دریای شاهی ← ارومیه دریاچه
معرف
دریاى شاهى ← ارومیه، دریاچه#
متن
دریاى شاهى ← ارومیه، دریاچهNNNNدریاى طرابزون ← دریاى سیاهNNNNدریاى نور ← جواهرات سلطنتىNNNNدُرَیدبن صِمَّه، شاعر جنگاور مُخَضرَم و از بزرگان طایفة بنى‌جُشَم. نام پدرش صِمَّة (معاویة‌بن حارث) و نام مادرش ریحانه بود (←ابن‌قتیبه، ص 504؛ ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 3ـ4). بلاشر (ج 2، ص 278) و عمر فرّوخ (ج 1، ص 228)نام وى را به اشتباه معاویه و لقبش را درید خوانده‌اند. درید، اسم مُصَغَّرِ کلمه اَدْرَد، به‌معناى کسى است که به‌دلیل کهولت سن، دندانش ریخته باشد و صِمَّة به‌معناى شجاع است (ابن‌درید، ج 2، ص 292؛ بغدادى، ج 11، ص 118). کنیه‌اش ابوقُرّة و ابوذُفافة بوده‌است (ابن‌قتیبه، همانجا؛ ابوالفرج اصفهانى، ج 10، ص 33).از تاریخ تولد درید اطلاعى دردست نیست. ابوحاتِم سجستانى (ص 27) عمر وى را دویست سال ذکر کرده‌است، اما در برخى منابع تولد وى 512 یا 530 میلادى آمده و عمرى حدود صد سال براى او ذکر شده‌است (← بلاشر، همانجا؛ عَزمى سُکَّر، ص 192؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). درید با وجود کهولت سن از درایت لازم برخوردار بود و براى مردم سخنرانى مى‌کرد و در جنگ حُنینْ* (سال هشتم هجرت) نیز ابیاتى سرود (← ابن‌هشام، ج 2، ص 885 ؛ ابوحاتم سجستانى، همانجا؛ طبرى، ج 3، ص 72). درید از بزرگان طایفهة بنى‌جشم، از قبیلة هَوازِن، بود (طبرى، ج 3، ص70، 72؛ ابن‌عبدربّه، ج 3، ص 305). او جنگجویى شجاع، مشهور و صاحب رأى در دورة جاهلیت بود (ابن‌قتیبه؛ ابن‌عبدربّه، همانجاها؛ ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 3). درید اسلام را درک کرد، اما مسلمان نشد (ابوحاتم سجستانى، همانجا؛ ابوالفرج اصفهانى، ج 10، ص 3ـ4).او را اولین شاعر جنگاور و گاه برتر از نابغه ذُبیانى* معرفى کرده‌اند (← ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 3؛ مرزُبانى، ص 53). اعضاى خانوادة درید نیز شاعر بودند، از جمله پدرش، عمویش مالک‌بن حارث، دایى‌اش عَمروبن مَعدى کَرب*، برادرش مالک‌بن صِمَّة، پسرش سَلَمة و دخترش عَمْرَة. ابیاتى از صمّة، پدر دُرید، در جنگ فِجار* (از جنگهاى دورة جاهلیت) باقى مانده‌است. عَمره مرثیه‌هاى بسیارى دارد. او در رثاى پدرش نیز ابیاتى سروده‌است (← ابن‌هشام، ج2، ص 897 ـ898 ؛ ابن‌سعد، ج 1، ص 126ـ128؛ ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 4، 27ـ28، 33؛ آمِدى، ص 144؛ بکرى، ج 1، ص 39، 63).درید حدوداً در صد جنگ شرکت کرد و همیشه پیروز میدان و معتمَد مردم بود (ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 3). او در جنگ فجار نیز حضور داشت (ابن‌سعد، ج 1، ص 127). در غزوة حنین* که اشراف قبیلة هوازن* و قبیلة ثقیف* آن را برپا کرده‌بودند، دُرید را ــ که بسیار پیر بودــ به قصد تیمّن و همچنین استفاده از تجربیات جنگى‌اش با هودجى کوچک حمل مى‌کردند، ولى رأى او دربارة همراه نبردن زنان و کودکان پذیرفته نشد که با تحقیر و نکوهش نیز همراه بود (ابن‌هشام، ج 2، ص 884؛ ابوالفرج اصفهانى، ج 10، ص 4؛ ابن‌حبیب، ص 231؛ ابن‌قتیبه، همانجا؛ طبرى، ج 3، ص 70ـ 71). در این جنگ رَبیعة‌بن رُفَیْع سُلَمى (معروف به ابن‌دُغُنَّة یا ابن‌لذعة) درید را کشت (ابن‌هشام، ج 2، ص 896 ـ897 ؛ ابن‌حبیب، ص 233ـ 234؛ ابوحاتم سجستانى، همانجا؛ طبرى، ج 3، ص 79).درید شاعر پرگویى است (عمرفرّوخ، ج 1، ص 229). حضرت على علیه‌السلام پس از بازگشت از صفّین* ابیاتى از اشعار وى را خواند (ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 9ـ10). ابوزید قُرشى (متوفى 170) در جَمْهَرَة اشعار العرب (ص 466ـ474) قصیده‌اى از وى آورده‌است. ابوعمرو شیبانى (متوفى 205 یا 206 یا 213) و اَصْمَعى (متوفى 213) اشعار درید را گردآورى کرده‌اند و ابوسعید سُکَّرى (متوفى 275) آن را تنظیم نموده‌است (ابن‌ندیم، ص 178). ابوعلى قالى (متوفى 356) اشعار درید را نزد ابن‌درید (متوفى 321، لغوى و ادیب) قرائت کرد (اشبیلى، ص 395ـ396). دیوان درید در زمان ابوالفرج اصفهانى (متوفى 356) موجود بود (← ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص40)، اما اکنون کمتر از چهل قطعه از اشعار درید ــ که مجموعه‌اى است حدود 250 بیت شامل قصایدى با مضامین فخر، وصف، هجا، رثا، حماسه، مدح و نسیب ــ در دست است (← بلاشر، ج 2، ص 278؛ عمرفرّوخ، همانجا؛ عزمى سکر، ص 193؛ د. اسلام، همانجا). لویس شیخو (متوفى 1306ش/ 1927) قصاید و قطعات درید را در مجموعه‌اى به نام شعراء النصرانیة قبل الاسلام (بیروت 1967، قسم 1، ص 752ـ783) آورده‌است.شعر درید در رثاى برادرش از بهترین ابیات دانسته شده که دربارة صبر بر مصائب سروده شده‌است (ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 5، 10؛ نیز ← اصمعى، ص 109ـ116؛ ابن‌قتیبه، ص 504ـ505؛ ابن‌عبدربّه، ج 6، ص 33ـ34؛ ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 7ـ9). هجو و مدح وى بیشتر دربارة قبایل است تا اشخاص (← عمرفرّوخ، همانجا؛ نیز ← اصمعى، ص 117ـ 119). درید قبل از خواستگارى از تُماضر بنت عمرو، ملقب به خنساء*، ابیاتى را با مضمون غزل براى او سرود اما پس از رد خواستگارى به هجو وى پرداخت (← ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 22ـ25؛ عمرفرّوخ، همانجا). برخى از اشعار او آوازهایى با مضمون فخر است (← ابوالفرج اصفهانى، ج10، ص 9؛ بلاشر، همانجا).شعر درید روان، ساده و خالى از هرگونه تکلفى است و بر وزنهاى وافر، طویل، بسیط، مُتقارب، رَجَز، کامل و رَمَل سروده شدهاست. سادگى و روانى از دیگر ویژگیهاى شعر اوست (عزمى سکر؛ د.اسلام، همانجاها).منابع : حسن‌بن بشر آمِدى، المؤتلف و المختلف فى اسماءالشعراء و کناهم و القابهم و انسابهم و بعض شعرهم، در محمدبن عمران مرزبانى، معجم‌الشعراء، چاپ ف.کرنکو، بیروت 1402/1982؛ ابن‌حبیب، اسماءالمغتالین من الاشراف فى الجاهلیة و الاسلام ویلیه کنى الشعراء و من غلبت کنیته على اسمه، چاپ سیدکسروى حسن، بیروت 1422/2001؛ ابن‌درید، کتاب‌الاشتقاق، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بغداد 1399/1979؛ ابن‌سعد (بیروت)؛ ابن‌عبدربّه، العقدالفرید، بیروت 1404/1983؛ ابن‌قتیبه، الشعر و الشعراء، او، طبقات‌الشعراء، چاپ مفید قمیحه و نعیم زرزور، بیروت 1405/1985؛ ابن‌ندیم (تهران)؛ ابن‌هشام، السیرة‌النبویة، چاپ سهیل زکار، بیروت 1412/1992؛ ابوالفرج اصفهانى؛ سهل‌بن محمد ابوحاتم سجستانى، المُعمّرون والوصایا، چاپ عبدالمنعم عامر، ]قاهره[ 1961؛ محمدبن خیر اشبیلى، فهرسة مارواه عن شیوخه من‌الدواوین المصنفة فى ضروب‌العلم و انواع‌المعارف، چاپ فرانسیسکو کودرا و ریبرا تاراگو، ساراگوسا 1893، چاپ افست بیروت 1399/1979؛ عبدالملک‌بن قریب اصمعى، الاصمعیّات، چاپ احمد محمد شاکر و عبدالسلام محمد هارون، ]قاهره? 1375/ 1955[؛ عبدالقادربن عمر بغدادى، خزانة‌الادب و لب لباب لسان‌العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، ج 11، قاهره 1403/1983؛ عبداللّه‌بن عبدالعزیز بکرى، سمط اللآلى، چاپ عبدالعزیز میمنى، ]قاهره [1354/1936؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ عَزمى سُکَّر، معجم الشعراء فى تاریخ الطبرى، صیدا 1419/1999؛ عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربى، ج 1، بیروت 1984؛ محمدبن ابى‌الخطاب قرشى، جمهرة اشعار العرب فى‌الجاهلیة والاسلام، چاپ على‌محمد بجاوى، قاهره ] 1981[، محمدبن عمران مرزُبانى، المُوَشَّح: مآخذالعلماء على‌الشعراء فى عِدّة انواع من صناعة‌الشعر، چاپ على‌محمد بجاوى، مصر 1965؛Régis Blachère, Histoire de la littérature arabe, Paris 1952- 1966; EI2, s.v. "Durayd b. al- Simma" (by K. Petráček).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عظیم طهماسب

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده