دقیقی علیبن عبیدالله بن دقاق
معرف
عالم نحوى قرن چهارم
متن
دقیقى، علىبن عبیداللّه‌بن دقاق، عالم نحوى قرن چهارم. نام پدرش عبداللّه نیز ذکر شده‌است (← قمى، ص 154؛ تَنّوخى، ص 21، پانویس). او در 345 به‌دنیا آمد (یاقوت حموى، ج 14، ص 57؛ صَفَدى، ج 21، ص 294ـ 295).دقیقى نحو را نزد ابوسعید حسن‌بن عبداللّه سیرافى* (متوفى 368)، ابوعلى فارسى* (متوفى 376) و ابوالحسن على‌بن عیسى رُمّانى* (متوفى 384) فراگرفت. او شیوة رمّانى را در تدریس الکتابِ* سیبویه* دنبال کرد و در زمرة بزرگان علم نحو درآمد (تنّوخى، ص 21؛ یاقوت حموى، ج 14، ص 56ـ57؛ صفدى، ج 21، ص 294). مجلس درس دقیقى به‌دلیل اخلاق نیکویش شاگردان بسیارى داشت. ابوالمحاسن مفضّل‌بن محمد تنّوخى (متوفى 442؛ ص 8 ، 21) خود را از شاگردان او معرفى کرده‌است (نیز ← یاقوت حموى، ج 14، ص 57؛ صفدى، همانجا). دقیقى در 415 از دنیا رفت (یاقوت‌حموى، همانجا؛ صفدى، ج 21، ص295؛ حاجى‌خلیفه، ج 1، ستون 212).شرح‌الایضاح از آثار دقیقى است. این کتاب شرحى است بر کتاب الایضاح* ابوعلى فارسى، در باب نحو (صفدى، همانجا؛ حاجى‌خلیفه، ج 1، ستون 211ـ212؛ قس یاقوت حموى، همانجا، که در صحت انتساب این کتاب به دقیقى تردید کرده و با طرح دلایلى احتمال داده‌است که مؤلف آن على‌بن عبیداللّه سَمْسَمِىّ/ سَمْسَمانِىّ (متوفى 415) باشد).کتابهاى شرح‌الجَرْمى (شرحى بر مختصر فى النحو اثر صالح‌بن اسحاق جرمى*)، العروض، و المُقدَّمات از آثار دیگر دقیقى است (← یاقوت حموى؛ صفدى، همانجاها؛ بغدادى، ایضاح، ج 2، ستون 451؛ همو، هدیه، ج 1، ستون 686).منابع : اسماعیل بغدادى، ایضاح‌المکنون، ج 2، در حاجى‌خلیفه، ج 4؛ همو، هدیة‌العارفین، ج 1، در حاجى‌خلیفه، ج 5؛ مفضّل‌بن محمد تَنّوخى، تاریخ‌العلماء النحویین من البصریین و الکوفیین و غیرهم، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، جیزه، مصر 1412/1992؛ حاجى‌خلیفه؛ صَفَدى؛ عباس قمى، هدیة‌الاحباب فى ذکر المعروف بالکنى و الالقاب و الانساب، تهران 1363ش؛ یاقوت حموى، معجم‌الادباء، بیروت 1400/ 1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زحل حسینی آهق

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده