حاجی آباد(۱)
معرف
حاجی‌آباد(1)،# شهرستان و شهرى در استان هرمزگان در جنوب ایران.
متن
حاجی‌آباد(1)، شهرستان و شهرى در استان هرمزگان در جنوب ایران.1) شهرستان حاجی‌آباد، شمالی‌ترین شهرستان استان. سه بخش به نامهاى مرکزى (به مرکزیت حاجی‌آباد)، فارِغان (به مرکزیت فارغان) و احمدى (به مرکزیت سَرگَز)، شش دهستان و دو شهر به نامهاى حاجی‌آباد و فارغان دارد.بیشتر قسمتهاى شهرستان کوهستانى است. کوه هُماک یا فارغان با 267، 3 متر ارتفاع (دومین قله مرتفع استان) و کوه زندان با 993 متر ارتفاع، در این شهرستان معروف‌اند (جعفرى، ج1، ص556؛ سایبانى، 1381ش، ص 32ـ33). رود فصلى شور (یا شورِ طارم)، که شاخه اصلى رود کُل به‌شمار می‌رود و در نهایت به خلیج‌فارس می‌ریزد، مهم‌ترین رود شهرستان است و جهت عمومى شمالى جنوبى دارد (رجوع کنید به جعفرى، ج 2، ص397ـ 398؛ اطلس گیتاشناسى استانهاى ایران، ص 186ـ187).حدود 90% سیب‌زمینى استان در این شهرستان تولید می‌شود (مرکز آمار ایران، 1384ش، ص 57ـ93). حاجی‌آباد تنها تولیدکننده عسل استان است. از صنایع‌دستى، بافت قالى و گلیم در آنجا رواج دارد (همان، ص 119، 136، 138، 143؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 114، ص 69).حاجی‌آباد، به‌سبب واقع شدن در مناسب‌ترین مسیر مواصلاتى میان بندرعباس و نواحى داخلى ایران، از گذشته داراى اهمیت ارتباطى بوده است (رجوع کنید به کیهان، ج 3، ص 448؛ نیز رجوع کنید به سایکس، ص300ـ301). پیش از راه‌سازى جدید، راههاى قدیمى بندرعباس به کرمان و بندرعباس به سیرجان و یزد، از دو تنگ در شهرستان حاجی‌آباد می‌گذشت که به راه تنگ زندان و راه تنگ زاغ شهرت یافتند (سایبانى، 1381ش، ص 77ـ79، 106، پانویس 1). در 1336ش، با اتمام عملیات راه‌سازى میان بندرعباس ـ سیرجان در تنگ زاغ، حاجی‌آباد در مسیر یکى از مهم‌ترین راههاى اصلى کشور قرار گرفت (رجوع کنید به سایبانى، 1381ش، ص 83ـ84). موقعیت حاجی‌آباد سبب شد تا راه‌آهن بندرعباس ـ بافق (بهره‌بردارى در 1373ش) نیز از این شهرستان بگذرد (سایبانى، 1381ش، ص 86ـ87؛ نیز رجوع کنید به همو، 1377ش، ص 81).در تقسیمات کشورى 1355ش، بخش قدیمى سعادت‌آباد به مرکزیت شهر حاجی‌آباد، جزو شهرستان بندرعباسِ استان ساحلى بنادر و جزایر خلیج‌فارس و دریاى عمان بود (ایران. وزارت کشور، ص 27) و در بهمن 1372 به شهرستان حاجی‌آباد بدل شد (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1382ش، ذیل «استان هرمزگان»).در 1375ش، جمعیت شهرستان حاجی‌آباد 385،61 تن بود که از این تعداد 452،41 تن (5ر67%) روستانشین بودند (مرکز آمار ایران، 1376ش، ص شصت‌وهشت). اهالى شهرستان شیعه دوازده امامی‌اند و به فارسى با گویش بندرى سخن می‌گویند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا).زیارتگاههاى رکن‌الدین حیدر در شهر فارغان، سیدابراهیم در آبادى سعادت‌آباد و زین‌العابدین در آبادى درآگاه و قلعه کُلدان در پنج کیلومترى جنوب‌غربى شهر حاجی‌آباد، از آثار مهم شهرستان است (همان، ج 114، ص 53ـ54، 69، 82ـ83).2) شهر حاجی‌آباد، مرکز شهرستان. در حدود 175 کیلومترى شمال شهر بندرعباس، در ارتفاع 930 مترى از سطح دریا قرار دارد (همان، ج 114، ص 46). بیشترین دماى شهر در تابستانها ْ48، کمترین آن در زمستانها صفر درجه، و میزان بارش سالانه آنجا حدود 230 میلیمتر است (همانجا). آبادى حاجی‌آباد در 1344ش شهر شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1382ش، همانجا). این شهر در 1375ش، 689، 16 تن جمعیت داشت (مرکز آمار ایران، 1376ش، ص هشتادوپنج).نام شهر برگرفته از قلعه‌اى به نام حاجی‌آباد است که ظاهرآ در دوره قاجار در این محل احداث شده است (رجوع کنید به فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 114، ص 46). به نوشته خورموجى (ص 103ـ105)، حاجی‌آباد و آبادیهاى اطرافش جزو شبانکاره* بودند. در سده دوازدهم (دوره زندیه)، نصیرخان لارى ناحیه‌اى را، شامل حاجی‌آباد و بلوکات مجاور آن، تصرف و ضمیمه لارستان فارس کرد. این ناحیه متشکل از هفت بلوک بود و بلوک یا ناحیه سبعه نامیده می‌شد (فسائى، ج 2، ص 1350؛ نیز رجوع کنید به سایبانى، 1369ش، ص 9ـ11؛ وزیرى کرمانى، ص 32، 146). پلیس جنوب* در 1335ـ1340ش، با هدف ایجاد امنیت در مسیر بندرعباس ـ سیرجان، پایگاهى در طارمِ حاجی‌آباد و نیز جاده‌اى از سیرجان به حاجی‌آباد احداث کرد (سایبانى، 1377ش، ص 237ـ238).در اوایل دوره پهلوى، حاجی‌آباد جزو محال هفت‌گانه ولایات خمسه استان فارس بود و انگور و گُل از آنجا به هندوستان صادر می‌شد (کیهان، ج 2، ص 238ـ239). رزم‌آرا (ج 8، ص 119، 239) در حدود 1330ش، از حاجی‌آباد و خرماى فراوان آن نوشته است.منابع : اطلس گیتاشناسى استانهاى ایران، تهران: گیتاشناسى، 1383ش؛ ایران. وزارت کشور، تقسیمات کشور شاهنشاهى ایران، تهران 1355ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1382ش؛ همو، نشریه عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى ]تا پایان آبان 1384[، تهران 1384ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ محمدجعفربن محمدعلى خورموجى، نزهت الاخبار: تاریخ و جغرافیاى فارس، چاپ على آل‌داود، تهران 1380ش؛ رزم‌آرا؛ احمد سایبانى، از بندر جرون تا بندرعباس، بندرعباس 1377ش؛ همو، بندرعباس و هلال طلائى، تهران 1381ش؛ همو، فین بندر عباس، به همراه واژه‌نامه گویش محلى، ]بی‌جا[ 1369ش؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :114 دولت‌آباد، تهران: اداره جغرافیائى ارتش، 1362ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامه ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1382ش؛ مسعود کیهان، جغرافیاى مفصل ایران، تهران 1310ـ1311ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1375 نتایج تفصیلى کل کشور، تهران 1376ش؛ همو، نتایج تفصیلى سرشمارى عمومى کشاورزى :1382 استان هرمزگان، تهران 1384ش؛ نقشه جمهورى اسلامى ایران: براساس تقسیمات کشورى، مقیاس 000،600، 1:1 تهران : گیتاشناسى، 1383ش؛ احمدعلى وزیرى کرمانى، جغرافیاى کرمان، چاپ باستانى پاریزى، تهران 1353ش؛Percy Molesworth Sykes, Ten thousand miles in Persia or eight years in Iran, New York 1902.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

وحید ریاحی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده