دشتی(۲)
معرف
شهرستانى در جنوب استان بوشهر
متن
دشتى(2)، شهرستانى در جنوب استان بوشهر. این شهرستان از جنوب‌غربى به خلیج‌فارس محدود است و از سه بخش مرکزى، کاکى و شُنبه و طَسوج/ شُمبه و طسوج؛ هفت دهستان مرکزى، خورْموج، شُنبه، طسوج، چغاپور، کاکى و کبکان؛ و سه شهر خورْموج* (مرکز شهرستان)، شنبه (مرکز بخش شنبه و طسوج)، و کاکى (مرکز بخش کاکى) تشکیل گردیده‌است (← ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1390شالف، ذیل «استان بوشهر»). کوه مُوند/ مُند در مغرب آن و کوه بیرَمى در حدود پنج کیلومترى شمال‌شرقى شهر خورموج (ارتفاع بلندترین قله 550 متر) با جهت شمال‌غربى ـ جنوب‌شرقى از معدود کوههاى این شهرستان است (جعفرى، ج 1، ص 125، 517؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 111، ص 43). رود موند/ مند و ریزابه‌هایش از جمله دُزْگاه، دشتِ پلنگ و شورِ دِهْرَم (رود شیرین) در این شهرستان جریان دارند (← جعفرى، ج 2، ص 228ـ229، 300، 452).این شهرستان از گیا سدر (کُنار)، انجیر، بادام کوهى، کَهْور، گز، خاکشیر، گل گاوزبان، گل زرد، کاسنى، تخم شربتى، مور تلخ و نیز پوشش گیاهى براى چراى دام دارد (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 111، ص 44، 82) و از زیا پلنگ، قوچ، میش، بز کوهى، گراز، گرگ، کفتار، شغال، روباه، خرگوش، آهو، کبک، تیهو و هُوبره در آن یافت مى‌شود. در این شهرستان علاوه بر معدن نمک، معادن شن و ماسة فراوان هم وجود دارد که به نواحى اطراف صادر مى‌شود. محصولات کشاورزى، مانند گندم، جو، تنباکو، گوجه‌فرنگى و نیز خرما از دیگر صادرات دشتى است (← همان، ج 111، ص50،80 ـ82). طبق آمار 1385ش، جمعیت شهرستان 285،71 تن ضبط شده که 560،41 تن از آنان (ﺣ 59%) شهرنشین بوده‌اند (← مرکز آمار ایران، 1385ش، ذیل «استان بوشهر»). ایلات قشقایى در آن قشلاق دارند (همو، 1378ش، ص 43ـ44).در تقسیمات کشورى 1316ش، آبادیهاى کنونى شهرستان دشتى در بخش خورموج در شهرستان بوشهر در استان هفتم تشکیل شد (ایران. قوانین و احکام، 1316ش، ص 89). در 1323ش، ناحیة دشتى (به‌همراه دشتستان) به‌مرکزیت شهر برازجان* مشتمل بر هفده دهستان از جمله دهستان خورموج در استان بوشهر قرار داشت (← ایران. وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت‌احوال، ج 2، ص 294ـ295). در 1355ش دهستانهاى کنونى شهرستان دشتى در بخش خورموج تابع شهرستان بوشهر بود (← ایران. وزارت کشور. ذیل «استان بوشهر»). بخش کاکى در دى 1333 و سپس در بهمن 1358 شهرستان دشتى در استان بوشهر تشکیل شد (← ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1390شالف، همانجا). در آبان 1365، پنج دهستان به نامهاى مرکزى، شنبه و طسوج، خورموج، کاکى و چغاپور در شهرستان دشتى تشکیل گردید (ایران. قوانین و احکام، 1370ش، ص 672)، سپس در مرداد 1384 دهستان طسوج مستقل و دهستان کبکان در خرداد 1371 در این شهرستان تشکیل شد (← ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1390شب، ذیل «استان بوشهر»). در 1369ش کاکى و در بهمن 1387 شنبه تبدیل به شهر شدند (← همو، 1390شج، ذیل «استان بوشهر»).آثار تاریخى شهرستان دشتى عبارت‌اند از: کلات یا قلعة مُند در دامنة کوه مُند در سى کیلومترى جنوب شهر خورموج؛ قلعة خورموج که قسمتى از آن به نام قلعة محمدخان دشتى و قسمتى دیگر به نام قلعة جلال‌خان معروف بود و امروزه فقط یک برج آن باقى‌مانده‌است؛ امامزاده میرارم یا پیرچل‌گزو در جنوب شهر خورموج (اقتدارى، ص 213، 227؛ نیز ← خورموج*)؛ مقبره یا معبد یا مذبح کلات در دامنه کوه موند، که در صخره‌اى حجارى شده‌است؛ آثار بندهاى قدیمى در شنبه و کاکى؛ سه زیارتگاه به نامهاى آقاشنبه، شاه زندان و بى‌بى‌خدیجه و قلعه‌اى کهن به نام داراب‌خان، همگى در آبادى شنبه، در 65 کیلومترى جنوب‌شرقى شهر خورموج (اقتدارى، ص 233ـ234، 266؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 111، ص 69؛ حمیدى، ص 235). اگرچه دشتى قدمت چندانى ندارد و نام آن ظاهراً از دورة زندیه به بعد در منابع دیده شده‌است (← نامى اصفهانى، ص 374ـ375) اما شهرستان امروزى دشتى در ناحیة قدیمى ماندستان (← ابن‌بلخى، ص 135ـ136؛ حمداللّه مستوفى، ص 119؛ نیز ← دیّر*) قرار مى‌گرفت.در دورة قاجار (ﺣﮑ : 1210ـ1344) دشتى بلوکى وسیع به مرکزیت کاکى بود (← کازرونى، ص 72؛ خورموجى، ص 92؛ فسائى، ج 1، ص 1335، 1337ـ1338) که شهرستانهاى کنونى دیّر و دشتستان را نیز شامل مى‌شد. در جریان جنگ جهانى اول (1914ـ1918) اهالى دشتى سهم عمده‌اى در مبارزات علیه انگلیس داشتند (← سفیرى، ص 37، 41، 43).در دورة پهلوى دوم سواحل خلیج‌فارس را از جنوبِ ناحیة تنگستان تا نزدیک بندر کنگان، شامل دهستانهاى لاور، کبکان، بردخون و دیّر، سواحل دشتى گفته مى‌شد، علاوه بر خرما در این ناحیه کشت برنج نیز رواج داشت (← ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت‌احوال، ج 2، ص 294ـ297؛ رزم‌آرا، ج 7، ص 102).منابع : ابن‌بلخى؛ احمد اقتدارى، آثار شهرهاى باستانى سواحل و جزایر خلیج‌فارس و دریاى عمان، تهران 1375ش؛ ایران. قوانین و احکام، مجموعه قوانین سال 1316، تهران: روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى ایران،?] 1316ش[؛ همو، مجموعه قوانین و مقررات مربوط به وزارت کشور: از آغاز پیروزى انقلاب اسلامى تا پایان سال 1369، تهران 1370ش؛ ایران. وزارت کشور، تقسیمات کشور شاهنشاهى ایران، تهران 1355ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب جغرافیا و اسامى دهات کشور، ج 2، تهران 1329ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى: تیر 1390، تهران 1390شالف؛ همو، نشریة تاریخ تأسیس شهرستانهاى کشور، تهران 1390شب؛ همو، نشریة تاریخ تأسیس شهرهاى کشور، تهران 1390شج؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى، تهران 1368ـ1379ش؛ حمداللّه مستوفى، نزهة‌القلوب؛ جعفر حمیدى، استان زیباى بوشهر، بوشهر 1384ش؛ محمدجعفربن محمدعلى خورموجى، نزهت‌الاخبار: تاریخ و جغرافیاى فارس، چاپ على آل‌داود، تهران 1380ش؛ رزم‌آرا؛ فلوریدا سفیرى، پلیس جنوب ایران: اس. پى. آر، ترجمة منصوره اتحادیه (نظام مافى) و منصوره جعفرى فشارکى (رفیعى)، تهران 1364ش؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج111 : خورموج، تهران : سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1368ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامة ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1367ش؛ محمدابراهیم‌بن اسماعیل کازرونى، تاریخ بنادر و جزایر خلیج‌فارس، تصحیح منوچهر ستوده، تهران 1367ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى اجتماعى ـ اقتصادى عشایر کوچنده1377 : جمعیت عشایرى دهستانها، کل کشور، تهران 1378ش؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن نفوس و مسکن 1385 : نتایج تفصیلى کل کشور، 1385ش.Retrieved Feb.20, 2012, from http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85. rawdata;محمدصادق نامى‌اصفهانى، تاریخ گیتى‌گشا، با مقدمة سعید نفیسى، تهران 1363ش؛ نقشة تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایران، مقیاس 000،500،1:2، تهران: سازمان نقشه‌بردارى کشور، 1379ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده