دریاخان نوحانی
معرف
حاکم ولایت بِهار* هند در دورة لودیان*
متن
دریاخان نوحانى، حاکم ولایت بِهار* هند در دورة لودیان*. نام اصلى و تاریخ تولد وى ناشناخته‌است. مَسند عالى دریاخان، لقبى است که سلاطین لودى به وى داده‌اند. وى از اعضاى قوم نوحانى/ لوهانى/ لوحانى بود که خود را از نسل امام جعفرصادق علیه‌السلام مى‌دانستند (نعمت‌اللّه‌بن حبیب‌اللّه، ج 2، ص 612ـ614؛ براى ضبط نام این قوم به صورت لوحانى و لوهانى ← نظام‌الدین احمد هروى، ج 1، ص 312، 317؛ یادگار، ص30، 33). شمار زیادى از نوحانیها در دورة لودیان و به‌سبب خویشاوندى با آنها در زمرة امرا و فرماندهان درآمدند و به‌ویژه در ایالت بهار ساکن شدند (← مشتاقى، ص 25، 49، 99، 121؛ سروانى، ص 63). مسند عالى مبارک‌خان، پدر دریاخان نیز از جمله این امرا بود که علاوه بر اِقطاع برخى از مناطق، مدتى نیز در دورة سکندر لودى (ﺣک : 894 ـ923) به حکومت جونپور گماشته شد (← مشتاقى، ص 25؛ نظام‌الدین احمد هروى، ج 1، ص 299، 312، 317، 320؛ بداؤنى، ج 1، ص 217).دریاخان در دورة سلطان‌بهلول لودى* (ﺣک : 855 ـ894) به خدمت شاهزاده میان‌نظام (سلطان‌سکندر) درآمد و وى را در سرکوب برخى از مخالفان لودیان از جمله تاتارخان یوسف خیل، اِقطاع‌دار پنجاب، که در 890 شوریده بود، یارى کرد و از این روى از مقربان شاهزاده شد و نامش به شجاعت و دلاورى بلندآوازه گشت (← مشتاقى، ص 21ـ24، 99؛ یادگار، ص 32ـ33). پس از اینکه سلطان‌سکندر به سلطنت رسید بر نفوذ و اعتبار دریاخان افزوده شد و در زمرة صاحب‌منصبان عالى‌رتبه قرار گرفت و احتمالاً در همین دوره لقب مسند عالى به وى داده شد (← مشتاقى، ص 31، 99، 103؛ سروانى، ص60). مشتاقى (ص 31، 103، 154) از وى با عناوینى چون «وکیل دریاخان» و «دریاخان وزیر» نام برده که نشان‌دهندة نقش مهم وى در دربار سکندر و به‌ویژه در دستگاه ادارى و دیوانى وى است.دریاخان بعد از درگذشت پدرش در 901 به حکومت ولایت بهار منصوب شد و توانست این ولایت را در برابر دست‌اندازیهاى رقیبان لودیان، چون پادشاه بنگاله و راجاى اُریسه، حفظ کند (همان، ص 99ـ100؛ نظام‌الدین احمد هروى، ج 1، ص320، 351). بعد از درگذشت سلطان‌سکندر در 923 و بروز جنگ قدرت بین فرزندان وى، دریاخان به حمایت از ابراهیم برخاست و در سرکوب مخالفان وى و تحکیم پایه‌هاى قدرت او تلاشهاى زیادى کرد و عنوان امیرالامرایى یافت (مشتاقى، ص 101؛ نعمت‌اللّه‌بن حبیب‌اللّه، ج 1، ص 252؛ عسکرى ، ص 38ـ39)؛ اما وفادارى وى به سلطان‌ابراهیم چندان نپایید و با بالاگرفتن اختلافات در میان اعضاى خاندان لودى، دریاخان نیز به صف مخالفان ابراهیم پیوست. در 930 ناصرخان برادر بزرگ‌تر دریاخان بر سلطان‌ابراهیم شورید و پس از اینکه شکست خورد به بهار پناه برد. دریاخان در حالى که براى حمایت از برادر خود و نبرد با سلطان آماده مى‌شد در 930 درگذشت. پس از دریاخان فرزند وى، بهادرخان، تا 936 در بهار حکومت کرد و پس از آن حکومت این ولایت به دست سوریان* افتاد (← مشتاقى، ص 101ـ103، 121، 154، 157ـ158؛ نظام‌الدین احمد هروى، ج 1، ص 341ـ343، 350ـ351؛ عسکرى، ص 39؛ د.اسلام، چاپ دوم، تکمله، ذیل مادّه).دریاخان براى مقابله با نفوذ سلاطین جونپور و نیز برخى از زمینداران هندو در بهار، به حمایت از دانشمندان مسلمان و سادات و صوفیان پرداخت و زمینهایى را به اقطاع به آنها داد. به‌علاوه مساجد و مقابر را تعمیر کرد و چندین مدرسة علوم دینى بنیان نهاد (عسکرى، ص 37؛ د.اسلام، همانجا).منابع : عبدالقادربن ملوکشاه بداؤنى، منتخب‌التواریخ، تصحیح احمدعلى صاحب، چاپ توفیق ﻫ . سبحانى، تهران 1379ـ1380ش؛ عباس‌خان سروانى، تاریخ شیرشاهى، چاپ سیدمحمد امام‌الدین، داکا 1964؛ رزق‌اللّه مشتاقى، واقعات مشتاقى، چاپ اقتدار حسین صدیقى و وقارالحسن صدیقى، دهلى‌نو 1422/ 2002؛ احمدبن محمدمقیم نظام‌الدین احمد هروى، طبقات اکبرى، چاپ بى.دى و محمد هدایت حسین، کلکته 1927ـ] 1935[؛ نعمت‌اللّه‌بن حبیب‌اللّه، تاریخ خان‌جهانى و مخزن افغانى، چاپ سیدمحمد امام‌الدین، داکا 1379ـ1382/ 1960ـ1962؛ احمد یادگار، تاریخ شاهى، معروف به تاریخ سلاطین افاغنه، چاپ محمد هدایت حسین، کلکته 1358/1939؛S.H. Askari, Medieval Bihar: Sultanate & Mughal period, Patna 1990; EI2, Suppl., s.v. "DaryāKhān Nohānī (by I.H. Siddiqui).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدامین زواری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده