حارث بن محمدبن أبی أسامة
معرف
محدّث و مُسنِد عراقى
متن
حارث‌بن محمدبن أبی‌أُسامة، محدّث و مُسنِد عراقى. وى در شوال 186 در بغداد متولد شد و چون نَسَبش به تمیم‌بن مرَّه می‌رسید به تمیمى مشهور شد (رجوع کنید به خطیب بغدادى، ج 9، ص 114؛ سمعانى، ج 1، ص 479). از جزئیات زندگى وى اطلاعى در دست نیست.او از اشخاص بسیارى حدیث شنید و روایت کرد، از جمله از ابوخالد یزیدبن هارون سلمى، ابوالحسن علی‌بن عاصم تمیمى، ابومحمد روح‌بن عبادة قیسى و ابوعبداللّه محمدبن عمر واقدى (ابن‌حِبّان، ج 8، ص 183؛ خطیب بغدادى؛ سمعانى، همانجاها). خلیلى قزوینى (ج 2، ص 519،590)، حارث‌بن محمد را از آخرین شاگردان ضحاک‌بن مَخلَد* (متوفى 212) و ابن‌کُناسه* (متوفى 207) در بغداد دانسته است.در توثیق و تضعیف حارث اختلاف هست. علی‌بن عمر دارقطنى* و ابواسحاق حربى* (رجوع کنید به خطیب بغدادى، ج 9، ص 115) و ابن‌حِبّان (همانجا) او را ثقه، راستگو و روایاتش را درخور اعتماد خوانده‌اند (قس ابن‌حزم، ج 2، ص 195، ج 11، ص 53 که او را تضعیف کرده است).بسیارى از حارث روایت کرده‌اند، از جمله ابن ابی‌الدنیا*، ابوجعفر محمدبن جریر طبرى*، و ابوبکر محمدبن عبداللّه شافعى (خطیب بغدادى، ج 9، ص 114). ابن‌جزرى (ج 1، ص 201) او را در زمره راویان قرائت قرآن از محمدبن سعد کاتبِ واقدى* آورده و ابوبکربن مجاهد نیز قرائت حارث را روایت کرده است. حارث‌بن محمد در شب عرفه سال 282 درگذشت (خطیب بغدادى، ج 9، ص 115).وى صاحب مُسند بوده که ذهبى (ج 6، ص 732) آن را اثرى مفصّل توصیف کرده و گفته اجزائى از آن را با سندِ متصل سماع کرده است. این کتاب تا قرن نهم در دسترس بوده است (رجوع کنید به هیثمى، ص 17؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج 1، ص 4). هیثمى زوائد آن مسند، یعنى آنچه در صحاح سته نبوده، را به ترتیب ابواب فقهى در بغیةالباحث عن زوائد مسندالحارث گرد آورده است. همچنین ابن‌حجر عسقلانى در المطالب العالیة بزوائد المسانید الثمانیة (همانجا) و بوصیرى در اتحاف الخِیرةِالمَهَرَة بزوائد المسانید العشرة (ج 1، ص 33) از آن بهره گرفته‌اند.جزء حدیثى برگرفته از مسند او به روایت ابوبکر احمدبن یوسف‌بن خلّاد (متوفى 359) از حارث‌بن محمد، در پانزده برگ در کتابخانه ظاهریه دمشق، مجموعه 3791 (برگهاى 183ـ197) با عنوان مسندالمشایخ عن رسول‌اللّه (ص) باقى مانده است (سوّاس، ص 278). احادیث عالی‌السند مسند حارث‌بن محمد نیز با عنوان أحادیث عوالى المستخرجة من مسند الحارث‌بن أبى أسامة به روایت ابونعیم احمدبن عبداللّه اصفهانى (متوفى 430) در ضمن مجموعه 3837 کتابخانه ظاهریه دمشق (برگهاى 211ـ215) موجود است (همان، ص 535ـ536).از دیگر آثار او، جزء حدیثى از روایات ابوالحسن علی‌بن عاصم‌بن صُهیب قرشى (متوفى 201) است که در شش برگ در کتابخانه ظاهریه دمشق، مجموعه 3768 (برگهاى 151ـ156)، به خط و سماع موفق‌الدین‌بن قدامه مقدسى با عنوان حدیث علی‌بن عاصم عن شیوخه، نگهدارى می‌شود (رجوع کنید به همان، ص 163). همچنین ابوعبداللّه محمدبن عبدوس جهشیارى در کتاب الوزراء و الکتّاب (ص 136، 241) از کتاب‌الخلفاء او مطالبى نقل کرده است.منابع : ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات‌القرّاء، چاپ برگشترسر، قاهره ]بی‌تا.[؛ ابن‌حِبّان، کتاب الثقات، حیدرآباد، دکن 1393ـ1403/ 1973ـ1983، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[؛ ابن‌حجر عسقلانى، المطالب العالیة بزوائد المسانیدالثمانیة، چاپ حبیب‌الرحمان اعظیمى، بیروت 1407/1987؛ ابن‌حزم، المحلّى، چاپ احمد محمدشاکر، بیروت : دارالفکر، ]بی‌تا.[؛ احمدبن ابی‌بکر بوصیرى، اتحاف الخیرةالمهرة بزوائد المسانید العشرة، چاپ عادل‌بن سعد و سیدبن محمود، ریاض 1419/1998؛ محمدبن عبدوس جهشیارى، کتاب الوزراء و الکتّاب، چاپ مصطفى سقا، ابراهیم ابیارى، و عبدالحفیظ شلبى، قاهره 1357/1938؛ خطیب بغدادى؛ خلیل‌بن عبداللّه خلیلى قزوینى، کتاب الارشاد فى معرفة علماء الحدیث، چاپ محمد سعیدبن عمر ادریس، ریاض 1409/1989؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003؛ سمعانى؛ یاسین محمد سوّاس، فهرس مجامیع المدرسة العُمریة فی‌دارالکتب الظاهریة بدمشق، کویت 1408/1987؛ علی‌بن ابوبکر هیثمى، بغیة الباحث عن زوائد مسندالحارث، چاپ مسعد عبدالحمید محمد سعدنى، ]قاهره، بی‌تا.[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلی آقایی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده