حراء
معرف
از کوههاى مشهور مکه که وحى اولین‌بار در آنجا بر حضرت محمد صلی‌اللّه‌علیه‌وآله نازل شد و از این‌رو به آن جبل‌النور نیز گفته‌اند
متن
حِراء، از کوههاى مشهور مکه که وحى اولین‌بار در آنجا بر حضرت محمد صلی‌اللّه‌علیه‌وآله نازل شد و از این‌رو به آن جبل‌النور نیز گفته‌اند. این کوه در شمال‌شرقى مکه (ابن‌جبیر، ص130؛ بلادى، ص 82)، در مقابل کوه ثَبیر واقع است (یاقوت حموى، ذیل مادّه) و شهرت آن به سبب غارى است که در آن قرار دارد و حضرت محمد هر سال مدتى را در آن به خلوت و عبادت می‌گذراند و خدا آن حضرت را در آنجا به رسالت مبعوث کرد بنابه فرموده امام على علیه‌السلام، پیامبر اکرم پیش از بعثت هر سال مدتى در حراء مجاور می‌شد (فاسى، ج 1، ص 279؛ نیز رجوع کنید به تحنث*).شکل کوه مخروطى است و از دیگر کوههایى که شهر مکه بر دامنه آنها واقع شده، مستقل است (قائدان، ص 107)، در حالى که کوههاى اطراف مکه از سمت شمال تا حدود شهر جده*، واقع در هفتاد کیلومترى مکه، امتداد دارند (خادمى، ج 2، ص 156). بنابر منابع متقدم، فاصله کوه حراء تا مکه یک فرسنگ (رجوع کنید به ابن‌جبیر، همانجا؛ ابن‌بطوطه، ج 1، ص 158) یا سه میل (ابن‌جبیر، ص 192؛ یاقوت حموى، همانجا؛ فاسى، ج 1، ص 280؛ قس حمیرى، ص190) است. اکنون، حراء را در چهار تا شش کیلومترى مکه (مسجدالحرام) می‌دانند (قائدان، همانجا؛ شهیدى، ص 62). حراء امروزه، به‌سبب توسعه شهر مکه، داخل شهر قرار گرفته و ساختمانهاى مسکونى آن را احاطه کرده است (قائدان، همانجا). این کوه مشرف بر مِنا (ابن‌جبیر؛ ابن‌بطوطه، همانجاها) و در کنار راه مِنا ـ عرفات است (قائدان، همانجا). ارتفاع آن از سطح دریا 560 متر است (عبدالغنى، ص 22). حراء کوه مرتفعى است که فقط از یک مسیر می‌توان از آن صعود کرد و آن راهى است که از دیگر جاها جدا شده است (حمیرى، همانجا). آب و سبزه نیز در آن دیده نمی‌شود (یاقوت حموى، همانجا). قله حراء حدود چهل متر مربع مساحت دارد. اطراف قله باز است و هیچ صخره یا مانعى در برابر کسى که می‌خواهد اطراف را تماشا کند، وجود ندارد. فاصله بین غار و قله حدود بیست متر است. براى رسیدن به آن از میان دو صخره بسیار نزدیک به ‌هم عبور می‌کنند. پس از آن، غار نمایان می‌شود (خادمى، ج 2، ص 157).از عجایب غار حراء، این است که انتهاى آن کاملاً به‌ سوى مسجدالحرام و کعبه، و دهانه آن تقریباً به سمت بیت‌المقدّس است (قائدان، ص 108). از بالاى کوه حراء مسجدالحرام و گلدسته‌ها دیده می‌شوند (خادمى، همانجا). وسعت دهانه غار به اندازه‌اى است که یک شخص متوسط ‌القامت می‌تواند از آن عبور کند و در آنجا به نماز بایستد. داخل آن از هنگام طلوع تا غروب آفتاب روشن است، اما گرماى سوزان به آن نفوذ نمی‌کند (قائدان، ص 107ـ108).برخى مورخان، غار حراء را با غار ثور* ــ که پیامبر اکرم هنگام هجرت از مکه به مدینه، به آن پناه بردــ اشتباه کرده‌اند (رجوع کنید به ازرقى، ج 2، ص 288؛ فاسى، همانجا؛ نهروالى، ص440). روایت شده است که حضرت آدم علیه‌السلام خانه کعبه را از سنگهاى پنج کوه بنا کرد که یکى از آنها کوه حراء بود (هیثمى، ج3، ص288؛ فاسى، ج1، ص91). گفته شده که کوه حراء همان کوه فاران است که در تورات (کتاب اول سموئیل نبى، 1:25) از آن یاد شده، اما ظاهراً فاران نامى است که به همه کوههاى مکه اطلاق شده است نه فقط کوه حراء (عاملى، ج 1، ص 197).این کوه در دوره جاهلیت نیز محترم بوده و در اشعار جاهلى از آن یاد شده است، از جمله در اشعار عَوف ‌بن اَحْوَص و ابی‌طالب عموى پیامبر (رجوع کنید به بکرى، ذیل مادّه؛ فاسى، ج 1، ص 281؛ نهروالى، همانجا). نخستین کسى که در کوه حراء اعتکاف نمود، عبدالمطلب، نیاى پیامبر، بود (ابن‌اثیر، ج 2، ص 15؛ براى آگاهى بیشتر رجوع کنید به تحنث*).برخى فقها زیارت غار حراء را از مستحبات اعمال حج ذکر کرده‌اند (رجوع کنید به شهید اول، ج 1، ص 468؛ سبزوارى، ص 695؛ قس ابن‌تیمیه، ج 15، جزء26، ص 68). از گذشته تاکنون، مردم به زیارت غارحراء می‌روند و گفته شده است که دعا در آنجا مستجاب می‌شود (ابن‌جبیر، ص 190؛ فاسى، ج 1، ص 199، 280). گفته‌اند از معجزات پیامبر اکرم آن بود که کوه حراء در زیر پاى آن حضرت به حرکت درآمد و سپس به فرمان پیامبر از حرکت بازایستاد (رجوع کنید به ابن‌حنبل، ج 2، ص 419؛ طبرسى، ج 1، ص 326؛ مقریزى، ج 5، ص 57).منابع : ابن‌اثیر؛ ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، چاپ محمدعبدالمنعم عریان، بیروت 1407 /1987؛ ابن‌تیمیه، مجموع‌الفتاوى، چاپ مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت 1421/2000؛ ابن ‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، چاپ حسین نصّار، قاهره 1992؛ ابن‌حنبل، مسندالامام احمدبن حنبل، بیروت: دارصادر، ]بی‌تا.[؛ محمدبن عبداللّه ازرقى، اخبار مکة و ماجاء فیها من الآثار، چاپ رشدى صالح ملحس، بیروت 1403/1983، چاپ افست قم 1369ش؛ عبداللّه‌بن عبدالعزیز بکرى، معجم مااستعجم من اسماء البلاد و المواضع، چاپ مصطفى سقّا، بیروت 1403/1983؛ عاتق بلادى، معالم مکة التاریخیة و الاثریة، مکه 1400/1980؛ محمدبن عبداللّه حمیرى، الروض المعطار فى خبر الأقطار، چاپ احسان عباس، بیروت 1984؛ محمدحسن خادمى، راهنماى حج و عمره، تهران 1383ش؛ محمدباقربن محمدمؤمن سبزوارى، ذخیرة المعاد فى شرح الارشاد، چاپ سنگى تهران 1273ـ1274، چاپ افست قم ]بی‌تا.[؛ محمدبن مکى شهید اول، الدروس الشرعیة فى فقه الامامیة، قم 1412ـ1414؛ جعفر شهیدى، عرشیان، تهران 1384ش؛ احمدبن على طبرسى، الاحتجاج، چاپ محمدباقر موسوى خرسان، نجف 1386/1966، چاپ افست قم ]بی‌تا.[؛ جعفر مرتضى عاملى، الصحیح من سیرة النبى الاعظم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم، قم 1403؛ عارف عبدالغنى، تاریخ امراء مکة المکرمة: من 8 ه ـ1344ه ، دمشق 1413/1992؛ محمدبن احمد فاسى، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، بیروت: دارالکتب العلمیة، ]بی‌تا.[؛ اصغر قائدان، تاریخ و آثار اسلامى مکه مکرّمه و مدینه منوّره، ]تهران[ 1384ش؛ مجلسى؛ احمدبن على مقریزى، امتاع الاسماع بما للنبى صلی‌اللّه‌علیه‌وسلم من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع، چاپ محمد عبدالحمید نمیسى، بیروت 1420/1999؛ محمدبن احمد نهروالى، کتاب الاعلام باعلام بیت‌اللّه الحرام، چاپ على محمد عمر، قاهره 1425/2004؛ علی‌بن ابوبکر هیثمى، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت 1408/1988؛ یاقوت حموى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فریده حشمتی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده