رجب

معرف

رجب، نام هفتمین ماه سال در گاه‌شمارى هجرى قمرى و یکى از ماههاى حرام.

متن
(p dir="RTL")
(strong)رجب(/strong)، نام هفتمین ماه سال در گاه‌شمارى هجرى قمرى و یکى از ماههاى حرام.(/p)
(p dir="RTL")
۱) (strong)مباحث تقویمى. (/strong)در میان معانى متعدد مادّه «ر ج ب» در زبان عربى، از گذشته‌هاى دور، در وجه تسمیه این ماه به «گرامى‌داشته‌شده» و «باعظمت» اشاره کرده و گفته‌اند به این دلیل این ماه را رجب گفته‌اند که مردم عرب آن را محترم مى‌شمردند (>ابن‌انبارى، ج ۲، ص ۳۶۷؛ جوهرى، ذیل مادّه؛ ابن‌سیده، ج ۷، ص ۴۰۸؛ قَلْقَشندى، ج ۲، ص ۳۷۴). این مادّه به صورتهاى دیگر از عربى به دیگر زبانهاى سامى (ازجمله سریانى) راه یافته و براى نام هفتمین ماه سال به‌کار رفته‌است ((span dir="LTR")<(/span) برن ، ص۶۳۰، ستون ۱؛ مشکور، ج ۱، ص ۲۷۹، ستون ۲). معانى متعدد این مادّه در زبان عربى باعث شده‌است که بین نویسندگان مختلف، درباره اختصاص معناى گرامى‌داشته‌شده در وجه‌تسمیه این ماه بحثهایى صورت گیرد (براى نمونه (span dir="LTR")<(/span) ابن‌عاصم ثقفى، ص ۳۱ـ۳۲؛ ابوریحان بیرونى، ۱۹۲۳، ص۶۰؛ سیوطى، (em)کتاب الشماریخ(/em)، ص ۲۳؛ براى آگاهى از همه معانى این مادّه و بحثهاى راجع به معناى واژه رجب در مقام هفتمین ماه در گاه‌شمارى هجرى قمرى، علاوه بر بخش دوم مقاله (span dir="LTR")<(/span) زَبیدى، ج ۲، ذیل «رج ب»؛ براى آگاهى از صورتهاى جمع واژه در همین معنا (span dir="LTR")<(/span) ابن‌عاصم ثقفى، ص ۳۲؛ قلقشندى، ج ۲، ص ۳۷۵؛ سیوطى، (em)المزهر(/em)، ج ۲، ص ۲۰۳؛ همو، (em)کتاب الشماریخ(/em)، ص ۲۳).(/p)
(p dir="RTL")
طول ماه رجب، بنابر آثار عموم منجمان دوره اسلامى (براى نمونه (span dir="LTR")<(/span) بتّانى، ج ۳، ص۱۰۰؛ ابوریحان بیرونى، ۱۳۶۲ش، ص ۲۲۹) و براساس محاسبه طول متوسط ماههاى هر سال قمرى، سى روز بوده‌است. درحالى‌که براساس رؤیت، طول این ماه ممکن است ۲۹ روز نیز باشد (دراین‌باره >ماه*). ماه رجب جزو ماههاى حرام اما جداافتاده از دیگر ماههاى حرام (به‌ترتیب ذیقعده، ذیحجه و محرّم، که در پى یکدیگر قرار دارند) است و به همین سبب رجب‌الفرد نیز نامیده شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) عرفان محمد حمّور، ج ۱، ص ۵۶۹؛ براى آگاهى از اوصاف مختلف نام این ماه (span dir="LTR")<(/span) لیتمان ، ص ۲۲۹؛ بخش دوم مقاله). با توجه به وجود اقوام مختلف عرب در دوره جاهلى، نامهاى مختلفى براى ماه هفتم وجود داشت، ازجمله اَصَم (ابوریحان بیرونى، ۱۹۲۳، ص ۶۱؛ مرزوقى اصفهانى، ج ۱، ص ۳۰۵)، مُوَیل (مرزوقى اصفهانى، ج ۲، ص ۲۸۳)، یاهوبل (ابوریحان بیرونى، ۱۹۲۳، ص ۶۳) و احلک (مسعودى، ج ۲، ص ۳۴۹). روایتهاى مختلفى از ترتیب ماههاى حرام در دوره جاهلى وجود دارد، از جمله چهارماه پیاپى شوال، ذیقعده، ذیحجه و محرّم ((em)الفوایدالغرر(/em)، گ ۴ر) و نیز بیست روز از ذیحجه، ماههاى محرّم و صفر و ربیع‌الاول و ده روز از ربیع‌الآخر ((span dir="LTR")<(/span) همانجا؛ مرزوقى اصفهانى، ج ۱، ص ۸۹). اما پس از اسلام، ترتیب ماههاى حرام عبارت است از: ذیقعده، ذیحجه، محرّم و علت قرارگرفتن رجب در این عداد، تکریم آن بوده‌است (مرزوقى اصفهانى، همانجا). پیامبر اسلام صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم در خطبه حجة‌الوداع بر ترتیب کنونى ماههاى حرام و قرارداشتن ماه رجب در عداد این ماهها تأکید کرده‌اند ((span dir="LTR")<(/span) یعقوبى، ج ۲، ص ۱۱۰) و بر همین اساس، مجلسى (ج ۵۵، ص ۳۳۹) وضع قرارگیرى ماههاى حرام در سال قمرى را دستور صریح پیامبر اسلام در همین خطبه دانسته‌است (براى حدیثى از پیامبر اسلام ناظر به معرفى همین ماهها به‌عنوان ماههاى حرام (span dir="LTR")<(/span) کلینى، ج ۴، ص۲۴۰).(/p)
(p dir="RTL")
در دوره جاهلى هر چهارشنبه‌اى از ماه که با عدد چهار به نوعى رابطه داشت روز نحس به‌شمار مى‌رفت ((span dir="LTR")<(/span) مسعودى، ج ۲، ص ۳۴۹)؛ روز شانزدهم ماه رجب را نیز نحس مى‌دانستند ((em)الفواید الغرر(/em)، گ ۹۰ر).(/p)
(p dir="RTL")
از مهم‌ترین رخدادهاى دینى ـ تاریخى در ماه رجب، که مورخان دوره اسلامى به آن اشاره کرده‌اند، مبعث پیامبر اسلام و میلاد امام‌على علیه‌السلام است ((span dir="LTR")<(/span) بخش دوم مقاله؛ براى گزارشى کلى درباره موقعیت ماه رجب در گاه‌شمارى هجرى قمرى و نکات مختلف در این زمینه > عرفان محمد حمّور، ج ۱، ص ۵۶۹ـ۵۷۴).(/p)
(p dir="RTL")
نام ماه رجب هم در شعر فارسى ((span dir="LTR")<(/span) سلمان ساوجى، ص ۴۹، بیت ۸؛ نیز (span dir="LTR")<(/span) فرخى سیستانى، ص ۶، بیت ۱۱۶ که به فضیلت ماه رمضان نسبت به ماه رجب اشاره دارد و ص ۱۸، بیت ۳۶۴، درباره جایگاه ماه رجب در میان ماههاى سال) و هم در مَثَلهاى فارسى (> ذوالفقارى، ج ۱، ص ۴۶۳، ش ۱۶۰۹۹، ص ۱۲۲۳، ش ۵۷۳۲۸) به‌کار رفته‌است. در عربى نیز چند مَثَل درباره ماه رجب وجود دارد ((span dir="LTR")<(/span) امیل بدیع یعقوب، ج ۴، ص ۳۴۶ـ۳۴۷، ۳۶۴ـ۳۶۵)، ازجمله «العجب، کلّالعجب بین جُمادى و رجب» که هم در فارسى و هم عربى به‌کار مى‌رود (درباره روایت فارسى این مَثَل (span dir="LTR")<(/span) دهخدا، ج ۱، ص ۲۵۸؛ شاملو، حرف الف، دفتر۱، ص ۷۴۵؛ براى روایت عربى و توضیحى درباره این مَثَل (span dir="LTR")<(/span) امیل بدیع یعقوب، ج ۴، ص ۳۴۶ـ۳۴۷). به‌گفته امیل بدیع یعقوب (همانجا)، علت رواج این مَثَل در عربى (و به تبع آن فارسى) عجله در بعضى امور تا قبل از ورود به ماه حرام و انجام‌ندادن این امور است، اما احتمال دارد که رواج این مَثَل به دوره‌اى از جاهلیت بازگردد که سال از ماه رجب شروع مى‌شد و ماه کبیسه در این گاه‌شمارى پس از جمادى‌الآخره و قبل از رجب قرار مى‌گرفت (براى آگاهى بیشتر در این زمینه (span dir="LTR")<(/span) کبیسه*؛ نیز (span dir="LTR")<(/span) نسىء*). از رویدادهاى دوره‌اى ماه رجب، در پیش و دوران پس از اسلام که به فراموشى سپرده شد، برپایى چند بازار (سوق) در این ماه بود، ازجمله بازار صحار، که در اولین روز ماه رجب برپا مى‌شد، و بازار دَبا، که تا آخر ماه رجب ادامه داشت ((span dir="LTR")<(/span) مرزوقى اصفهانى، ج ۲، ص ۱۶۳؛ نیز (span dir="LTR")<(/span) حسن‌بن بهلول، ص ۲۲۸ که گزارشى درباره مدت برپایى بازارهاى ماه رجب داده‌است).(/p)
(p dir="RTL")
(strong)منابع :(/strong) (strong)ابن‌انبارى(/strong)، (em)الزاهر فى معانى کلمات الناس(/em)، چاپ حاتم صالح ضامن، (span dir="LTR")](/span)بغداد(span dir="LTR")[(/span) ۱۳۹۹/۱۹۷۹؛ (strong)ابن‌سیده(/strong)، (em)المحکم و المحیط الاعظم(/em)، چاپ عبدالحمید هنداوى، بیروت ۱۴۲۱/۲۰۰۰؛ (strong)ابن‌عاصم ثقفى(/strong)، (em)کتاب‌الانواء و الازمنة و معرفة اعیان الکواکب(/em)، چاپ عکسى از نسخه خطى کتابخانه طوپقاپى‌سراى استانبول، مجموعه احمد ثالث، ش ۳۵۰۸، فرانکفورت ۱۴۰۵/۱۹۸۵؛ (strong)ابوریحان بیرونى(/strong)، (em)الآثار الباقیة عن القرون الخالیة(/em)، چاپ ادوارد زاخاو، لایپزیگ ۱۹۲۳؛ همو، (em)کتاب التفهیم لاوائل صناعة‌التنجیم(/em)، چاپ جلال‌الدین همائى، تهران ۱۳۶۲ش؛ (strong)امیل بدیع یعقوب(/strong)، (em)موسوعة امثال العرب(/em)، بیروت: دارالجلیل، (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ محمدبن جابر (strong)بتّانى(/strong)، (em)کتاب الزیج الصابى(/em)، اعتنى بطبعه و تصحیحه و ترجمه الى اللغة اللاتینیة و علّق حواشیه کارلو آلفونسو نالینو، رم ۱۸۹۹ـ۱۹۰۷، چاپ افست هیلدسهایم ۱۹۷۷؛ اسماعیل‌بن حماد (strong)جوهرى(/strong)، (em)الصحاح: تاج‌اللغة و صحاح العربیة(/em)، چاپ احمد عبدالغفور عطار، بیروت (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)، چاپ افست تهران ۱۳۶۸ش؛ (strong)حسن‌بن بهلول(/strong)، (em)کتاب الدلائل(/em)، چاپ عکسى از نسخه خطى کتابخانه سلیمانیه استانبول، مجموعه حکیم‌اوغلى، ش ۵۷۲، فرانکفورت ۱۴۰۵/۱۹۸۵؛ على‌اکبر (strong)دهخدا(/strong)، (em)امثال و حکم(/em)، تهران ۱۳۶۳ش؛ حسن (strong)ذوالفقارى(/strong)، (em)فرهنگ بزرگ ضرب‌المثلهاى فارسى(/em)، تهران ۱۳۸۸ش؛ محمدبن محمد (strong)زَبیدى(/strong)، (em)تاج‌العروس من الجواهر القاموس(/em)، ج ۲، چاپ على هلالى، کویت ۱۳۸۶/ ۱۹۶۶، چاپ افست بیروت (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ سلمان‌بن محمد (strong)سلمان ساوجى(/strong)، (em)کلیات سلمان ساوجى(/em)، چاپ عباسعلى وفایى، تهران ۱۳۷۶ش؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر (strong)سیوطى(/strong)، (em)کتاب الشماریخ فى علم التاریخ(/em)، چاپ کریستیان فردریش زیبولد، لیدن ۱۳۱۲/۱۸۹۴؛ همو، (em)المزهر فى علوم اللغة و انواعها(/em)، چاپ محمد احمد جادالمولى، على‌محمد بجاوى، و محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ احمد (strong)شاملو(/strong)، (em)کتاب کوچه(/em)، حرف الف، دفتر۱، تهران ۱۳۷۷ش؛ (strong)عرفان محمد حمّور(/strong)، (em)مواسم‌العرب: المواسم الثقافیة و التجاریة و الدینیة و الطبیعیة(/em)، بیروت ۱۴۲۷/ ۲۰۰۶؛ على‌بن جولوغ (strong)فرخى سیستانى(/strong)، (em)دیوان(/em)، چاپ محمد دبیرسیاقى، تهران ۱۳۷۱ش؛ (em)الفواید الغرر و الفراید الدرر(/em)، از مؤلفى ناشناس، نسخه خطى کتابخانه ملى جمهورى اسلامى ایران، ش ۶۶۷۴؛ (strong)قَلقَشندى(/strong)؛ (strong)کلینى (/strong)(بیروت)؛ (strong)مجلسى(/strong)؛ احمدبن محمد (strong)مرزوقى اصفهانى(/strong)، (em)کتاب الازمنة و الامکنة(/em)، حیدرآباد، دکن ۱۳۳۲/ ۱۹۱۴؛ (strong)مسعودى(/strong)، (em)مروج (/em)(بیروت)؛ محمدجواد (strong)مشکور(/strong)، (em)فرهنگ تطبیقى عربى با زبانهاى سامى و ایرانى(/em)، تهران ۱۳۵۷ش؛ (strong)یعقوبى(/strong)، (em)تاریخ(/em)؛(/p)
(p dir="LTR")
J. (strong)Brun(/strong), (em)Dictionarium Syriaco-Latinum(/em), [S.l.]: Beryti Phoeniciorum, Typographia PP.SOC. Jesu, ۱۸۹۵; E. (strong)Littmann(/strong), "Ûber die Ehrennamen und Neubenennungen der islamichen Monate", (em)Der Islam(/em), vol.۸ (۱۹۱۸).(/p)
(p dir="LTR")
(strong)(span dir="RTL")/ فرید قاسملو /(/span)(/strong)(/p)
(p dir="RTL")
 (/p)
(p dir="RTL")
۲) (strong)در حدیث.(/strong) ماه رجب در دوره جاهلیت محترم شمرده مى‌شد ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌انبارى، ج ۲، ص ۳۶۷؛ جوهرى، ذیل مادّه) و با ظهور اسلام بر بزرگداشت این ماه افزوده شد ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۴؛ نیز (span dir="LTR")<(/span) طوسى، (em)مصباح المتهجّد(/em)، ص ۷۹۷) و همانند پیش از اسلام این ماه از ماههایى به‌شمار آمد که جنگ در آن حرام است ((span dir="LTR")<(/span) طوسى، (em)التبیان(/em)، ج ۲، ص ۱۴۹، ج ۳، ص۴۱۹، ج۴، ص۳۱؛ فخررازى، ج ۶، ص ۳۱، ج ۱۱، ص۱۳۱، ج ۱۶، ص ۵۳)؛ با این حال اسلام رسم قربانى‌کردن در این ماه را، که در میان عرب جاهلى رایج بود، ازبین برد، چنان‌که در روایتى از پیامبر اکرم به این موضوع تصریح شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) بخارى، ج ۶، ص ۲۱۷؛ مسلم‌بن حجاج، ج ۶، ص ۸۳؛ براى روایات مخالف روایت پیشین (span dir="LTR")<(/span) ابوداوود، ج ۱، ص ۶۴۶؛ نسائى، ج ۴، جزء۷، ص ۱۶۸ـ۱۶۹؛ نیز (span dir="LTR")<(/span) ابوداوود، ج ۱، ص ۶۳۷، که روایت مخالف را منسوخ مى‌داند).(/p)
(p dir="RTL")
براى ماه رجب نامها و صفات متعددى ذکر شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌حجر عسقلانى، ص ۹ـ۱۰، که به نقل از ابن‌دِحْیه هجده نام براى ماه رجب برشمرده‌است)، از جمله: رجب‌المرجّب، به معنى با عظمت؛ رجب الأصمّ، به معنى ناشنوا، یعنى ماهى که در آن صداى سلاح و قتال شنیده نمى‌شود ((span dir="LTR")<(/span) ابوعُبَیْد، ج ۳، ص ۶؛ ابن‌انبارى، همانجا؛ قس ابن‌بابویه، همانجا، که بنابر روایتى از پیامبر، این ماه به این جهت رجب الأصمّ نام گرفته که هیچ‌یک از ماهها در نزد خدا حرمت و فضل این ماه را ندارد)؛ رجب الأصبّ، به این معنى که رحمت در این ماه نازل مى‌شود (طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، همانجا)؛ رجب مُضَر ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۳۶۳ش، ج ۲، ص ۴۸۷، که در خطبه پیامبر اکرم از این ماه با عنوان رجب مضر یاد شده‌است)، زیرا قبیله مُضَر این ماه را حرمت مى‌نهادند (ابوعبید؛ جوهرى، همانجاها؛ قس قرطبى، ذیل توبه: ۳۶، که نوشته‌است رجب بدان جهت رجب مضر گفته شد که قبیله ربیعه ماه رمضان را رجب مى‌نامیدند و آن را حرام مى‌دانستند اما قبیله مضر این ماه را ماهى جداگانه تلقى مى‌کردند و آن را حرام مى‌شمردند)؛ مُنصِلُالأَلّ، به معناى نابودکننده آلات جنگ، بدان جهت که در این ماه صداى شمشیر به‌گوش نمى‌رسید و غارتى صورت نمى‌گرفت (ابن‌انبارى، ج ۲، ص ۳۶۸؛ مرزوقى‌اصفهانى، ج ۱، ص ۲۴۶)؛ مُنصِل الاَسنَّه، به معنى نابودکننده قحطى و آلات جنگ (ابن‌انبارى، همانجا)؛ الشهرالحرام، زیرا از ماههاى حرام است و گفته شده این ماه بدان سبب حرام شده که مردم در وسط سال به حج عمره بروند (ابن‌رجب، ص ۱۲۷)؛ الفرد زیرا در بین ماههاى حرام، تنها ماهى است که جدا و تنها قرار گرفته‌است (ابن‌حجر عسقلانى، همانجا).(/p)
(p dir="RTL")
ماه رجب در احادیث شیعه داراى فضیلت بسیار است. بر طبق برخى احادیث این ماه، ماه امیرالمؤمنین على علیه‌السلام است، همان‌گونه که شعبان ماه پیامبر و ماه رمضان ماه خداست ((span dir="LTR")<(/span) طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، همانجا؛ قس ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، همانجا، که بنابر روایتى پیامبر اکرم رجب را ماه خدا، شعبان را ماه خود و رمضان را ماه امت خویش معرفى کرده‌است). در حدیثى از امام‌کاظم علیه‌السلام، رجب نهرى در بهشت وصف شده که سفیدتر از شیر و شیرین‌تر از عسل است و بنابر حدیثى دیگر از ایشان، در ماه رجب پاداش حسنات مضاعف خواهد بود و گناهان در این ماه بخشیده مى‌شوند ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۳). روزه در این ماه مستحب است و براى عمره مفرده در این ماه ثوابى معادل حج تمتع ذکر شده‌است (طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، ص ۷۹۷ـ۷۹۸). احادیث فراوانى از پیامبر اکرم و ائمه اطهار علیهم‌السلام مبنى بر فضیلت روزه در این ماه وارد شده‌است (براى نمونه (span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۲ـ۳۱). بنابر برخى روایات روزه هر روز از رجب و بنا بر برخى دیگر از روایات روزه روز اول سفارش شده و طبق برخى دیگر از روایات یک تا هفت روز روزه‌دارى در این ماه توصیه گردیده‌است (همان، ص ۱۷، ۱۹ـ۲۲؛ قس سبزوارى، ص ۸۰، که در صورت عدم توانایى بر روزه همه روزهاى ماه رجب، بر روزه‌گرفتن سه روز اول، سه روز میانه و سه روز آخر تأکید کرده‌است). روزه روز بیست و هفتم ماه که روز مبعث است نیز فضیلت بسیار دارد ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۰ـ۲۱). روزهاى سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه رجب را نیز ایام‌البیض نامیده‌اند و به روزه داشتن در این سه روز سفارش شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، ص ۸۱۹ـ۸۲۰؛ سبزوارى، ص ۸۳).(/p)
(p dir="RTL")
در منابع اهل سنّت آمده‌است که عمربن خطّاب از روزه‌گرفتن در این ماه بازمى‌داشت و معتقد بود این ماه در جاهلیت ماه بزرگى بود و نباید به رسوم آنان توجه داشت ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌ابى‌شیبه، ج۲، ص ۵۱۳)؛ برخى از فقیهان اهل‌سنّت نیز روزه گرفتن تمام ماه رجب را مکروه دانسته‌اند ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌قدامه، ج ۳، ص ۹۸؛ حَطّاب، ج ۳، ص ۳۲۴). همان‌گونه که به عقیده برخى از اهل سنّت، ماه رجب و صدقه و عمره در آن فضیلتى افزون بر ماههاى دیگر ندارد ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌رجب، ص ۱۳۱ـ۱۳۵).(/p)
(p dir="RTL")
نخستین شب ماه رجب یکى از شبهاى چهارگانه‌اى است که به احیا و شب‌زنده‌دارى در آن سفارش بسیارى شده و دعاهایى نیز براى آن وارد شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) طوسى،(em) مصباح المتهجّد(/em)، ص ۷۹۸ـ۸۰۱). شب جمعه اول ماه رجب را لیلة‌الرغائب نامیده‌اند و براى این شب اعمالى وارد شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌طاووس، ج ۳، ص ۱۸۵؛ قس ابن‌رجب، ص ۱۳۱). براى شب و روز بیست و هفتم رجب نیز اعمالى ذکر شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، ص ۸۱۳ـ۸۱۷). بنابر روایات، پیامبر اکرم به سلمان فارسى نمازى براى ماه رجب تعلیم دادند و او را به خواندن آن نماز سفارش کردند که براى آن ثواب زیادى نقل شده‌است ((span dir="LTR")<(/span) همان، ص ۸۱۷ـ۸۱۹). همچنین زیارت امام‌حسین علیه‌السلام در روز اول و پانزدهم ماه رجب سفارش شده ((span dir="LTR")<(/span) همان، ص ۸۰۱، ۸۰۷)، زیارتى براى هریک از مشاهد در ماه رجب نقل شده (همان، ص ۸۲۱ـ۸۲۲) و دعاهایى نیز براى هر روز آن ذکر شده‌است (همان، ص ۸۰۱ـ۸۰۵؛ براى ترجمه‌اى کهن به فارسى از برخى ادعیه ماه رجب (span dir="LTR")<(/span) سبزوارى، ص ۲۲۰ـ۲۳۴).(/p)
(p dir="RTL")
حوادث و وقایعى نیز در ماه رجب رخ داده‌است، که عبارت‌اند از: سوارشدن نوح بر کشتى در روز اول این ماه ((span dir="LTR")<(/span) ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۱؛ طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، ص ۷۹۷ـ۷۹۸)؛ ولادت امام‌محمدباقر علیه‌السلام در روز اول (سبزوارى، ص ۸۱)؛ ولادت امام‌هادى علیه‌السلام در روز دوم یا پنجم؛ شهادت امام‌هادى در روز سوم؛ ولادت امام‌جواد در روز دهم؛ ولادت امام‌على علیه‌السلام در روز سیزدهم؛ خروج پیامبر اکرم از شعب ابى‌طالب، عقد ازدواج امام‌على علیه‌السلام و فاطمه زهرا سلام‌اللّه‌علیها، تغییر قبله از بیت‌المقدس به مسجدالحرام همگى در روز پانزدهم (طوسى، (em)مصباح‌المتهجّد(/em)، ص ۸۰۵ـ۸۰۶)؛ وفات ابراهیم فرزند پیامبراکرم در روز هجدهم؛ شهادت فاطمه‌زهرا سلام‌اللّه‌علیها بنابر قولى در روز بیست و یکم؛ خنجرخوردن امام‌حسن مجتبى علیه‌السلام در روز بیست و سوم که با توجه به تاریخ صلح و شهادت آن حضرت درست به‌نظر نمى‌رسد (نیز (span dir="LTR")<(/span) حسن‌بن على*، امام)؛ فتح خیبر به‌دست امام‌على علیه‌السلام در روز بیست و چهارم؛ شهادت امام‌موسى‌کاظم در روز بیست و پنجم؛ وفات حضرت ابوطالب بنابر قولى در روز بیست و ششم (همان، ص ۸۱۲)؛ بعثت پیامبر اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم در روز بیست و هفتم (ابن‌بابویه، ۱۴۱۲، ص ۲۰؛ طوسى، (em)مصباح المتهجّد(/em)، ص ۸۱۴). بنابر بعضى روایات، معراج پیامبر اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم نیز در این ماه بوده‌است ((span dir="LTR")<(/span) ابوریحان بیرونى، ص ۴۲۵؛ قس مجلسى، ج ۱۸، ص ۳۸۰ـ۳۸۱، که بنا بر بعضى روایات دیگر به وقوع آن در ماه رمضان یا ربیع‌الاول اشاره مى‌کند).(/p)
(p dir="RTL")
در برخى امثال عربى اشاراتى به ماه رجب دیده مى‌شود؛ مانند: عِشْ رَجَباً تَرَ عجباً ((span dir="LTR")<(/span) (em)کتاب الامثال(/em)، ص ۱۶۶؛ میدانى، ج ۱، ص ۴۷۷)، العَجَب کلّ العَجَب بین جُمادى و رجب (جاحظ، ص ۲۵۷ـ۲۵۸؛ ابوریحان بیرونى، ص۷۰؛ میدانى، ج ۱، ص ۴۸۵).(/p)
(p dir="RTL")
(strong)منابع :(/strong) (strong)ابن‌ابى‌شیبه(/strong)، (em)المصنَّف فى الاحادیث و الآثار(/em)، چاپ سعید لحّام، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹؛ (strong)ابن‌انبارى(/strong)، (em)الزاهر فى معانى کلمات الناس(/em)، چاپ حاتم صالح ضامن، (span dir="LTR")](/span)بغداد(span dir="LTR")[(/span) ۱۳۹۹/۱۹۸۷؛ (strong)ابن‌بابویه(/strong)، (em)فضائل الاشهر الثلاثة(/em)، چاپ غلامرضا عرفانیان، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲؛ همو، (em)کتاب الخصال(/em)، چاپ على‌اکبر غفارى، قم ۱۳۶۲ش؛ (strong)ابن‌حجر عسقلانى(/strong)، (em)تبیین العجب بما ورد فى فضل رجب(/em)، چاپ ابراهیم‌بن اسماعیل آل‌عصر، (span dir="LTR")](/span)بى‌جا، (span dir="LTR")?(/span)۱۴۰۸/ ۱۹۸۷(span dir="LTR")[(/span)؛ (strong)ابن‌رجب(/strong)، (em)لطائف المعارف فیما لمواسم العام من الوظائف(/em)، قاهره (span dir="LTR")](/span) ۲۰۰۶(span dir="LTR")[(/span)؛ (strong)ابن‌طاووس(/strong)،(em) اقبال الاعمال(/em)، چاپ جواد قیومى‌اصفهانى، قم ۱۴۱۴ـ۱۴۱۶؛ (strong)ابن‌قدامه(/strong)، (em)المغنى(/em)، چاپ افست بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳؛ (strong)ابوداوود(/strong)، (em)سنن ابى‌داود(/em)، چاپ سعید محمد لحّام، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰؛ (strong)ابوریحان بیرونى(/strong)، (em)الآثار الباقیة عن القرون الخالیة(/em)، چاپ پرویز اذکائى، تهران ۱۳۸۰ش؛ قاسم‌بن سلّام (strong)ابوعُبَیْد(/strong)، (em)غریب الحدیث(/em)، حیدرآباد، دکن ۱۳۸۴ـ۱۳۸۷/۱۹۶۴ـ۱۹۶۷، چاپ افست بیروت ۱۳۹۶/۱۹۷۶؛ (strong)بخارى(/strong)؛ عمروبن بحر (strong)جاحظ(/strong)، (em)المحاسن و الاضداد(/em)، چاپ على‌بوملحم، بیروت ۲۰۰۲؛ اسماعیل‌بن حماد (strong)جوهرى(/strong)، (em)الصحاح: تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة(/em)، چاپ احمد عبدالغفور عطار، قاهره ۱۳۷۶، چاپ افست بیروت ۱۴۰۷؛ محمدبن محمد (strong)حَطّاب(/strong)، (em)مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل(/em)، چاپ زکریا عمیرات، بیروت ۱۴۱۶/۱۹۹۵؛ على‌بن محمد (strong)سبزوارى(/strong)، (em)ذخیرة‌الآخرة، همراه با کهن‌ترین ترجمه از ادعیه شیعه(/em)، چاپ محمد عمادى‌حائرى، تهران ۱۳۸۳ش؛ محمدبن حسن (strong)طوسى(/strong)، (em)التبیان فى تفسیر القرآن(/em)، چاپ احمد حبیب قصیر عاملى، بیروت (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ همو، (em)مصباح المتهجّد(/em)، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱؛ محمدبن عمر (strong)فخررازى(/strong)، (em)تفسیرالفخرالرازى المشتهر بالتفسیر الکبیر و مفاتیح‌الغیب(/em)، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱؛ محمدبن احمد (strong)قرطبى(/strong)، (em)الجامع لاحکام القرآن(/em)، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵؛(em) کتاب الامثال(/em)، منسوب به زیدبن رفاعه هاشمى، چاپ على ابراهیم کردى، دمشق : دارسعدالدین، ۱۴۲۳/۲۰۰۳؛ (strong)مجلسى(/strong)؛ احمدبن محمد (strong)مرزوقى اصفهانى(/strong)، (em)الازمنة و الامکنة(/em)، چاپ محمد نایف دلیمى، بیروت ۱۴۲۲/۲۰۰۲؛ (strong)مسلم‌بن حجاج(/strong)، (em)الجامع الصحیح(/em)، بیروت: دارالفکر، (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span)؛ احمدبن محمد (strong)میدانى(/strong)، (em)مجمع الامثال(/em)، مشهد ۱۳۶۶ش؛ احمدبن على(strong) نسائى(/strong)، (em)سنن النسائى(/em)، بشرح جلال‌الدین سیوطى، بیروت: دارالکتب العلمیة، (span dir="LTR")](/span)بى‌تا.(span dir="LTR")[(/span).(/p)
(p dir="LTR")
(strong)(span dir="RTL")/ محسن معینى / (/span)(/strong)(/p)
(div)
(div id="ftn1")
(p dir="LTR")
 (/p)
(/div)
(div id="ftn2")
(p dir="rtl")
 (/p)
(/div)
(/div)
(p)
 (/p)
نظر شما
مولفان
گروه
رده موضوعی
جلد
تاریخ1393
وضعیت چاپ
  • چاپ شده