دستغیب عبدالحسین
معرف

روحانى معاصر ایرانى، معروف به معلم اخلاق و سومین شهید محراب

متن


دستغیب، عبدالحسین، روحانى معاصر ایرانى، معروف به معلم اخلاق و سومین شهید محراب. دستغیب در ۱۳۳۲ (قس شریف‌رازى، ج ۵، ص ۴۴۳؛ سبحانى، ج ۲، ص ۶۰۵: ۱۳۲۸) در خانواده‌اى روحانى در شیراز به‌دنیا آمد. خاندان دستغیب از سادات حسینى هستند که آنها را سادات حسنى حسینى نیز آورده‌اند. پدرش محمدتقى و پدربزرگش سیدهدایت‌اللّه از علما و مجتهدان مشهور استان فارس بودند (← فسائى، ج ۲، ص ۹۱۴؛ نورمحمدى، ص ۱۸ـ۲۰؛ دانشنامة ائمّه جمعه کشور، ج ۱، ص۳۶۰). عبدالحسین تحصیلات مقدماتى را نزد پدر آموخت. او پس از درگذشت پدرش سرپرستى مادر، سه خواهر و دو برادر کوچک‌تر را بر عهده گرفت و در مدرسة خان شیراز نزد کسانى چون ملااحمد دارابى و آیت‌اللّه على‌اکبر ارسنجانى به تحصیل ادامه داد (نورمحمدى، ص۲۶ـ۲۷، ۳۵ـ۳۶؛ دانشنامة ائمّه جمعة کشور، ج ۱، ص ۳۶۱).دستغیب در بیست سالگى اقامة نماز جماعت مسجد باقرخان، در محلة بازار مرغ شیراز، را برعهده گرفت. در دوره حکومت رضاشاه (۱۳۰۴ـ۱۳۲۰ش) براى حفظ لباس روحانیتش به ناچار در امتحان طلاب علوم دینیه ــ که ادارة معارف برگزار کرده بودــ شرکت نمود و با قبولى در امتحان، لباسش را حفظ کرد. چندى بعد به‌بهانة سخنان تحریک‌آمیز و مخالفتهایش به زندان افتاد و میان ترک وطن یا کنار نهادن لباس روحانیت مخیر شد، در نتیجه در ۱۳۱۴ش به نجف‌اشرف رفت. در نجف نزد استادانى چون محمدکاظم شیرازى* و سیدابوالحسن اصفهانى به ادامه تحصیل در مراتب عالى پرداخت (سبحانى، ج ۲، ص ۶۰۶؛ ربانى خلخالى، ص۵۷۹ـ۵۸۰؛ نورمحمدى، ص ۳۹ـ ۴۲) و پس از سقوط حکومت رضاشاه به توصیة استادش، محمدکاظم شیرازى، به شیراز بازگشت (محمدهاشم دستغیب، ص ۹۵؛ نورمحمدى، ص ۵۳).دستغیب پس از این در کنار برگزارى مجالس وعظ و سخنرانى، تدریس و تألیف، به امور عام‌المنفعه‌اى چون تأسیس و بازسازى مساجد و مدارس ازجمله مسجدجامع عتیق شیراز و مدرسة علمیة حکیم، پرداخت (دربارة چگونگى و اهمیت این بازسازیها و موارد دیگر آن ← سودبخش، ص ۱۸ به بعد؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص بیست‌ویک).دستغیب که خطیب مسجدجامع عتیق بود، طى چند دهه فعالیتش در پیش از انقلاب اسلامى، از اوضاع اجتماعى ایران و رواج مظاهر غیردینى در کشور انتقاد مى‌کرد. او پس از آغاز برنامة انقلاب سفید در اوایل دهة ۱۳۴۰ش، به پیروى از علما و مراجع تقلید به لایحة معروف انجمنهاى ایالتى و ولایتى اعتراض کرد. اعتراض به حکومت پهلوى در به رسمیت شناختن اسرائیل نیز یکى دیگر از مخالفتهاى او بود (← یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص ۱۵، ۱۰۵؛ محمدهاشم دستغیب، ص ۳۷ـ۳۸). بر پایة اسناد ساواک فعالیت عمدة دستغیب در دهة ۱۳۴۰ش و ۱۳۵۰ش مبارزه با مفاسد اجتماعى و اخلاقى بود (← یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص ۱۱۸، ۱۴۶، ۲۴۸ـ۲۵۸، ۵۹۰ـ۶۳۱). مواضع انتقادى وى موجب گردید که چند بار دستگیر و زندانى شود (← ربانى خلخالى، ص ۵۸۱؛ محمدهاشم دستغیب، ص ۳۸ـ۳۹، ۴۲). ساواک در ۱۳۵۲ش دستغیب را به سبب ایراد سخنرانیهاى تند ممنوع‌المنبر کرد (محمدهاشم دستغیب، ص ۴۳؛ نورمحمدى، ص ۱۰۶). مخالفت وى با برگزارى مراسم جشن هنر شیراز در ۱۳۵۶ش و واکنش تند او به مقالة توهین‌آمیز روزنامة اطلاعات در ۱۹ دى ۱۳۵۶، نمونه‌اى از مواضع وى است (← یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص ۴۷۹ـ۴۹۵؛ محمدهاشم دستغیب، ص ۴۲ـ۴۳).پس از پیروزى انقلاب اسلامى، در بهمن ۱۳۵۷، امام خمینى به درخواست اهالى شیراز دستغیب را به سمت امام جمعه آن شهر منصوب کرد. افزون بر آن وى نمایندة امام در استان فارس و نیز نمایندة مردم فارس در مجلس خبرگان قانون اساسى بود (امام خمینى، ج ۸ ، ص ۲۲۲؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص شانزده). موضع اصلى دستغیب پس از انقلاب اسلامى مبتنى بر تبعیت از امام خمینى و همراهى با ولایت فقیه بود (محمدهاشم دستغیب، ص ۵۷ـ۵۹). دستغیب در موضع سخنران نماز جمعه در تبیین مبانى انقلاب اسلامى و نیز دفاع از جایگاه روحانیت و حکومت اسلامى تأثیرگذار بود (براى نمونه ← عبدالحسین دستغیب، ۱۳۶۳ش الف، ج ۱، ص ۸۳ ـ۸۶ ، ۱۲۷، ۱۷۱ـ ۱۷۳، ۲۶۹ـ۲۷۴، ۳۸۲، ۴۰۱ـ۴۰۴، و جاهاى دیگر). او در نخستین سالهاى پس از پیروزى انقلاب اسلامى به افشاگرى و مخالفت با گروههاى مخالف جمهورى اسلامى به‌ویژه مجاهدین خلق، پرداخت و در ۲۰ آذر ۱۳۶۰ به هنگام رفتن به نماز جمعه در حملة انتحارى یکى از اعضاى همین گروه به شهادت رسید (محمدهاشم دستغیب، ص ۶۱ـ ۶۵؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۱۰، ص نوزده ـ بیست؛ دربارة دیدگاه ایشان در خصوص گروهکها ← عبدالحسین دستغیب، ۱۳۶۳شب). امام خمینى در بیانیه‌اى به مناسبت شهادت دستغیب، وى را معلم اخلاق و مهذّب نفوس و متعهد به اسلام و جمهورى اسلامى نامید (← ج ۱۵، ص ۲۵۳، ۲۵۵؛ براى آگاهى از بیانیه‌هاى شخصیتهاى مختلف در این خصوص ← یادنامه شهید راه نماز آیت‌اللّه سیدعبدالحسین دستغیب). از دستغیب بیش از دهها جلد کتاب در مباحث مختلف اسلامى، و بیشتر در حوزة اخلاق، باقى‌مانده است. برخى از کتابهاى وى مانند معاد و گناهان کبیره در بیش از یک میلیون نسخه به چاپ رسیدهاست (← یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۱۰، ص بیست‌ودو).



منابع : امام خمینى، صحیفة نور، ج ۸، ۱۵، تهران ۱۳۶۱ش؛ دانشنامة ائمّة جمعه کشور، به‌اهتمام محمدکاظم مدرسى و میرزامحمد کاظمینى، یزد ۱۳۸۴ش؛ عبدالحسین دستغیب، خطبه‌هاى جمعه، قم ۱۳۶۳شالف؛ همو، گروهکها، شیراز ۱۳۶۳شب؛ محمدهاشم دستغیب، یادوارة شهید حضرت آیت‌اللّه حاج سیدعبدالحسین دستغیب شیرازى، شیراز ۱۳۶۳ش؛ على ربانى‌خلخالى، شهداى روحانیت در یکصد سال اخیر، ]قم[ ۱۴۰۲؛ جعفر سبحانى، سیماى فرزانگان، ج ۲، قم ۱۳۸۰ش؛ محمد سودبخش، یادوارة شهید آیت‌اللّه سیدعبدالحسین دستغیب، در عبدالحسین دستغیب، نبوت، شیراز ۱۳۶۱ش؛ محمد شریف‌رازى، گنجینة دانشمندان، تهران ۱۳۵۲ـ۱۳۵۴ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامة ناصرى، چاپ منصور رستگارفسائى، تهران ۱۳۸۲ش؛ محمدجواد نورمحمدى، شهید دستغیب لاله محراب، تهران ۱۳۸۲ش؛ یادنامة شهید راه نماز آیت‌اللّه سیدعبدالحسین دستغیب، تهران: دفتر مرکزى حزب جمهورى اسلامى ایران، ۱۳۶۱ش؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۱۰: نفس مطمئنه : شهید آیة‌اللّه سیدعبدالحسین دستغیب، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسى اسناد تاریخى، ۱۳۷۸ش.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

نرگس رضاقلی زاده آهنگر

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده