمار آیات‌، کلمات‌ و حروف‌ آن‌ به‌ ترتیب‌ هشت‌، نود و چهار، و سیصد و نودونه‌ است‌ (خازن‌، ج‌ 6، ص‌549؛ ابوالفتوح‌ رازی‌، ج‌20، ص‌ 358) و دیگر نامهای‌ آن‌ البریّة‌، لم‌یکن‌، اهل‌الکتاب‌، الانفکاک‌، منفکّین‌، القیّمة‌، والقیامة‌ است‌ (قاسمی‌، ج‌17، ص‌ 220؛ فیض‌ کاشانی‌، ج‌5، ص‌ 354). آن‌ را نودو هشتمین‌ یا نودونهمین‌ سوره‌ در ترتیب‌ نزول‌، پس‌ از سورة‌ طلاق‌ و پیش‌ از سورة‌ حشر دانسته‌اند ( مقدمتان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، ص‌ 12،15؛ زرکشی‌، ج‌ 1، ص‌ 193ـ194؛ سیوطی‌، 1363 ش‌، ج‌ 1، ص‌ 40ـ43). بنابراین‌، سخن‌ قرطبی‌ (ج‌ 20، ص‌ 138) و شوکانی‌ (ج‌ 5، ص‌ 473)، که‌ آن‌ را به‌ اعتقاد جمهور مفسران‌ مدنی‌ می‌دانند، مقبول‌تر از گفتة‌ ابن‌عطیه‌ (ج‌ 16، ص‌ 343) است‌ که‌ مکی‌ بودن‌ سوره‌ را نظر غالب‌ مفسران‌ می‌داند، بویژه‌ آنکه‌ مضامین‌ سوره‌ در پرداختن‌ به‌ مسئلة‌ اهل‌ کتاب‌ مؤیدی‌ بر مدنی‌ بودن‌ آن‌ است‌. در این‌ سوره‌، ضمن‌ اشاره‌ به‌ همگانی‌ بودن‌ رسالت‌ حضرت‌ محمد صلّی‌اللّه‌ علیه‌ و آله‌، از منکران‌ این‌ رسالت‌، چه‌ اهل‌ کتاب‌ و چه‌ مشرکان‌، انتقاد و گفته‌ شده‌ است‌ که‌ آنان‌ به‌ رغم‌ «بیّنه‌» ـ در اینجا: پیامبری‌ که‌ صحیفه‌های‌ مطهّر را بر آنها می‌خواند (آیة‌ 2) ـ از هدایت‌ الهی‌ فاصله‌ گرفته‌اند. همچنین‌ جوهر اصلی‌ دین‌ (تعبیر قرآن‌: دینُ القَیِّمَةِ، آیة‌ 5)، که‌ در همة‌ ادیان‌ یکسان‌ است‌، شناسانده‌ و تأکید شده‌ است‌ که‌ پیروان‌ دینهای‌ قبل‌ نیز به‌ همین‌ جوهر فراخوانده‌ شدند: «بندگی‌ خالصانة‌ اللّه‌» که‌ دو رکن‌ اساسی‌ آن‌ نماز و زکات‌ است‌ (آیة‌ 5). نکتة‌ دیگر این‌ سوره‌، تقسیم‌ کافران‌ به‌ رسالت‌ حضرت‌ محمد و مؤمنان‌ به‌ «شرّالبریّة‌» و «خیرالبریّة‌» (بدترین‌ و بهترین‌ مردم‌) است‌. چندین‌ حدیث‌ نبوی‌ با این‌ مضمون‌ روایت‌ شده‌ است‌ که‌ حضرت‌ علی‌ علیه‌السلام‌ و شیعیانش‌ «خیرالبریّة‌»اند (برای‌ مآخذ این‌ احادیث‌ رجوع کنید به امینی‌، ج‌ 2، ص‌ 57؛ میلانی‌، ج‌ 3، ص‌ 434ـ437؛ راضی‌، ص‌ 62ـ63).سیوطی‌ بین‌ این‌ سوره‌ و سورة‌ پیشین‌ (قدر) نوعی‌ پیوند تعلیلی‌ یافته‌ است‌: سورة‌ قدر دربارة‌ نزول‌ قرآن‌ است‌ و در سورة‌ بینه‌، علت‌ نزول‌ آن‌ بیان‌ شده‌ است‌ (سیوطی‌، 1408، ص‌ 174). برخی‌ آثار و پاداشهای‌ قرائت‌ این‌ سوره‌ در روایات‌ و کتب‌ تفسیری‌ آمده‌ است‌ ( رجوع کنید به آقانجفی‌، ص‌ 159ـ160؛ زمخشری‌، ج‌4، ص‌782).منابع‌: محمدتقی‌بن‌ محمدباقر آقا نجفی‌، خواصّ الا´یات‌ و خواصّ تمامی‌ سوره‌های‌ قرآن‌ کریم‌ ، بمبئی‌ 1299، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1345 ش‌؛ ابن‌عطیه‌، المحرر الوجیز فی‌ تفسیرالکتاب‌ العزیز ، ج‌ 16، ] رباط‌ [ 1411/1991؛ حسین‌بن‌علی‌ ابوالفتوح‌ رازی‌، روض‌الجنان‌ و روح‌الجنان‌ فی‌ تفسیرالقرآن‌ ، چاپ‌ محمدجعفر یاحقی‌ و محمدمهدی‌ ناصح‌، مشهد 1365ـ1375 ش‌؛ عبدالحسین‌ امینی‌، الغدیر فی‌ الکتاب‌ و السّنة‌ و الادب‌ ، ج‌2، بیروت‌ 1397/1977؛ علی‌بن‌محمد خازن‌، لباب‌التأویل‌ فی‌ معانی‌ التنزیل‌ ، در مجمع‌التفاسیر ، استانبول‌ 1404/1984؛ حسین‌ راضی‌، سبیل‌ النجاة‌ فی‌ تتمة‌ المراجعات‌ ، در عبدالحسین‌ شرف‌الدین‌، المراجعات‌ ، چاپ‌ حسین‌ راضی‌، بیروت‌ 1402/ 1982؛ محمدبن‌بهادر زرکشی‌، البرهان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ محمدابوالفضل‌ ابراهیم‌، بیروت‌ 1408/1988؛ محمودبن‌ عمر زمخشری‌، الکشّاف‌ عن‌حقائق‌ غوامض‌ التنزیل‌ ، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابی‌بکر سیوطی‌، الاتقان‌ فی‌ علوم‌القرآن‌ ، چاپ‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهیم‌، قم‌ 1363 ش‌؛ همو، تناسق‌ الدرر فی‌ تناسب‌ السور ، چاپ‌ عبدالله‌ محمد درویش‌، بیروت‌ 1408/1987؛ محمدبن‌علی‌ شوکانی‌، فتح‌القدیر ، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ محمدبن‌شاه‌ مرتضی‌ فیض‌ کاشانی‌، تفسیر الصافی‌ ، بیروت‌ 1402/1982؛ جمال‌الدین‌ قاسمی‌، تفسیرالقاسمی‌، المسمی‌ محاسن‌ التأویل‌ ، چاپ‌ محمد فؤاد عبدالباقی‌، بیروت‌ 1398/ 1978؛ محمدبن‌احمد قرطبی‌، الجامع‌ لاحکام‌ القرآن‌ ، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ مقدمتان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ آرتور جفری‌ و عبدالله‌ اسماعیل‌ صاوی‌، قاهره‌ 1392/1972؛ محمدهادی‌ میلانی‌، قادتنا کیف‌ نعرفهم‌ ، چاپ‌ محمدعلی‌ میلانی‌، ج‌3، قم‌ 1413.
نظر شما
مولفان
محمدباقر كريميان‌ ,
گروه
رده موضوعی
جلد 5
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده