حافظ دراز محمداحسن پیشاوری
معرف
محدّث، فقیه و واعظ اهل پنجاب و ساکن پیشاور
متن
حافظ ‌دراز، محمداحسن پیشاورى، محدّث، فقیه و واعظ اهل پنجاب و ساکن پیشاور. لقب وى استادالعلماء بود و به‌سبب از برداشتن قرآن «حافظ» خوانده می‌شد و چون بلند قامت بود به «حافظ‌ دراز» مشهور گشت. وى در 1202 در پنجاب در خانواده‌اى مذهبى و اهل علم به دنیا آمد. جدّش حافظ محمداشرف، پدرش حافظ محمدصدیق، و مادرش از عالمان دین و از حافظان و واعظان بودند. وى علوم دینى را نزد مادرش آموخت و در این علوم، از جمله در منطق و حکمت، متبحر شد. افزون بر اقامه فرایض دینى، مجلس درس تشکیل داد و پدر حافظ‌دراز، از خوشاب (شهرى در پنجاب) به پیشاور انتقال یافت و در آنجا ماندگار شد. حافظ‌دراز نیز در همین شهر مقیم شد و به تدریس و تربیت شاگردانى پرداخت که از پنجاب، کابل، قندهار، غزنه، هرات، سمرقند و بخارا نزد او می‌رفتند (حسنى، ج 7، ص 434؛ قادرى، ج1، ص122 و پانویس2، ص123؛ رحمان‌على، ص60).وى حنفی‌مذهب و پیرو طریقت عبدالقادر گیلانى* بود (ظهورالدین احمد، ج 4، ص 347ـ348). حافظ‌دراز علاوه بر تدریس، به وعظ و سخنرانى نیز اهتمام وافر داشت تا آنجا که به واعظ مشهور شد (رجوع کنید به رحمان‌على، همانجا؛ قادرى، ج 1، ص 125). سخنرانیهایش غالبآ وعظ دینى و مبتنى بر عقاید اهل سنّت و جماعت بود و بر مردم تأثیر فراوان می‌گذاشت (قادرى، همانجا). وى در مقام وعظ، بی‌محابا به انتقاد از حکمرانان وقت می‌پرداخت (همان، ج 1، ص 126؛ ظهورالدین احمد، ج 4، ص 347). او آثارى به زبان عربى و فارسى از خود بر جاى گذاشته که از آن جمله است مِنَحُ البارى فى شرح صحیح البخارى، شرحى مبسوط به فارسى از الجامع‌الصحیح ابوعبداللّه محمدبن اسماعیل بخارى*. این کتاب که به شیوه‌اى آسان و قابل فهم نگاشته شده، به کوشش میرزامحمدصادق در 1279 در پیشاور به‌چاپ رسید (ظهورالدین احمد، ج 4، ص 347). در برخى منابع (رجوع کنید به رحمان‌على؛ حسنى، همانجاها)، نام این کتاب منهج‌البارى فى شرح صحیح البخارى ثبت شده است.حافظ ‌دراز رساله‌اى دارد با عنوان رساله عجیبه و تحفه غریبه که آن را به حکمران کابل تقدیم کرده است. این رساله، که مجموعآ 24 صفحه و شش فصل دارد، در بیان و شرح فریضه جهاد با کافران و ترغیب به مبارزه با استعمار انگلیس است. نسخه خطى این رساله در کتابخانه دانشکده اسلامیه پیشاور (ش830) نگهدارى می‌شود (ظهورالدین احمد، ج 4، ص 348). حاشیه بر شرح السلمِ قاضى مبارک، حواشى بر تتمه آخوند یوسف، تفسیر سوره یوسف و تفسیر سوره ضُحى تا آخر قرآن، و پاسخ سؤالات حاکم بخارا از دیگر آثار اوست (رحمان‌على؛ حسنى، همانجاها؛ قادرى، ج 1، ص 126ـ127؛ ظهورالدین احمد، ج 4، ص 347). حافظ دراز در 1263 درگذشت (رحمان‌على؛ حسنى؛ ظهورالدین احمد، همانجاها).منابع : عبدالحى حسنى، نزهةالخواطر و بهجة المسامع و النواظر، ج 7، حیدرآباد، دکن 1399/1979؛ رحمان‌على، تذکره علماى هند، لکهنو 1312/1894؛ ظهورالدین احمد، پاکستان مین فارسى ادب، ج 4، لاهور 1985؛ محمدامیر شاه قادرى، تذکره علماء و مشائخ سرحد، ج 1، پیشاور [ ? 1383/ 1964[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شکیل اسلم بیگ

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده