حامد افندی
معرف
فقیه و شیخ‌الاسلام حنفى قرن دهم
متن
حامد اَفَندى، فقیه و شیخ‌الاسلام حنفى قرن دهم. او در سال 900 در قونیه به دنیا آمد. پدرش، محمد افندى، عالم و قاضى بیگ‌شهر* و جدش، دروز افندى، از مشایخ صوفیه بود (تمیمى، ج 3، ص 24؛ عطائى، ص 242ـ243). بغدادى (ج 1، ستون 260)، به اشتباه، نام پدرش را على ذکر کرده است. حامد در 920 به استانبول رفت و نزد آشجی‌زاده حسن چلپى، سعدى چلپى، محیی‌الدین محمد چیوی‌زاده و عبدالقادر چلپی‌افندى درس خواند، سپس ملازم عبدالقادر چلپى شد و در زمانى که عبدالقادر سِمَت قاضى عسکر یافت، حامد منشى وى شد (طاشکوپری‌زاده، ص 488؛ تمیمى، همانجا؛ د. ا. د. ترک، ذیل مادّه). حامد از 940 در مدارس شهرهایى چون بورسه، مَغنیسا و استانبول به تدریس پرداخت. وى در 948 با دختر چیوی‌زاده ازدواج کرد و به «چیوی‌زاده دامادى» (داماد چیوی‌زاده) شهرت یافت؛ در 954 مفتى مغنیسا و در 955 استاد مدرسه «شاهزاده» در استانبول شد (رجوع کنید به طاشکوپری‌زاده، همانجا؛ تمیمى، ج 3، ص 24ـ25؛ عطائى، ص 243؛ نیز رجوع کنید به چیوی‌زاده*).حامد افندى در 956 قاضى شام و از 957 تا 959 قاضى مصر بود و سپس به تدریس در مدرسه ایاصوفیه استانبول پرداخت. از 961 تا 963 قضاوت بورسه و استانبول را برعهده داشت و در 964 قاضى عسکر روم ایلى (بخش اروپایى حکومت عثمانى) شد و حدود ده سال در همین سمت بود (ابن‌طولون، ص 326؛ تمیمى، ج 3، ص 25؛ عطائى، همانجا). به گفته طاشکوپری‌زاده (همانجا)، حامد بسیار مورد اعتماد سلطان سلیمان قانونى بود و سلطان قصد داشت او را صدراعظم خود کند، اما پس از وفات سلطان در 974، به فرمان سلطان سلیم دوم از مقام قاضى عسکرى روم ایلى برکنار گردید و تا اواخر حکومت وى، هیچ سمتى نداشت (تمیمى؛ د. ا. د. ترک، همانجاها).در پى وفات ابوالسعود افندى* (شیخ‌الاسلام عصر سلطان سلیم دوم) در 982، حامد افندى شیخ‌الاسلام شد و تا هنگام وفاتش در 985، در همین سمت بود. وى در استانبول در کنار قبر ابوایوب انصارى، از صحابه پیامبر اکرم، دفن شد (طاشکوپری‌زاده؛ تمیمى؛ عطائى، همانجاها).حامد را به نیک‌سیرتى، تدین، کثرت محفوظات و تبحر در علم فقه ستوده‌اند. وى در استانبول مسجدى بنا کرد که از آن براى آموزش علوم دینى استفاده می‌شد، ولى اثرى از آن باقی‌نمانده است (رجوع کنید به طاشکوپری‌زاده، ص 489؛ عطائى؛ د. ا. د. ترک، همانجاها).وى مجموعه‌اى از فتواهاى فقهى به زبان عربى را گردآورى کرد و پس از تدوین موضوعى بر مواردى از آنها حاشیه نگاشت. برخى عنوان این اثر را الفتاوی‌الحامدیة دانسته‌اند (رجوع کنید به تمیمى؛ عطائى، همانجاها؛ حاجی‌خلیفه، ج 2، ستون 1222؛ د.ا.د.ترک، همانجا؛ براى آگاهى از نسخه‌هاى خطى و دیگر عناوین آن رجوع کنید به د. ا. د. ترک، همانجا). به گفته تمیمى (همانجا)، این اثر حدود پانزده مجلد بوده است (قس حاجی‌خلیفه، همانجا).در بعضى منابع، نسب و آثار حامد افندى با نسب و آثار حامدبن على عمادى* درآمیخته است، بیشتر به سبب همنام بودن اثرشان، الفتاوى الحامدیة (از جمله رجوع کنید به سرکیس، ج 1، ستون 739؛ بروکلمان، ج 9، ص 339؛ شقیرات، ج 1، ص 406، 411).منابع : ابن‌طولون، قضاة دمشق، چاپ صلاح‌الدین منجد، دمشق 1956؛ کارل بروکلمان، تاریخ الادب‌العربى، ج 9، نقله الی‌العربیة عمر صابر عبدالجلیل، ]قاهره[ 1995؛ اسماعیل بغدادى، هدیةالعارفین، ج 1، در حاجی‌خلیفه، ج 5؛ تقی‌الدین‌بن عبدالقادر تمیمى، الطبقات السَنیة فى تراجم الحنفیة، ج 3، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، ریاض 1403/1983؛ حاجی‌خلیفه؛ یوسف الیان سرکیس، معجم‌المطبوعات العربیة و المعربة، قاهره 1346/1928، چاپ افست قم 1410؛ احمد صدقى على شقیرات، تاریخ مؤسسة شیوخ الاسلام فى العهد العثمانى : 828ـ1341ه = 1425ـ 1922، اربد، اردن 1423/2002؛ احمدبن مصطفى طاشکوپری‌زاده، الشقائق النعمانیة فى علماءالدولة العثمانیة، بیروت 1395/1975؛ محمدبن یحیى عطائى، حدائق الحقائق فى تکملةالشقائق، در شقائق نعمانیه و ذیللرى، چاپ عبدالقادر اوزجان، استانبول: دارالدعوة، 1989؛TDVIA, s.v. "Hamid Efendi, Civizade Damadi" (by Cahit Baltaci).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فریده سعیدی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده