رودهن

معرف

شهر و بخشى در شهرستان دماوند*، در استان تهران.
متن

رودهن، شهر و بخشى در شهرستان دماوند*، در استان تهران. رودهن در 25 كيلومترى شرق تهران در مسير تهران به فيروزكوه* و آبعلى واقع است ( فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج 38، ص 165؛ نقشه تقسيمات كشورى ايران). رود آه در مسير بومهن به دماوند از كنار اين شهر مىگذرد. واژه هن به معناى لرزه است و چون رودهن از آباديهاى دماوند و دماوند نيز به كثرت لرزه معروف بود، ازاينرو ممكن است رودهن بهمعناى رود خروشان يا رود زلزله باشد، چنانكه بومهن را نيز بهمعناى محل زلزله دانستهاند ( اعتمادالسلطنه، ج 1، ص 8ـ9؛ جعفرى، ج 3، ص 623). در منابع قديم تا پيش از دوره قاجار (حك 1210:ـ 1344 (1304ش))، نامى از رودهن نيامدهاست و بهجاى آن از نامهند يا مامهن بر سر راه رى به طبرستان نام برده شده (براى نمونه   اصطخرى، ص 214؛ همان، ترجمه فارسى، ص 174؛ ابنحوقل، ص 384) كه بهنظر مىرسد با رودهن كنونى مطابقت داشته باشد (كريمان، ج 2، ص 627). نخستين بار نام رودهن/ رودهند در آثار دوره قاجار آمده، كه بر پايه اين منابع، قريهاى معتبر از توابع دماوند بودهاست ( عينالسلطنه، ج 9، ص 6919، 6926؛ ناصرالدين قاجار، ص 272؛ اعتمادالسلطنه، ج 1، ص 9). گروهى از اعضاى طايفه كردبچه از آغاز دوره قاجار در رودهن به سر مىبردند و رودهن، به فرمان آقامحمدخان قاجار، جزو تيول مرادقلىخان كردبچه و پسرش حقوردىخان بودهاست ( ناصرالدين قاجار، همانجا؛ اسناد تاريخى خاندان غفارى، ج 1، ص20). ساكنان اصلى رودهن عمدتآ از ايلات تركزبانىاند كه از دوره قاجار به رودهن مهاجرت كردند و اكثر اين مهاجران پيرو فرقه اهل حق* بودهاند ( ناصرالدين قاجار؛ فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجاها؛ صفىزاده، ص22). برخى رجال سياسى دوره قاجار، بهسبب نزديكى رودهن به تهران و مناسب بودن آبوهوايش، به آنجا توجه بسيار داشتهاند ( عينالسلطنه، همانجاها؛ مستوفى، ج 3، ص 602؛ قديانى، ذيل «رضاخان»). رودهن، در حدود دهه 1320ش، روستايى بزرگ با هزار تن جمعيت، مركز دهستان سياهرودِ شهرستان دماوند و متعلق به دربار پهلوى بود ( رزمآرا، ج 1، ص 101؛ كيهان، ج 2، ص 352). اين روستا، كه بيشتر محلى براى استراحت شكارچيان بود، پس از فروش زمينهاى اطراف آن توسعه يافت (سالارى، ص 11) و در 1344ش به شهر بدل شد ( ايران. وزارت كشور، 1390ش ب، ذيل «استان تهران»). پس از انقلاب اسلامى، از 1362ش، با راهاندازى دانشگاه آزاد اسلامى واحد رودهن، اين شهر و پيرامون آن بسيار توسعه يافت (سالارى، ص 13)، چنانكه در 1375ش با مركزيت شهر رودهن بخشى به همين نام تأسيس شد ( ايران. قوانين و احكام، ص 911). امروز اين بخش شامل دهستانهاى مهرآباد و آبعلى و شهرهاى رودهن و آبعلى است ( ايران. وزارت كشور، 1390ش الف، ذيل «استان تهران»). جمعيت شهر رودهن بهسبب وجود دانشگاه آزاد افزايش يافت، چنانكه براساس سرشمارى 1385ش، از 031،27 تن ساكن اين بخش، 535، 19 تن در شهر رودهن ساكناند ( مركز آمار ايران، 1385ش، ذيل «استان تهران»). جمعيت اين شهر براساس سرشمارى 1390ش، به 477،21 تن رسيدهاست ( همو، 1391ش، ص 109). امروز اين رقم با شمار دانشجويان دانشگاه آزاد رودهن برابرى مىكند ( دانشگاه آزاد اسلامى واحد رودهن، 1394ش). رودهن در گذشته از مناطق مهاجرفرست به تهران و مازندران بود (رزمآرا، همانجا)، اما امروزه دسترسى سريع به تهران اين شهر را به مكانى براى جلب مهاجران تهرانى و شهرهاى ديگر بدل ساختهاست ( فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجا؛ سالارى، ص 170). آبوهواى رودهنمعتدل مايلبه سرد و نيمهخشك (جعفرى، همانجا)، بيشترين دماى آن ْ8ر31 در اوايل مرداد، و كمترين آن ْ18- در اواسط بهمن است ( سازمان هواشناسى كشور، ص7). اين بخش از مناطق ييلاقى تهران بهشمار مىرود (سالارى، ص13). از مهمترين مناطق گردشگرى و تفريحىآن، پيست اسكى آبعلى به وسعت تقريبى دويست هكتار محوطه مسطح و ارتفاع حدود 500،2 مترى از سطح درياست و از مراكز مهم گردشگرى كشور محسوب مىشود ( شاهحسينى، ص 87ـ 89). اقتصاد بخش رودهن برپايه كشاورزى، دامدارى، باغدارى، زنبوردارى و فرشبافى بودهاست. كشاورزى به دو صورت ديم و آبى در آنجا رواج دارد و بهسبب آبوهواى معتدل، انواع حبوبات، ميوه و گندم و جو نيز در آنجا كشت مىشود (فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجا؛ سالارى، ص 172ـ173). رودهن از گذشته بهسبب قرارداشتن در مسير مواصلاتى تهران با شهرهاى شمالى ايران داراى اهميت بوده و كاروانسراهاى قديمى بسيارى نيز در آنجا برجا ماندهاست (ستوده، ج 3، ص 395). امروز نيز براثر قرارگيرى آن در مسير جاده هراز، كه تهران را به آمل و ديگر شهرهاى شمالى ايران متصل مىكند، و افزايش جمعيت دانشجويان دانشگاه آزاد، مهمترين منبع درآمد مردم اين شهر خدماترسانى به مسافران و دانشجويان است ( سالارى، ص 13، 175). پل تاريخى نَمير (زنجير) در مشرق شهر رودهن، كه قدمت آن دستكم به دوره صفويه (حك : 907ـ1135) مىرسد، و امامزاده محمدتقى در 41 كيلومترى جاده تهران ـ آمل در مغرب شهر متعلق به قرون هفتم يا هشتم از آثار تاريخى رودهن به شمار مىروند ( پازوكىطرودى، ص ] 500[؛ نيز   كيهان، همانجا).


 منابع : ابنحوقل؛ اسناد تاريخى خاندان غفارى: سالهاى 1243 تا 1327 قمرى، ج 1، چاپ كريم اصفهانيان و بهرام غفارى، تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، 1385ش؛ اصطخرى؛ همان، ترجمه فارسى قرن پنجم/ ششم هجرى، چاپ ايرج افشار، تهران 1340ش؛ محمدحسنبن على اعتمادالسلطنه، مطلعالشمس، چاپ سنگى تهران 1301ـ1303، چاپ تيمور برهان ليمودهى، چاپ افست تهران 1362ـ1363ش؛ ايران. قوانين و احكام، مجموعه قوانين سال 1375، تهران: روزنامه رسمى جمهورى اسلامى ايران، 1376ش؛ ايران. وزارت كشور. معاونت سياسى. دفتر تقسيمات كشورى، عناصر و واحدهاى تقسيمات كشورى ايران: تير 1390، تهران 1390ش الف؛ همو، نشريه تاريخ تأسيس شهرهاى كشور، تهران 1390ش ب؛ ناصر پازوكىطرودى، آثار تاريخى دماوند، تهران 1381ش؛ جعفرى؛ دانشگاه آزاد اسلامى واحد رودهن، 1394ش.


Retrieved July 27, 2015, from http://www.riau.ac.ir/ Portal/Home/Default.aspx? CategoryID=3747f320-3622- 4adb-8ba6-924 f34 fa388f;


رزمآرا؛ سازمان هواشناسى كشور، سالنامه آمارى هواشناسى : 76ـ 1375، تهران 1378ش؛ مهشيد سالارى، رودهننامه، تهران 1384ش؛ منوچهر ستوده، از آستارا تا اِستارباد، تهران 1349ـ1380ش؛ يونس شاهحسينى، نگين البرز: نگاهى به جاذبههاى طبيعى گردشگرى شهرستان دماوند و فيروزكوه، تهران 1382ش؛ صديق صفىزاده، اهل حق: پيروان و مشاهير، تهران 1387ش؛ قهرمانميرزا عينالسلطنه، روزنامه خاطرات عينالسلطنه، چاپ مسعود سالور و ايرج افشار، تهران 1374ـ1380ش؛ فرهنگ جغرافيائى آباديهاى كشور جمهورى اسلامى ايران، ج :38 تهران، تهران: سازمان جغرافيائى نيروهاى مسلح، 1370ش؛ عباس قديانى، فرهنگ جامع تاريخ ايران: از ورود آريايىها تا پايان عصر پهلوى، تهران 1381ش؛ حسين كريمان، رى باستان، تهران 1345ـ 1349ش؛ كيهان؛ مركز آمار ايران، سرشمارى عمومى نفوس و مسكن :1385 نتايج تفصيلى كل كشور، 1385ش.


Retrieved June 17, 2014, from http://www.sci.org.ir/ portal/faces/public/census85/census 85.natayej/census 85. rawdata;


همو، نتايج تفصيلى سرشمارى عمومى نفوس و مسكن 1390، كل كشور، تهران 1391ش؛ عبداللّه مستوفى، شرح زندگانى من، يا، تاريخ اجتماعى و ادارى دوره قاجاريه، تهران 1377ش؛ ناصرالدين قاجار، شاه ايران، روزنامه سفر مازندران، چاپ سنگى تهران 1294، چاپ افست 1356ش؛ نقشه تقسيمات كشورى ايران، مقياس 000، 250،1:2، تهران: گيتاشناسى، 1390ش.


 / نفيسه جلاليان /

نظر شما
مولفان
نفیسه جلالیان ,
گروه
جغرافیا ,
رده موضوعی
جلد 20
تاریخ 94
وضعیت چاپ
  • چاپ شده