حادره
معرف
لقب قُطْبَة بن أَوس، شاعر کم‌گوى جاهلى
متن
حادِره، لقب قُطْبَة بن أَوس، شاعر کم‌گوى جاهلى. ازتاریخ تولد و مرگ و از زندگى او اطلاع چندانى در دست نیست. بنابه نقل سزگین (ج 2، جزء2، ص 186)، حادره تا اوایل قرن اول هجرى می‌زیسته است. وى به قبیله غطفان*، از قبایل کوفى، منتسب است (ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص 270؛ بروکلمان، ج 1، ص 110). در برخى منابع، نام او قطبةبن مِحْصَن ذکر شده است (رجوع کنید به ابن‌کلبى، ج 2، ص 124؛ ابن‌سلام جمحى، ص 143؛ ابن فضل‌اللّه عمرى، سفر14، ص 108).در مشاجره‌اى بین او و زبّان‌بن سیار فزارى (شاعر جاهلى، متوفى 10)، وى حادره، به معناى درشت اندام و ناموزون، لقب گرفت (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص 270ـ271؛ خطیب تبریزى، ج 1، ص 209ـ210). ابن‌کلبى (همانجا) این هجو را به مُزَرَّدبن ضرار (شاعر جاهلى، متوفى 10) نسبت داده است. بنابر تصغیر، او را حُوَیدَرَه نیز نامیده‌اند (رجوع کنید به ابن‌سلام جمحى، ص 143، 155؛ ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص 270).اهمیت حادره در اشعار باقی‌مانده از او، به روایت ابوسعید سُکَّرى (متوفى 275) و ابوعبداللّه محمدبن عباس یزیدى (متوفى 310)، است که تا قبل از اواخر قرن سوم جمع‌آورى شده است (رجوع کنید به ابن‌ندیم، ص 178ـ179؛ بروکلمان، همانجا؛ سزگین، ج 2، جزء2، ص 186ـ187؛ بلاشر ، ج 2، ص 268). ابن‌سلام جمحى (ص 143، 155ـ156)، با ذکر چهار بیت از اشعار حادره، او را در طبقه نهم شاعران بزرگ جاهلى آورده است. ابوالفرج اصفهانى (ج 3، ص 271ـ275) چند بیتى از هجویات حادره و همچنین ابیاتى را که به مناسبت جنگ بنی‌عامر و یوم‌الکفافة (از جنگهاى دوران جاهلى) سروده، آورده است.سروده‌هاى حادره از چنان اهمیتى برخوردار بود که حسّان‌بن ثابت* (متوفى 54) آن را در جمع می‌خواند (ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص 271) و مُفَضَّل ضَبّى* (متوفى 168) قصیده‌اى از او را در مُفَضَّلِیات* خود (ص 43ـ48) آورده است (نیز رجوع کنید به خطیب تبریزى، ج 1، ص 210ـ241). این قصیده با نسیب و تغزل شروع شده و همچون قصاید عرب جاهلى به بیان مفاخره و شرح جنگهاى قبیله‌اى پرداخته و هم‌پیمانى آنها را متذکر شده است و شاعر، همانند اسلاف خود، شراب و ناقه و سفرهاى سخت بیابانى را به تصویر کشیده که در نوع خود بی‌نظیر است (مفضل ضبّى، ص 43، پانویس؛ سزگین، ج2، جزء2، ص185).دیوان حادره به خط ابن‌بَوّاب (متوفى 423)، خطاط مشهور بغدادى، به نگارش درآمد و از آن پس مورد توجه خطاطان، صحافان و تذهیب‌کاران قرار گرفت (ابن‌فضل‌اللّه عمرى، همانجا). نسخه‌هاى خطى دیوان حادره در کتابخانه‌هاى معتبرى چون کتابخانه دانشگاه لیدن، کتابخانه دانشگاه کیمبریج، کتابخانه ملى فرانسه، و کتابخانه دولتى برلین موجود است. نسخه خطى موجود در کتابخانه دولتى برلین به خط یاقوت مستعصمى (متوفى 689) است (رجوع کنید به بروکلمان، همانجا؛ سزگین، ج 2، جزء2، ص 186ـ187). دیوان حادره، با شرح و تعلیقات محمدبن عباس یزیدى و ترجمه لاتینى آن، در 1274/ 1858 در لیدن به چاپ رسید (سرکیس، ج 1، ستون 735؛ بروکلمان، همانجا).منابع : ابن‌سلام جمحى، طبقات فحول الشعراء، چاپ محمود محمدشاکر، ]قاهره 1952[؛ ابن‌فضل‌اللّه عمرى، مسالک الابصار فى ممالک الامصار، سفر14، چاپ عکسى از نسخه خطى کتابخانه بریتانیا، ش 9589. Add، چاپ فؤاد سزگین، فرانکفورت 1408/1988؛ ابن‌کلبى، جمهرة النَّسب لابن الکلبى، ج 2، چاپ محمود فردوس‌العظم، دمشق ]بی‌تا.[؛ ابن‌ندیم (تهران)؛ ابوالفرج اصفهانى؛ کارل بروکلمان، تاریخ الادب العربى، ج 1، نقله الى العربیة عبدالحلیم نجار، قاهره 1974؛ یحیی‌بن على خطیب تبریزى، شرح اختیارات المُفَضَّل، چاپ فخرالدین قباوه، بیروت 1407/1987؛ یوسف الیان سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، قاهره 1346/1928، چاپ افست قم 1410؛ فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربى، ج 2، جزء2، نقله الى العربیة محمود فهمى حجازى، ]ریاض[ 1403/1983؛ چاپ افست قم 1412؛ مُفَضَّل ضَبّى، المُفَضَّلیات، چاپ احمد محمد شاکر و عبدالسلام محمد هارون، قاهره [?1383/ 1963[؛Regis Blachere, Histoire de la litterature arabe, Paris 1952-1966.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زهرا نهاوندی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده