پانی‌پتی‌ عبدالملک‌ بن‌ عبدالغفور انصاری‌ مشهور به‌ امان‌الله‌

معرف

عارفان‌ و شاعران‌ شبه‌قارة‌ هند در قرن‌ دهم‌
متن
پانی‌پتی‌، عبدالملک‌ بن‌ عبدالغفور انصاری‌ مشهور به‌ امان‌اللّه‌، از عارفان‌ و شاعران‌ شبه‌قارة‌ هند در قرن‌ دهم‌. عبدالملک‌ مقدمات‌ علوم‌ را نزد پدرش‌، عبدالغفور انصاری‌ پانی‌پتی‌، فراگرفت‌ و پس‌ از آن‌ از محضر استادان‌ و مشایخی‌ چون‌ ابوحامد محمدبن‌ حسن‌ طاهر (متوفی‌ 931) و محمد مودود لاری‌ (متوفی‌ 937) بهره‌ جست‌ و نزد ایشان‌ شرح‌ فصوص‌الحکم‌ و اصطلاحات‌ الصوفیة‌ عبدالرزاق‌ کاشانی‌، شرح‌ فصوص‌الحکم‌ داوودبن‌ محمود قیصری‌ و نقدالنصوص‌ فی‌ شرح‌ الفصوص‌ عبدالرحمان‌ جامی‌ را خواند (پانی‌پتی‌، ص‌ 4؛ حسنی‌، ج‌ 4، ص‌ 190). وی‌ در پانی‌پت‌ * و دهلی‌، که‌ گاه‌ به‌ دعوت‌ برخی‌ دوستان‌ و مریدان‌ به‌ آنجا سفر می‌کرد، مجالس‌ درس‌ داشت‌ و تاج‌الدین‌ زکریای‌ اُجودِهنی‌، رکن‌الدین‌ اُجودِهنی‌ و سیف‌الدین‌ دهلوی‌، پدر شیخ‌ عبدالحق‌ دهلوی‌، از شاگردان‌ و مریدان‌ او بودند (عبدالحق‌ دهلوی‌، ص‌ 235؛ غلام‌ سرور لاهوری‌، ج‌ 1، ص‌ 425). وی‌ در 957 در زادگاه‌ خود درگذشت‌ و در کنار قبر استادش‌، مودود لاری‌، به‌خاک‌ سپرده‌ شد (عبدالحق‌ دهلوی‌، ص‌ 227، 235).پانی‌پتی‌ در فقه‌، حنفی‌مذهب‌ بود و در مباحث‌ عرفانی‌، بخصوص‌ در توحید، از ابن‌عربی‌ پیروی‌ می‌کرد (عبدالحق‌ دهلوی‌، ص‌ 233؛ حسنی‌، همانجا). استاد او مودود لاری‌ شاگرد عبدالغفور لاری‌، از شاگردان‌ عبدالرحمان‌ جامی‌، بوده‌ است‌ (معصوم‌ علیشاه‌، ج‌ 3، ص‌ 113ـ114). بنابراین‌، او را باید با دو واسطه‌ شاگرد عبدالرحمان‌ جامی‌ به‌ شمار آوریم‌. وی‌ در طریقت‌ با بیشتر سلسله‌های‌ صوفیه‌ ارتباط‌ داشته‌، اما گفته‌اند که‌ به‌ سلسلة‌ قادریه‌ تعلق‌ بیشتری‌ داشته‌ است‌ (عبدالحق‌ دهلوی‌، ص‌ 234ـ235).پانی‌پتی‌ آثاری‌ در عرفان‌ تألیف‌ کرده‌ است‌، از جمله‌ اثبات‌ الاحدیة‌ ، مرآة‌الحقیقة‌ و اشعة‌اللوایح‌ (حسنی‌، همانجا). اثر اخیر شرحی‌ است‌ مبسوط‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ بر لوایح‌ جامی‌. این‌ اثر را وی‌ پس‌ از درگذشت‌ دو استاد خود و در اواخر عمر نگاشته‌ است‌ و در مقدمة‌ آن‌ به‌ تفسیر اصطلاحات‌ و عبارات‌ ابن‌عربی‌ و صدرالدین‌ قونیَوی‌ پرداخته‌ است‌ (پانی‌پتی‌، ص‌ 5 ـ6).منابع‌: عبدالملک‌بن‌ عبدالغفور پانی‌پتی‌، اشعة‌اللوایح‌ ، نسخة‌ خطی‌ کتابخانة‌ دانشکدة‌ ادبیات‌، مجموعة‌ وقفی‌ علی‌اصغر حکمت‌، ش‌ 1318، محفوظ‌ در کتابخانة‌ مرکزی‌ دانشگاه‌ تهران‌؛ عبدالحی‌ حسنی‌، نزهة‌الخواطر و بهجة‌ المسامع‌ والنواظر ، حیدرآباد دکن‌ 1382ـ 1410/ 1962ـ1989؛ عبدالحق‌بن‌ سیف‌الدین‌ عبدالحق‌ دهلوی‌، اخبار الاخیار فی‌ اسرار الابرار ، چاپ‌ محمد عبدالاحد صاحب‌، چاپ‌ سنگی‌ دهلی‌ 1309؛ غلام‌ سرور لاهوری‌، خزینة‌ الاصفیا ، ج‌ 1، کانپور ] بی‌تا. [ ؛ محمدمعصوم‌بن‌ زین‌العابدین‌ معصوم‌ علیشاه‌، طرائق‌ الحقائق‌ ، چاپ‌ محمدجعفر محجوب‌، تهران‌ 1339ـ 1345 ش‌.
نظر شما
مولفان
رضا پورجوادي‌ ,
گروه
رده موضوعی
جلد 5
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده