حسن مثنی

معرف

شهرت حسن‌بن حسن‌بن علی بن ابیطالب، فرزند امام حسن مجتبی علیه‌السلام و از بزرگان علویان
متن
حسن مُثَنّی، شهرت حسن‌بن حسن‌بن علی بن ابیطالب، فرزند امام حسن مجتبی علیه‌السلام و از بزرگان علویان. وی ابومحمد کنیه داشت (ابن‌عنبه، ص98). مادرش خَوْلَه‌بنت منظوربن زَبّان فَزاری بود (مصعب‌بن عبداللّه، ص46؛ ابن‌قتیبه، ص 112؛ طبری، ج5، ص 469). خوله پس از کشته شدن همسرش، محمدبن طلحةبن عبیداللّه، در جنگ جمل* (سال 36)، به همسری امام حسن علیه‌السلام درآمد (ابن‌عنبه، همانجا؛ قس ابن‌قتیبه، همانجا). حسن مثنـّی روز عاشورا در واقعه کربلا حاضر بود و احمدبن ابراهیم حسنی در روایتی به نقل از ابومخنف سن وی را در آن هنگام نوزده یا بیست سال ذکر کرده است (رجوع کنید به ص 379؛ قس طبری (همانجا)، که گفته وی در واقعه عاشورا طفلی بوده است). وی در روز عاشورا همراه امام حسین شجاعانه جنگید و زخمی و اسیر شد. داییاش، اسماءبن خارجه فزاری، وی را نجات داد. او در کوفه تحت درمان قرار گرفت و با بازیافتن سلامت خود به مدینه بازگشت (رجوع کنید به حسنی، همانجا؛ مفید، ج 2، ص 25؛ ابن‌طاووس، ص 63) همسر او دختر عمویش، فاطمه دختر امام حسین علیه‌السلام، بود، امام پیش از واقعه عاشورا دختر خود را به عقد وی درآورده بود (رجوع کنید به مصعب‌بن عبداللّه، ص 51؛ حسنی، همانجا).حسن مثنـّی بر اساس وصیت علی علیه‌السلام (رجوع کنید به مصعب‌بن عبداللّه، ص46؛ حسنی، ص384) عهده دار و متولی صدقات و موقوفات امیر مؤمنان علیه‌السلام در مدینه بود (مصعب‌بن عبداللّه، همانجا؛ بلاذری، ج 2، ص 403؛ مفید، ج2، ص 23). هنگامی که حجّاج‌بن یوسف ثقفی* والی مدینه بود، از حسن مثنـّی خواست که عمویش، عمربن علی، را در تولیت این صدقات با خود شریک سازد، زیرا عمو و از خویشان وی است، اما او به سبب اینکه تولیت صدقات فقط مختص فرزندان فاطمه سلام‌اللّه‌علیها است، از این کار امتناع کرد و به شام نزد عبدالملک‌بن مروان، خلیفه اموی، رفت. خلیفه نیز حجّاج را از این کار منع کرد (مصعب‌بن عبداللّه، ص 46ـ47؛ بلاذری؛ حسنی، همانجاها؛ ابن‌عساکر، ج 13، ص 65؛ ابن‌عنبه، ص99).حسن مثنـّی تولیت موقوفات علی علیه‌السلام را بعد از خود به‌فرزندش، عبداللّه، سپرد؛ اما منصور عباسی، عبداللّه را به زندان انداخت و تولیت موقوفات را خود به عهده گرفت (رجوع کنید به حسنی، ص383؛ مُحَلِّی، ج2، ص238). هنگامیکه عبدالرحمان بن محمدبن اشعث کندی بر حجّاج‌بن یوسف شورید، قصد داشت خود را خلیفه معرفی کند، اما چون امر خلافت فقط برای فردی قریشی مورد پذیرش بود، با بزرگان علویان، یعنی علی بن حسین امام سجاد علیهما السلام و حسن مثنـّی برای پذیرش خلافت نامه‌نگاری کرد. امام سجاد علیه‌السلام تقاضای او را رد کرد و حسن مثنّی نیز که احتمال میداد شورشیان بیعت خود را بشکنند، از این‌کار سر باز زد، اما درپی اصرار آنها پذیرفت و با او با عنوان خلیفه بیعت شد. عالمان مشهور عراقی چون عبدالرحمان بن‌ابی لیلی، شعبی، محمدبن سیرین و حسن بصری با او، که به الرضی ملقب شد، بیعت کردند (رجوع کنید به حسنی، ص 380ـ 381). پس از کشته شدن ابن‌اشعث در سال 85، حسن مثنـّی نیز متواری شد و سرانجام فرستادگان ولیدبن عبدالملک او را مسموم کردند و به قتل رساندند. جنازه او را به مدینه منتقل کردند و در بقیع به خاک سپردند. سن او در هنگام مرگ 83 یا 87 ذکر شده است (رجوع کنید به حسنی، ص 382؛ ابن‌عنبه، ص 100).در منابع زیدیه از حسن مثنـّی به عنوان یکی از ائمه زیدیه یاد می شود (رجوع کنید به حسنی، ص 379؛ محلی، ج 2، ص 235)، اما به گفته شیخ مفید (ج 2، ص 26)، حسن مثنّی هرگز ادعای امامت نکرده و کسی نیز به نام او چنین ادعایی ننموده است. فرزندان ذکور او از فاطمه (دختر امام حسین علیه‌السلام) عبارت‌اند از: عبداللّه محض، ابراهیم عَمر و حسن مثلث، که هر سه در زندان ابوجعفر منصور، خلیفه عباسی، درگذشتند (ابن‌سعد، ج 5، ص 319؛ بلاذری، ج 2، ص 403ـ404؛ ابن‌عنبه، ص 101). بعدها نوادگان او، خاصه نوادگانش از عبدالله بن حسن که خود فردی عالم و ادیب بود (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانی، ج 21، ص 85ـ93)، چون محمد مشهور به نفس زّکیه و ابراهیم مشهور به قتیل باخَمْری، قیامهای مهمی علیه عباسیان را رهبری کردند. حسن مثنـّی از پدر خود امام مجتبی و برخی دیگر روایت کرده است (رجوع کنید به ابن‌عساکر، ج 13، ص 61ـ62).منابع : ابن‌سعد (بیروت)؛ ابن‌طاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، نجف 1369/1950، چاپ افست قم 1368ش؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ علی شیری، بیروت 1415ـ1421/ 1995ـ2001؛ ابن‌عنبه، عمدةالطالب فی انساب آل ابیطالب، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف 1380/1961؛ ابن‌قتیبه، المعارف، چاپ ثروت‌عکاشه، قاهره 1960؛ ابوالفرج‌اصفهانی؛ امین؛ احمدبن یحیی بلاذری، انساب‌الاشراف، چاپ محمود فردوس‌العظم، دمشق 1996ـ2000؛ احمد بن ابراهیم حسنی، المصابیح، چاپ عبداللّه حوثی، صنعا؛ طبری، تاریخ (بیروت)؛ حُمید بن احمد مُحَلِّی، الحدائق الوردیَّة فی مناقب ائمة الزیَّدیة، چاپ مرتضی بن زید محطوری حسنی، صنعا 1423 / 2002)؛ مصعببن عبداللّه، کتاب نسب قریش، چاپ لوی پرووانسال، قاهره 1953؛ محمدبن محمدمفید، الارشاد فی معرفة حجج‌اللّه علی العباد، قم 1413.
نظر شما
مولفان
فریده حشمتی ,
گروه
رده موضوعی
جلد 13
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده