پانی‌پتی‌ قلندرعلی‌ اسدی‌ زبیری‌

معرف

ّی‌ به‌ ابومحمد، از استادان‌ حکمت‌ در قرن‌ سیزدهم‌ در هند
متن
پانی‌پتی‌، قلندرعلی‌ اسدی‌ زبیری‌ ، مکنّی‌ به‌ ابومحمد، از استادان‌ حکمت‌ در قرن‌ سیزدهم‌ در هند. وی‌ منسوب‌ به‌ زبیر، صحابی‌ پیامبر اکرم‌ صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم‌، بوده‌ است‌. دربارة‌ تاریخ‌ تولد، زادگاه‌ و زندگی‌ او اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌. پانی‌پتی‌ محضر بزرگانی‌ مانند شرف‌الدین‌ رامپوری‌، حاشیه‌نویس‌ شرح‌الهدایة‌ صدرالمتألهین‌ شیرازی‌، را درک‌ کرده‌ است‌ (جونپوری‌، حاشیه‌، ص‌ 45).مولوی‌ پانی‌پتی‌ آثار متعددی‌ تألیف‌ کرده‌ است‌، از جمله‌: شرح‌ حکمة‌العین‌ دبیران‌ کاتبی‌ قزوینی‌ در حکمت‌؛ شرح‌ سُلَّم‌ العلوم‌ در منطق‌؛ تجلیة‌ الافکار ؛ شمس‌الضیاء ؛ الطریق‌ المستوی‌ ؛ و تصحیح‌ و تحشیة‌ شمس‌ البازغه‌ محمود جونپوری‌.تاریخ‌ وفات‌ مولوی‌ پانی‌پتی‌ معلوم‌ نیست‌. از عبارت‌ صفحة‌ پایانی‌ شمس‌البازغه‌ برمی‌آید که‌ هنگام‌ چاپ‌ این‌ کتاب‌ در 1280 زنده‌ بوده‌ است‌ (همان‌، حواشیِ ص‌ 21، 28، 61، 74، 82، 217). پانی‌پتی‌ در این‌ حاشیه‌، به‌ مناسبت‌، برخی‌ آرا و اقوال‌ ابن‌سینا، خواجه‌ نصیرالدین‌ طوسی‌، سهروردی‌، فخررازی‌، ملاصدرا، میرداماد و دیگران‌ را بیان‌ کرده‌ است‌. از ملاصدرا با احترام‌ و تجلیل‌ تمام‌ یادکرده‌ و مطالب‌ فراوانی‌ از کتب‌ متعدد وی‌ نقل‌ کرده‌ است‌ (ص‌ 4، 21، 38). در باب‌ بعضی‌ آرای‌ اختصاصی‌ او، مانند حرکت‌ جوهری‌، نسبتاً بتفصیل‌، مطالبی‌ از اسفار آورده‌ است‌ (ص‌ 88). وی‌ از میرداماد نیز با تجلیل‌ یاد کرده‌ و بارها به‌نقل‌ و نقد یا دفاع‌ از آرای‌ او پرداخته‌ است‌، چنانکه‌ حدود بیست‌ صفحه‌ از حاشیة‌ خود را به‌ توضیح‌ نظریة‌ میرداماد در باب‌ حدوث‌ دهری‌ اختصاص‌ داده‌ است‌ (ص‌ 73، 77،163ـ180).پانی‌پتی‌ شیعی‌مذهب‌ نبوده‌ ولی‌ در حاشیة‌ شمس‌ البازغه‌ گرایشهای‌ شیعی‌ و دلبستگی‌ او به‌ اهل‌ بیت‌ پیامبر صلّی‌اللّه‌ علیه‌وآله‌وسلّم‌ آشکار است‌ ( رجوع کنید به ص‌ 2، 75). گاهی‌ نیز، مانند ملاصدرا و شارحان‌ او، از سخنان‌ امامان‌ شیعه‌ علیهم‌السلام‌ برای‌ تأیید مبانی‌ حکمی‌ و فلسفی‌ کمک‌ گرفته‌ است‌ (ص‌ 75، 139).پانی‌پتی‌ به‌ احتمال‌ قوی‌ همان‌ کسی‌ است‌ که‌ برخی‌ از علمای‌ شیعة‌ هند، منطق‌ و فلسفه‌ را در محضر او فراگرفته‌اند (صدرالافاضل‌،ص‌ 653) و همان‌ کسی‌ است‌ که‌ در میان‌ رجال‌ سدة‌ سیزدهم‌، با عنوان‌ «مولانا قلندربخش‌ پانی‌ پتی‌» حنفی‌، استاد فاضل‌ و دانشمند مبرّز در علوم‌ حکمی‌ معرفی‌ شده‌ است‌ و دربارة‌ وی‌ گفته‌اند که‌ نزد فضل‌ حق‌ خیرآبادی‌ (متوفی‌ 1278) دانش‌ آموخته‌ و مدتی‌ در دهلی‌ و مرادآباد به‌ تدریس‌ پرداخته‌ است‌ و انبوهی‌ از دانشوران‌ از محضر او استفاده‌ کرده‌اند (حسنی‌، ج‌ 7، ص‌ 390). در برخی‌ مآخذ از شخصی‌ به‌ نام‌ «قلندر علی‌ زبیری‌ اموی‌» یاد شده‌ (رفاعی‌، ج‌ 8، ص‌122) و کتاب‌ نورالعین‌ فی‌ مولد النبی‌ و شهادة‌ الحسنین‌ (چاپ‌ دهلی‌) به‌ او نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌ (رفاعی‌، ج‌ 8، ص‌ 122) که‌ به‌ احتمال‌ بسیار، وی‌ قلندرعلی‌ پانی‌ پتی‌ است‌.منابع‌: محمود جونپوری‌، شمس‌ البازغة‌ ، با تصحیح‌ و حاشیة‌ قلندرعلی‌ پانی‌پتی‌، هند 1280؛ عبدالحی‌ حسنی‌، نزهة‌الخواطر و بهجة‌المسامع‌ و النواظر ، ج‌7، حیدرآباد دکن‌ 1378/1959؛ عبدالجبار رفاعی‌، معجم‌ ما کتب‌ عن‌الرسول‌ و اهل‌ البیت‌ صلوات‌ الله‌ علیهم‌ ، تهران‌ 1371ش‌؛ مرتضی‌ حسین‌ صدرالافاضل‌، مطلع‌الانوار: احوال‌ دانشوران‌ شیعة‌ پاکستان‌ و هند ، ترجمة‌ محمدهاشم‌، مشهد 1374 ش‌.
نظر شما
مولفان
اكبر ثبوت‌ ,
گروه
رده موضوعی
جلد 5
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده