حاجز الازْدی (حاجزبن عوف ازدی)
معرف
از شاعران دوره جاهلیت عرب
متن
حاجز الاَزْدى، (حاجزبن عوف ازدى)، از شاعران دوره جاهلیت عرب. نسبت او به شاخه سلامان از قبیله ازد می‌رسد. حاجز از شاخه بنی‌سلامان‌بن مفرّج، قبیله بزرگ ازد و هم‌پیمان خاندان مخزوم قریش، بود (ابوالفرج اصفهانى، ج 13، ص 209).از او اشعار اندکى برجاى مانده است. وى را از شاعران صَعالیک (راهزنان و غارتگران؛ رجوع کنید به صُعلوک*) دوره جاهلى شمرده‌اند (رجوع کنید به همانجا؛ شوقى ضیف، ج 1، ص 375). در مآخذ، تاریخ تولد و مرگ او ثبت نشده است، ولى با در نظر گرفتن ستیزهاى او با عمروبن معدى کرب* و تابّط شرآ* ــکه هر دو در سده ششم میلادى می‌زیستندــ و نمونه‌هاى آن ستیزها در کتاب الاغانى گزارش شده (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 13، ص 212ـ213، ج 21، ص 148ـ149) و با توجه به اینکه عمروبن معدى کرب صد و چند سال زیسته ودر سال 21 هجرى درگذشته است (ابن‌حجر عسقلانى، ج 3، ص 20)، دوره زندگى حاجز سده ششم میلادى خواهد بود. جرجى زیدان (ج 1، ص 147) مرگ حاجز را در سال 570 میلادى نوشته است. از مآخذ سده سوم، فقط در کتاب البیان و التبیین جاحظ (ج 1، ص 299ـ300) سخنى از عمه حاجز درباره او آمده است.در کتاب الاغانى، که بیشتر از همه مآخذ درباره حاجز سخن گفته است و عموم مؤلفان بعدى مطالب خود را از آن نقل کرده‌اند، فقط 46 بیت از سروده‌هاى حاجز به صورت قطعه ثبت شده که ممکن است ابوالفرج اصفهانى آنها را از قصیده‌هاى او برگزیده باشد. وصف اسب و ناقه و آهو و بز کوهى و خرگوش و شمشیر و نیزه و دیگر مضامین اشعار صعالیک در همین ابیات حاجز دیده می‌شود (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 13، ص 209ـ216). در دیوان المعانى (تألیف در سده چهارم) سه بیت از سروده‌هاى حاجز، که در آنها خود را ستایش کرده، آمده است (رجوع کنید به عسکرى، ج 2، ص 228).حاجز در یکى از سفرهاى خود در بیابان گم شد و از تشنگى درگذشت. در کتاب الاغانى دو بیت از مرثیه‌اى که خواهرش در سوک او سروده آمده است (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 13، ص 215).منابع : ابن‌حجر عسقلانى، کتاب الاصابة فى تمییز الصحابة، مصر 1328، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[؛ ابوالفرج اصفهانى؛ عمروبن بحر جاحظ، البیان و التبیین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بیروت [?1367/ 1948[؛ جرجى زیدان، کتاب تاریخ آداب اللغةالعربیة، مصر 1911ـ 1914؛ شوقى ضیف، تاریخ الادب‌العربى، ج :1 العصر الجاهلى، قاهره 1971؛ حسن‌بن عبداللّه عسکرى، دیوان‌المعانى، قاهره 1352، چاپ افست بغداد ]بی‌تا.[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود مهدوی دامغانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده