دقیقی سلیمانبن بنین بن خلف بن عوض
معرف
ادیب و نحوى مصرى در قرن ششم و هفتم
متن
دقیقى، سلیمانبن بنین‌بن خلف‌بن عوض، ادیب و نحوى مصرى در قرن ششم و هفتم. لقبش تقى‌الدین و کنیه‌اش ابوعبدالغنى بوده‌است (سیوطى، ج 1، ص 597). از زندگى او اطلاع چندانى دردست نیست و در منابع به تاریخ ولادت او اشاره‌اى نشده‌است.دقیقى نزد ابومحمد عبداللّه‌بن برّى (متوفى 582؛ ←ابن‌برّى*) نحو آموخت و از او روایت مى‌کرد (همانجا؛ خوانسارى، ج 4، ص 88ـ89). دقیقى خلیق و مهربان بود و شاگردان بسیارى تربیت کرد (مدرس تبریزى، ج 2، ص 224). او به یاقوت حموى (متوفى 626)، منذرى (متوفى 656) و ضیاءالدین محمدبن اسماعیل مقدسى (متوفى 643) اجازه روایت کتابهایش را داده‌بود (یاقوت حموى، ج 3، ص 1386؛ سیوطى، همانجا؛ خوانسارى، ج 4، ص 89). وى در 613 یا 614 از دنیا رفت (یاقوت حموى، ج 3، ص 1387؛ سیوطى، همانجا).دقیقى وام‌دار آراى علماى بزرگ نحوِ بصره و بغداد و کوفه بود، چرا که علماى نحوِ مصر در آغاز یا بى‌واسطه از دانشمندان بزرگِ نحو علم مى‌اندوختند یا به‌واسطة شاگردان ایشان به فراگیرى نحو و علوم دیگر اهتمام مى‌ورزیدند. به‌نظر مى‌رسد ابن‌برّى، استادِ نحوِ دقیقى، بسیار متأثر از آراى سیبویه* و ابوعلى فارسى* بوده‌است و گاهى در مسائل مورد اختلاف، به‌طور گزینشى آراى علماى مکاتب پیشین نحوى را مى‌پذیرفته‌است. سلیمان دقیقى نیز همانند استاد خود از این قاعده مستثنا نیست. او شرحى به نام لُباب‌الألباب فى شرح الکتاب بر کتاب سیبویه نوشته و در کتاب دیگرى به نام کتاب اِعراب العمل فى شرح ابیات الجمل به شرح ابیات کتاب الجُمل زجّاجى* پرداخته‌است (← شوقى‌ضیف، ص 338ـ339؛ سیّدى، ص 156ـ157).دقیقى آثارى در حوزه‌هاى مختلف نگاشته‌است، تا آنجا که در منابع گوناگون، نام 34 عنوان از کتابهایش را ذکر کرده‌اند. برخى از کتابهاى او در ادبیات و نحو و لغت عبارت‌اند از: اعجاز الایجاز فى المعانى و الألغاز؛ انوارالازهار فى معانى‌الأشعار؛ التنبیه على الفرق و التشبیه؛ فوائدالآداب و قواعد الاعراب؛ و اتّفاق المبانى و افتراق المعانى، که یحیى جبر، از شاگردان بروکلمان، آن را در قاهره در قالب رسالة کارشناسى ارشد خود تصحیح کرده‌است (← بروکلمان، قسم 3، ص 304، پانویس). برخى از آثار دقیقى در حوزه عروض عبارت‌اند از: أحکام الشوافى فى إحکام القوافى، الجمل الکافى فى حُلَلِ القوافى، الرَّوض الأریض فى اوزان‌القریض، و الوافى فى علم‌القوافى.برخى از دیگر آثار او در سایر علوم عبارت‌اند از: آلات الجهاد فى أدوات الصّافنات الجیاد، بذل الاستطاعة فى الکرم و الشجاعة، و الأفلاک السوائر فى انفکاک الدوائر (← یاقوت حموى، ج 3، ص 1386ـ1387؛ سیوطى؛ خوانسارى، همانجاها؛ بغدادى، ایضاح، ج 1، ستون 22، 69، 98ـ99، 137، ج 2، ستون 181؛ همو، هدیه، ج 1، ستون 398ـ399؛ بروکلمان، همانجا؛ براى آگاهى از سایر آثار ← یاقوت حموى؛ سیوطى، همانجاها).منابع: کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربى، قسم 3، نقله الى العربیة سید یعقوب بکر و رمضان عبدالتواب، ]قاهره[ 1993؛ اسماعیل بغدادى، ایضاح‌المکنون، ج 1ـ2، در حاجى‌خلیفه، ج 3ـ4؛ همو، هدیة‌العارفین، ج 1، در همان، ج 5؛ خوانسارى؛ حسین سیّدى، رویکرد زبان‌شناختى به نحو عربى، مشهد 1387ش؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، بغیة‌الوعاة فى طبقات اللغویین و النحاة، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره 1384؛ شوقى‌ضیف، المدارس النحویة، قاهره ?] 1968[؛ محمدعلى مدرس تبریزى، ریحانة‌الادب، تهران 1369ش؛ یاقوت حموى، معجم‌الادباء، چاپ احسان عباس، بیروت 1993.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زحل حسینی آهق

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده