حبیبی
معرف
عبدالحىّ، تاریخ‌نگار، دولتمرد، زبان‌شناس، مصحح، نویسنده و شاعر فارسی‌زبان افغانستان
متن
حبیبى، عبدالحىّ، تاریخ‌نگار، دولتمرد، زبان‌شناس، مصحح، نویسنده و شاعر فارسی‌زبان افغانستان. او در ربیع‌الآخر 1328/ اردیبهشت 1289 در قندهار، در خانواده عالم و فاضلى که به افغانهاى کاکرتبار منسوب بودند، به دنیا آمد. جد بزرگ او، مولوى حبیب‌اللّه، معروف به محقق قندهارى بود (حبیبى، 1342ش، ص 261؛ طالبى، ص 19). حبیبى در 1299ش، تحصیلات دبستانى را در مدرسه شالیمار قندهار به پایان برد و سپس شاگرد پسر عموى خود، عبدالواسع، شد و علوم قدیم را نزد او و نیز مولوى ابوالوفاء قندهارى فراگرفت (حبیبى، 1342ش، ص 261ـ262؛ طالبى، ص 21) و بعد به آموختن علوم جدید پرداخت. وى با آثار شاعران ایرانى قدیم چون مولانا جلال‌الدین بلخى و حافظ، و نیز با ادبیات معاصر ایران از طریق نشریات آشنا شد (حبیبى، 1342ش، ص 262؛ طالبى، ص 21ـ 22).حبیبى علاوه بر فارسى درى و پشتو، زبانهاى عربى، اردو، سنسکریت و انگلیسى را نیز آموخت (طالبى، ص 22). نخستین شغل او آموزگارى بود (حبیبى، 1342ش، همانجا؛ طالبى، ص 23). او از 1310 تا 1319ش سردبیر نشریه هفتگى طلوع افغان شد (طالبى، همانجا؛ «ضیاع یک همکار دانشمند»، ص 114ـ115؛ حبیبى، 1378ش، مقدمه زلمى هیواد مِل، ص ه ) و پژوهشهاى خود را درباره جغرافیاى تاریخى در این جریده منتشر ساخت (حبیبى، 1378ش، همانجا). وى در 1319ش سردبیر مجله کابل و در همان سال رئیس آکادمى پشتو شد و در 1320ش رایزن وزارت آموزش و پرورش افغانستان گردید. در 1324ش، رئیس دانشکده ادبیات کابل شد و علاوه بر تدریس، کتابهایى درباره ادبیات و تاریخ افغانستان نوشت و در 1325ش نیز ریاست آموزش و پرورش استان قندهار را برعهده گرفت (همو، 1342ش، همانجا؛ طالبى، ص 23ـ 25؛ دانشنامه ادب فارسى، ذیل مادّه).در 1326ش حبیبى از مشاغل علمى و فرهنگى برکنار شد و یک سال وکیل‌التجار افغانستان در چمن، شهر مرزى میان قندهار و کویته، گردید. در 1327ش وى نماینده منتخب مردم قندهار در دوره هفتم شوراى ملى افغانستان شد و سه سال این وظیفه را برعهده داشت (حبیبى، 1342ش، همانجا؛ طالبى، ص 25).در 1330ش حبیبى جزء اولین گروه روشنفکران افغانستان بود که برضد روابط افغانستان با اتحاد شوروى فعالیت سیاسى کردند و جنبش ویش زلمیان (جوانان بیدار) را تأسیس نمودند. حبیبى به سبب مبارزات آزادی‌خواهانه و وطن‌پرستانه‌اش از افغانستان تبعید شد و از 1330 تا 1341ش در پاکستان بود (حبیبى، 1342ش، همانجا؛ طالبى، ص 10، 26). وى در دوره تبعید جریده‌اى به نام افغانستان آزاد منتشر کرد که داراى اندیشه‌هاى مترقى و ملی‌گرایانه بود (طالبى، ص 26).حبیبى در 1341ش به وطنش بازگشت. او به دلیل فعالیتهاى علمی‌اش، در 1344ش عالی‌ترین رتبه علمى دانشگاه کابل را به‌دست‌آورد (طالبى؛ دانشنامه ادب فارسى، همانجاها) و در 1345ش رئیس انجمن تاریخ افغانستان شد. وى در 1351ش مشاور فرهنگى نخست‌وزیر وقت گردید و در سالهاى پایانى زندگی‌اش رایزن وزارت فرهنگ و سپس رایزن کمیته دولتى کشور گردید. حبیبى در 20 اردیبهشت 1363 در کابل درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد (طالبى، ص 28ـ30؛ حبیبى، 1378ش، همان مقدمه، ص ج).او در اعتلاى ادبیات فارسى کوشید و در کتاب‌شناسى، فرهنگ‌نویسى و تصحیح متون کوشش بسیار کرد. به همین سبب، شهرت او به خارج از مرزهاى افغانستان نیز رسید (طالبى، ص ب ـ د). او در شعر فارسى نیز تبحر داشت. اشعار او بسیار است، شامل مثنوى، چکامه، مسدس و قطعه (همان، ص 152).از حبیبى کتابها و مقالات بسیارى به چاپ رسیده است. برخى تألیفات او عبارت‌اند از: مشاهیر ابدالیان، ده هزار لغت فارسى به پشتو، رساله افغانى و افغانیت، تاریخچه سبکهاى شعر پشتو، تاریخ ادبیات پشتو، تاریخ مختصر افغانستان، و زبان دو هزار سال قبل افغانستان یا مادر زبان درى. وى همچنین زین‌الاخبار گردیزى، طبقات‌الصوفیه، و فضائل بلخ را تصحیح کرده است. کتاب‌شناسى ابوریحان بیرونى، و چهارمقاله درباره فردوسى (فردوسى پرچامقالى، اثر حافظ محمود شیرانى) نیز از ترجمه‌هاى او به فارسى است (براى اطلاع از آثار رجوع کنید به همان، ص 42ـ147).منابع : عبدالحى حبیبى، «استاد عبدالحى حبیبى افغانستانى»، یغما، سال 16، ش 6 (شهریور 1342)؛ همو، جغرافیاى تاریخى افغانستان، پیشاور 1378ش؛ دانشنامه ادب فارسى، به سرپرستى حسن انوشه، ج :3 ادب فارسى در افغانستان، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1378ش، ذیل «حبیبى، عبدالحى» (از مهبیز اسماعیل‌پور)؛ «ضیاع یک همکار دانشمند»، خراسان، سال 4، ش 1 (حمل ـ ثور 1363)؛ عبداللطیف طالبى، «بررسى انتقادى احوال و آثار علامه عبدالحى حبیبى»، پایان‌نامه دکترى، جامعه ملّیه اسلامیه، دهلی‌نو 1999.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شکیل اسلم بیگ

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده