حاکم (۲)
معرف
از القاب محدّثان
متن
حاکم (2)، از القاب محدّثان. در اصطلاح محدّثان متأخر، حاکم به کسى اطلاق می‌شود که از حیث متن و اِسناد و جرح و تعدیل و تاریخ، به احادیث عالم باشد (قارى، 1415، ص 121؛ همو، 1318، ج1، ص6؛ مُناوى، ج2، ص421؛ باجورى، ص13؛ عثمانى تهانوى، ص30). تعریفى که مُناوى و قارى از قول مَطَرى یا مطرزى آورده‌اند، در کتابهاى بعدى تکرار، و در برخى موارد قیودى بدان افزوده شده است، از جمله مقدار محفوظات حدیثى حاکم، مقید به رقمى گردیده یا گفته شده مقدار حدیثى که از دایره‌حفظ وى خارج مانده‌است اندک‌باشد (رجوع کنید به اعظمى، ص129ـ 130؛ عتر، ص 77). به این ترتیب، حاکم لقب کسى است که مرتبه حفظ و اتقان وى از حجت* برتر باشد (بلال، ص 205). به گفته سعد فهمى احمد بلال (ص 207ـ260)، برخى محدّثان بزرگ (نظیر شافعى، شَعْبى، ابن‌مَدینى، ابوداوود سجستانى، ترمذى، نسائى، طبرى و طبرانى) واجد شرایط لقب حاکم بوده‌اند، اما از مشهورترین افرادى که به این لقب شهرت یافته‌اند، حاکم‌نیشابورى*، حاکم‌حَسَکانى و حاکم جِشُمى* بوده‌اند. علاوه بر این، به برخى محدّثان اهل سنّت لقبِ ابداعىِ «امیرالمؤمنین فى الحدیث» داده شده، که بالاترین لقب براى محدّثان است و دارنده چنین عنوانى، برتر از حاکم است (رجوع کنید به ابوغده، ص 103ـ 120؛ بلال، ص 205، 261ـ423).ابوغده (ص 132؛ عثمانى تهانوى، ص 29، پانویس) وجود لفظ حاکم را در ردیف القاب ناظر به مقدار محفوظات حدیثى محدّث انکار کرده و با استناد به صبح‌الاعشى (ج 6، ص 45)، اثر قلقشندى، آن را از القاب قضات دانسته است. شاهد صدق مدعاى ابوغده، به کار نرفتن این اصطلاح ــجز در موارد معدودــ در عمده آثار رجالى و حدیثى متقدم است.منابع : عبدالفتاح ابوغده، اُمراءالمؤمنین فى الحدیث، در عبدالعظیم بن عبدالقوى منذرى، جواب الحافظ ابی‌محمد عبدالعظیم المنذرى المصرى عن أسئلة فى الجرح و التعدیل، چاپ عبدالفتاح ابوغده، بیروت 1426؛ محمدضیاءالرحمان‌اعظمى، معجم مصطلحات‌الحدیث و لطائف الاسانید، ریاض 1420/1999؛ ابراهیم باجورى، المواهب اللدنیة على الشمائل المحمدیة، در محمدبن عیسى ترمذى، الشمائل المحمدیة، چاپ محمد عوّامه، ]بی‌جا[ 1422/2001؛ سعد فهمى احمد بلال، السراج المنیر فى القاب المحدثین، ریاض 1417/1996؛ نورالدین عتر، منهج النقد فى علوم الحدیث، دمشق 1401/ 1981؛ ظفر احمد عثمانى تهانوى، قواعد فى علوم الحدیث، چاپ عبدالفتاح ابوغده، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیة، ]بی‌تا.[؛ علی‌بن سلطان محمد قارى، جمع الوسائل فى شرح الشمائل، مصر 1318، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[؛ همو، شرح شرح نخبة الفکر فى مصطلحات اهل الأثر، چاپ محمد نزار تمیم و هیثم نزار تمیم، بیروت [? 1415/ 1994[؛ قلقشندى؛ محمد عبدالرووف‌بن تاج‌العارفین مُناوى، الیواقیت و الدّرر فى شرح نخبة ابن‌حجر، چاپ مرتضى زین‌احمد، ریاض 1420/1999.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اسماعیل باغستانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده