حافظی حضور
معرف
رهبر جنبش خلافتِ (خلافت آندولان) بنگلادش و یکى از بزرگ‌ترین علماى دینى این کشور
متن
حافظى حضور، رهبر جنبش خلافتِ (خلافت آندولان) بنگلادش و یکى از بزرگ‌ترین علماى دینى این کشور. مولانا محمداللّه، معروف به حافظى حضور، در 1309/1891 یا 1311/1893 در روستایى از توابع لاکیپور (بنگلادش کنونى) به‌دنیا آمد و در 1366ش/1987 درگذشت (رجوع کنید به اسعدى، ج 2، ص 56، 480).تحصیلات مقدماتى خود را در زادگاهش به انجام رساند و در آنجا با مقدمات علوم اسلامى آشنا شد. براى ادامه تحصیل به سهارن‌پور شهرى در ایالت شمالى اتارپرادش رفت. سپس به تحصیل در مدارس اسلامى پرداخت.وى 72 سال علوم اسلامى تدریس کرد، مدارس بسیارى در بنگلادش تأسیس نمود و طلاب بسیارى را در این کشور تربیت کرد (همانجاها؛ یوسف امین، ص 151). حافظى وارث جنبش دینى شاه‌ولی‌اللّه دهلوى* در شبه‌قاره هند بود (یوسف امین، ص150؛ اسعدى، ج 2، ص 56). او از 1356ش/ 1978 در حالى که بیش از هشتاد سال عمر داشت پا به صحنه سیاست گذاشت و مهم‌ترین حرکت سیاسى اسلامى، به‌نام جنبش خلافت (خلافت آندولان)، را در بنگلادش تأسیس کرد. از جمله برنامه‌هاى این جنبش، اجراى اصول قرآن و سنّت، انطباق نظام قضایى با موازین اسلامى، اصلاح نظام آموزشى مطابق با قرآن و سنّت، و برپایى مجدد نظام زکات و وقف بود. با توجه به موقعیتى که حافظى و حزبش کسب کرده بودند، او در انتخابات ریاست جمهورى 1360ش/1981 شرکت نمود و به مقام سوم دست یافت (اسعدى، ج 2، ص 48، 56؛ احمد و نازنین، ص 802؛ نیز رجوع کنید به جنبش خلافت*).وى در بهمن 1362/ فوریه 1984 اعلام کرد که دولت ژنرال ارشاد، غیراسلامى است و مطابق قرآن و سنّت عمل نمی‌کند، لذا فاقد مشروعیت لازم براى حکومت کردن است (هاشمى، ص 114). در مهر 1363/اکتبر 1984، دو جریان انقلابى (احیاى جنبش ولی‌اللّه دهلوى و جنبش منشعب از جماعت اسلامى و متأثر از انقلاب اسلامى ایران که از گروههاى جوانان و دانشجویان تشکیل شده بود) به وحدت رسیدند و با هشت گروه اسلامى دیگر، گروه «مشترکْ مجلسِ عمل» (کمیته اقدام مشترک) را تشکیل دادند. این گروه درصدد اتحاد مسلمانان بنگلادش به‌رهبرى حافظى حضور بود. بسیارى از علما، مشایخ، پیروان مولانا اشرف‌على تهانوى* و گروه غیرسیاسى «تبلیغى جماعت*»، از این گروه حمایت می‌کردند (یوسف امین، ص 151ـ152).حافظى، به سبب افکار انقلابى و اصول‌گرایى دینی‌اش، حاضر به مذاکره با ژنرال ارشاد نشد. مسجد بیت‌المکرّم در داکا مهم‌ترین پایگاه مبارزات سیاسى و تبلیغى او بود که مأموران ژنرال ارشاد به‌دقت آن را زیر نظر داشتند. حافظى در دوران مبارزات سیاسى خویش تحت فشار و بازداشت خانگى قرار گرفت و تعدادى از هواداران او را دولت ارشاد دستگیر کردند (همان، ص 152ـ153؛ اسعدى، ج 2، ص480). رژیم نظامى ژنرال ارشاد، که احساس خطر می‌کرد، به تقویت گروههاى مخالف این جنبش روآورد و به پشتوانه رسانه‌هاى جمعى مانع از قدرت‌یابى آن‌می‌گردید، اما شخصیت معنوى برجسته و شناخته‌شده حافظى حضور در میان مسلمانان بنگلادش، حمله دولت ارشاد و احزاب غیرمذهبى را به او مشکل می‌ساخت. با درگذشت حافظى حضور، جنبش خلافت عملا از هم فرو پاشید (یوسف امین، همانجا؛ اسعدى، ج 2، ص 56، 480).منابع : مرتضى اسعدى، جهان اسلام، تهران 1366ـ1369ش؛ یوسف امین، «جنبش خلافت وحافظى حضور، در بنگلادش»، ترجمه محسن مدیرشانه‌چى، مشکوة، ش 11 (تابستان 1365)؛Emajuddin Ahmed and Dil Rushan Jinnat Ara Nazneen, "Islam in Bangladesh: revivalism or power politics?", Asian survey, vol.30, no.8 (Aug. 1990); Taj ul-Islam Hashmi, "Islam in Bangladesh politics", in Islam, Muslims and the modern state, ed. Hussin Mutalib and Taj ul-Islam Hashmi, Hampshire, Engl.: The Macmillan Press, 1994.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمداکرم عارفی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده