چیمْکنْت
معرف
مرکز استان قزاقستان جنوبى در قزاقستان
متن
چیمْکِنْت، مرکز استان قزاقستان جنوبى در قزاقستان. شهر چیمکنت در جنوب استان، در مشرق رود سیحون* (سیردریا) و 124 کیلومترى شمال تاشکند* واقع است. رشته کوه قره‌تاو در شمال آن قرار دارد. رود اَریس یا بَدامْرود، که به سیحون می‌پیوندد، در شمال آن جارى است (رجوع کنید به لسترنج، ص 484؛ >اطلس جهان تایمز<، نقشه 43).چیمکنت از نظر اهمیت و جمعیت، سومین شهر قزاقستان به شمار می‌رود (رجوع کنید به عشقى و قنبرزاده، ص 87، جدول 26). پس از کشف رگه‌هاى سرب در 1311ش/ 1932 در آچی‌سای‌و کارامازور و استخراج زغال سنگ در لنگر، چیمکنت شهر صنعتى مهمى شد و راه‌آهن، کارخانه‌هاى پارچه‌بافى، داروسازى، تصفیه فلزات قیمتى و مواد شیمیایى در آنجا تأسیس گردید. این شهر، از طریق راه‌آهن، به تاشکند، ترکستان ـ سیبرى، جمبول ـ اریس ـ قزل اوردا، چیمکنت ـ لنگر، قزل اوردا ـ اکتوبینسک و به راه‌آهن سیبرى ـ آلماآتا ـ تاشکند می‌پیوندد و تعدادى از این خطوط در این شهر با هم تلاقى می‌کنند (فرامکین، ص 12ـ13؛ احمدیان شالچى، ص 340؛ د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه؛ نیز رجوع کنید به نقشه راههاى کشورهاى آسیاى مرکزى).جمعیت آن در 1386ش/ 2007، 300 ،361 تن بوده است (تاجئو، ذیل "Kazakhstan").در سده ششم، که روحانیان تاتار در قزاقستان حضور یافتند، قزاقها اسلام آوردند. قزاقها سنّى حنفی‌اند. در جنوب قزاقستان تصوف طرفدارانی‌دارد (احمدیان‌شالچى، ص331؛نیز برای‌اطلاع از تصوف و اعتقادات مذهبى در قزاقستان رجوع کنید به همان، ص 332).زبان اهالى چیمکنت قزاقى با واژگان ترکى است که لغات عربى، فارسى، مغولى، روسى و در نقاط مرزى از کشورهاى همسایه، به‌خصوص ازبکستان، واژه‌هایى وارد آن شده است. پس از تسلط روسها، روسى زبان رسمى شد. پس از استقلال قزاقستان در 1370ش/1991، قزاقها حق استفاده از زبان مادرى خود (قزاقى) را کسب کردند و روسى زبان دوم گردید (رجوع کنید به ابوالحسن شیرازى، ص116ـ117؛ آشنایى با جمهوریهاى مستقل آسیاى میانه و قفقاز، ص 92؛ احمدیان شالچى، ص 330ـ331؛ براى اطلاعات بیشتر درباره تحصیل و زبان و ادبیات در قزاقستان رجوع کنید به ماهیت تحولات در آسیاى مرکزى و قفقاز، ص 282ـ290).پاشینو در 1283/ 1866 به تپه‌اى در شهر چیمکنت اشاره کرده که از بالاى آن همه ساختمانهاى شهر و باغهاى وسیع و نهرها دیده می‌شد. ارگ بر بالاى آن بنا شده بود. داخل ارگ، علاوه بر محل زندگى حاکم، عمارتى براى مسافران وجود داشت. در ارگ چاه پر آبى بود که آب موردنیاز ساکنان را هنگام محاصره تأمین می‌کرد. دو رود کوچک‌آب شهر را تأمین می‌کرد. داخل شهر بازارها و نهرهایى وجود داشت که به میدان شهر می‌رسیدند و دروازه‌اى به‌نام تاشکند در جنوب شهر وجود داشت (ص 146ـ149، 152ـ 154).پیشینه. آلپیسبایف، باستان‌شناس قزاقستانى، منطقه‌اى مسکونى از دوران پارینه سنگى جدید در شمال چیمکنت کشف کرده است (بلنیتسکى، ص 61).به نظر لسترنج (ص 482)، چیمکَنت یا چیمیکَنت همان جموکَت یا حموکت است که مقدسى (ص 275) از آن نام برده و آن را شهرى بزرگ، داراى حصارى مستحکم و مسجدجامع و بازارهاى عالى وصف کرده است. طبرى (ج 7، ص 125) نیز از حَموکیها نام برده است.نرشخى (ص 8ـ9) نحوه شکل‌گیرى و وجه تسمیه آن را بیان کرده و مارکوارت (ص 308) نیز شرحى بر آن نوشته است. بارتولد (ج 2، بخش 2، ص 280) محل زندگى غزان را از دریاى خزر تا نزدیکى چیمکنت دانسته است. در ظفرنامه شرف‌الدین على یزدى (ج 1، ص 124)، چمی‌کنت قریه‌اى نزدیک به شهر سَیرام ذکر شده است.در 1281/1864 که سیرام پس از تصرف به دست قلموقها اهمیت خود را از دست داد، چیمکنت رونق یافت، اما پس از سلطه روسها در همین سال، هنوز شهر تجارى کوچکى با دیوار گلین گرداگرد آن و قلعه‌اى کوچک بود. در اوایل سده چهاردهم/ پایان سده نوزدهم، پیرامون شهر تعداد زیادى دهکده آباد روسى و بومى وجود داشت (د. اسلام، همانجا).پیش از انقلاب اکتبر 1917، چیمکنت مرکز کشاورزى بود که در آن پنبه و گیاه دارویى دِرمَنه کشت می‌شد (پاشینو، ص 227؛ د.اسلام، همانجا). در منابع امروزى نام این شهر «شیمکنت» آمده است (براى نمونه رجوع کنید به >اطلس جامع جهان تایمز<، نقشه 83).منابع : آشنایى با جمهوریهاى مستقل آسیاى میانه و قفقاز، تهران : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، معاونت امور فرهنگى، [?1371ش[؛ حبیب‌اللّه ابوالحسن شیرازى، ملیتهاى آسیاى میانه، تهران 1370ش؛ نسرین احمدیان شالچى، دیار آشنا: ویژگیهاى جغرافیایى کشورهاى آسیاى مرکزى، مشهد 1378ش؛ آلکساندر مارکوویچ بلنیتسکى، خراسان و ماوراءالنهر (آسیاى میانه)، ترجمه پرویز ورجاوند، تهران 1364ش؛ پتر ایوانوویچ پاشینو، سفرنامه ترکستان: ماوراءالنهر، ترجمه مادروس داؤد خانف، چاپ جمشید کیان‌فر، تهران 1372ش؛ شرف‌الدین على یزدى، ظفرنامه: تاریخ عمومى مفصل ایران در دوره تیموریان، چاپ محمد عباسى، تهران 1336ش؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ ابوالفضل عشقى و هادى قنبرزاده، ویژگیهاى جغرافیایى آسیاى میانه و قزاقستان، مشهد 1374ش؛ ماهیت تحولات در آسیاى مرکزى و قفقاز، تألیف اکرم حسین‌پور و دیگران، تهران: وزارت امور خارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1373ش؛ مقدسى؛ محمدبن جعفر نرشخى، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر احمدبن محمدبن نصر قباوى، تلخیص محمدبن زفربن عمر، چاپ مدرس رضوى، تهران 1363ش؛ نقشه راههاى کشورهاى آسیاى مرکزى، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان، قزاقستان، مقیاس 000،500، 1:3 تهران: گیتاشناسى، ]بی‌تا.[؛Vasily Vladimirovich Barthold, Sochineniia, vol.2, pt.2, Moscow 1964; EI2, s.v. "Cimkent" (by Ch. Quelquejay); Gregoire Frumkin, Archaeology in Soviet Central Asia, Leiden 1970; Guy Le Strange, The lands of the Eastern Caliphate, London 1966; Joseph Marquart, Wehrot und Arang=Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran, Leiden 1938; Tageo, 2007, Retrieved Dec.16,2007,fromhttp://www. tageo.com/ index-e- kz-cities-kz.htm.; The Times atlas of the world, London: Times Books, 1992; The Times comprehensive atlas of the world,London:Times Books,1992;The Times comprehensive atlas of the world, London: Times Books, 2005.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه رضازاده شفارودی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده