رونده

معرف

شهرى در جنوب اندلس، امروزه در استان مالاگا[۲] در اسپانيا ((اطلس جامع جهان تايمز)[۳] ، نقشه ۷۳؛ بروكس[۴] ، ص ۶۳۱).
متن

رونده (رُنده)[1] ، شهرى در جنوب اندلس، امروزه در استان مالاگا[2] در اسپانيا (>اطلس جامع جهان تايمز<[3] ، نقشه 73؛ بروكس[4] ، ص 631). اين شهر، كه در سده ششم پيش از ميلاد گروهى از سلتها[5] آن را ساخته بودند، در ابتدا اروندا[6] نام داشت. سپس روميها در اين مكان شهر آسينيپو[7] را با قلعهاى مستحكم بنا كردند ( هينتسه بولن[8] ، ص 235؛ بروكس، همانجا). در حدود سال 94/ 713، مورها*[9] با تسخير آسينيپو، بر ويرانههاى قلعهاى از دوره روميان دژى ساختند و از آن پس شهر آسينيپو را «ايزنا رند اوندا»[10] ، بهمعناى شهر قلعهاى، ناميدند (روئيز[11] ، ص 180؛ نيز هينتسه بولن، همانجا). اين شهر، در اين دوره، بهسرعت رشد كرد و يكى از مهمترين شهرهاى پادشاهى مورها شد (همانجاها). در منابع دوره اسلامى، رونده را شهرى مستحكم و نفوذناپذير برشمردهاند. امنيت اين شهر را دره تاجه[12] و باروهاى مستحكم قلعه تأمين مىكردند (براى نمونه ياقوت حَمَوى، ذيل «رنده»؛ ابوالفداء، ص 166؛ نيز د.اسلام، چاپ دوم، ذيل مادّه). در دوره امويان اندلس (حك : ح 138ـ422)، رونده مركز كوره تاكُرُنّا* ( ابنعذارى، ج 3، ص 313؛ نيز ياقوت حموى، همانجا؛ حِمْيَرى، ص 269) و از توابع قُرطُبه* بود (مَقَّرى، ج 2، ص 4). در دورههاى بعد، رونده از توابع و اعمال اِشبيليه* (سويل[13] ) و سپس غَرناطه* (گرانادا[14] ) شد ( ابوالفداء؛ مقّرى، همانجاها). همچنين براساس گزارش برخى منابع، ظاهرآ رونده بهسبب تحولات سياسى و جغرافيايى، از حدود قرن هفتم به كورهاى مستقل به مركزيت تاكرنّا بدل شد ( ابنسعيد مغربى، ج 1، ص330؛ ابوالفداء؛ مقّرى، همانجاها). در منابع دوره اسلامى، اگرچه گزارش دقيقى از زمان و چگونگى فتح رونده (ظاهرآ در حدود سالهاى 91ـ94) وجود ندارد، بهنظر مىرسد بربرها در فتح اين شهر سهم بيشترى داشتهاند، چه گزارشهايى از رونده در اين دوره، بيشتر درباره شورشهاى داخلى و ساكنان غيرعرب، بهويژه بربرها (براى نمونهاى از اين شورشها ابناثير، ج 6، ص 144، ج 7، ص 51؛ ابنخلدون، ج 4، ص 160، 168؛ نيز اريه[15] ، ص 5ـ6)، و نيز برخى بوميان ازجمله ابنحَفْصون* (متوفى 306) است؛ اين سردار شورشى اندلسى بر امويان شورش كرد و دامنه قيامش به رونده نيز رسيد ( ابنخلدون، ج 4، ص 172ـ174). در سالهاى پايانى حاكميت امويان بر اندلس، در 405، گروهى از بربرهاى زَناته* از طايفه بنويَفرَن، به رهبرى هلالبن ابىقُرّه يفرنى، بر رونده و ديگر نواحى كوره تاكرنّا دست يافتند (همان، ج 7، ص 32). ظاهرآ مردم اين شهر در ربيعالاول 458 در شورشى همگانى قلعه رونده را تسخير كردند و حكومت شهر را به معتضد، حاكم اشبيليه، سپردند ( ابندلائى، ص108؛ ابنعذارى، ج 3، ص 313ـ314؛ ابنخلدون، همانجا). در پى اقدامات مُرابطون* در برانداختن حكومتهاى ملوكالطوايفى، يوسفبن تاشفين، در 484، به قلمرو سلسله عبّاديان* حمله و رونده را تصرف كرد كه در آن زمان در حاكميت راضىباللّه بود (ابنعذارى، ج 4، ص 144؛ نيز ذهبى، حوادث و وفيات 481ـ490ه .، ص270). از زمان موحدون* (حك : 524ـ668) به بعد، رونده شاهد كشمكشهاى بسيارى بود ( ذهبى، حوادث و وفيات 551ـ 560ه .، ص 262) و حكومت بر اين ناحيه بارها بين مرينيان* (حك : 667ـ823) و خاندان بنونصر* (حك : 629ـ 897) دستبهدست مىشد ( ابنخلدون، ج 7، ص 254، 268، 287، 320)، تااينكه در 693، خاندان بنونصر رسمآ بر رونده  مسلط شدند (همان، ج 4، ص 219ـ220؛ مقّرى، ج 1، ص345؛ ناصرى، ج 4، ص 75). در اين دوره، با سقوط شهرهاى مهمى چون قرطبه و اشبيليه، رونده يكى از آخرين ثغور مسلمانان، بهويژه در برابر حملات مسيحيان به غرناطه، بهشمار مىآمد ( ابنخلدون، ج 7، ص 405). رونده از آخرين شهرهايى است كه به تصرف مسيحيان درآمد، اين شهر در 10 جمادىالاولى 890، پس از تلفات بسيار تسليم مسيحيان شد. با سقوط اين شهر، سپاهيان قشتاله (كاستيل[16] ) بهراحتى توانستند بر مالقه (مالاگا) و ديگر نواحى دست يابند ( آخر ايام غرناطة، ص 66؛ محمد عبداللّه عنان، ص 271). در سالهاى بعد، در واكنش به تغيير اجبارى دين توسط مسيحيان، قيامهاى متعددى در نواحى كوهستانى ازجمله رونده رخ داد كه نتيجهاى نداشت ( همتىگليان، ص 205). مسيحيان تا 982 همه مسلمانان اندلس (موريسكوها)، ازجمله اهالى رونده، را از شهرهايشان راندند و آنان به اجبار به شهر تِطّاوين* در مغرب اقصى مهاجرت كردند (آخر ايام غرناطة، ص 119؛ نيز همتىگليان، ص 215). از مهمترين آثار تاريخى برجامانده از دوره اسلامى در رونده اينهاست: دروازه المُكبر (المقابر؛ د.اسلام، همانجا)، منارهاى چهارگوش احتمالا از دوره موحدون، بقاياى چند حمام، و قصر اميرابومالك، فرزند ابوالحسن مرينى (حك : 732ـ749)، كه امروزه در اسپانيا به سراى خيخانته[17] معروف و مزيّن به آيات قرآنى و ادعيه است ( محمد عبداللّه عنان، ص 274ـ276). از بزرگان و علماى اين شهر محمدبن ابراهيم معروف به ابنعبّاد* (متوفى 792)، عارف و نويسنده، است (ابنخطيب، ج 3، ص 252).


منابع : آخر ايام غرناطة: نبذة العصر فى اخبار ملوك بنى نصر من القرنين التاسع و العاشر الهجريين، تأليف مجاهد مجهول من المقاومة فى غرناطة، چاپ محمد رضوان دايه، دمشق: دارالفكر، 1423/2002؛ ابناثير؛ ابنخطيب، الاحاطة فى اخبار غرناطة، چاپ محمد عبداللّه عنان، قاهره 1393ـ1397/ 1973ـ1977؛ ابنخلدون؛ ابندلائى، نصوص عن الاندلس من كتاب ترصيع الاخبار، و تنويع الآثار و البستان فى غرائب البلدان و المسالك الى جميع الممالك، چاپ عبدالعزيز اهوانى، مادريد 1965؛ ابنسعيد مغربى، المُغرِب فى حُلَى المَغرب، چاپ شوقىضيف، قاهره 1964؛ ابنعذارى، البيان المُغرِب فى اخبار الاندلس و المَغرِب، ج 3، چاپ ژ.س. كولن و ا.لوى ـ پرووانسال، ج 4، چاپ احسان عباس، بيروت 1983؛ اسماعيلبن على ابوالفداء، كتاب تقويمالبلدان، چاپ رنو و سلان، پاريس 1840؛ حِمْيَرى، الروض المعطار فى خبرالاقطار، چاپ احسان عباس، بيروت 1984؛ محمدبن احمد ذهبى، تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، بيروت، حوادث و وفيات 481ـ490ه ..، 1414/1994، حوادث و وفيات 551ـ560ه .، 1415/1995؛ محمد عبداللّه عنان، الآثار الاندلسية الباقية فى اسبانيا و البرتقال، قاهره 1381/1961؛ احمدبن محمد مَقَّرى، نفحالطيب، چاپ يوسف بقاعى، بيروت 1419/1998؛ احمدبن خالد ناصرى، كتاب الاستقصا لاخبار دول المغرب الاقصى، چاپ احمد[بن جعفر ]ناصرى، دارالبيضاء 2001ـ2005؛ عبداللّه همتىگليان، مُدَجّنان: پژوهشى در تعامل و تقابل اسلام و مسيحيت در اسپانيا، مشهد 1388ش؛ ياقوت حَمَوى؛


 


Rachel Arié, Etudes sur la civilisation de l’Espagne musulmane, Leiden 1990; R. Brookes, The general gazetteer, or, compendious geographical dictionary, London 1812; EI2, s.v. "Runda" (by Manuela Marín); Brigitte Hintzen Bohlen, A ndalusia: art & architecture, translation from German: Mark Cole and Eithne McCarthy, Potsdam, Germany 2006; Ana Ruiz, Vibrant A ndalusia: the spice of life in southern Spain, New York 2007; The Times comprehensive atlas of the world, London: Times Books, 2011.


/ اشرفالسادات باقرى /



1. Ronda 2. Malaga 3. The Times comprehensive atlas of the world 4. Brookes 5. Celts 6. Arunda 7. Acinipo 8. Hintzen Bohlen 9. Moors 10. Izna Rand Onda 11. Ruiz 12. Tajo 13. Seville 14. Granada 15. Ariè 16. Castilla 17. Case del Gigante



 


 

نظر شما
مولفان
اشرف السادات باقری ,
گروه
مطالعات غرب جهان اسلام ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده