چهل تنان تکیه
معرف
تکیه‌اى در شیراز از دوره زندیان
متن
چهل‌تنان، تکیه، تکیه‌اى در شیراز از دوره زندیان. این تکیه* در حدود چهارصد مترى شمال‌شرقى حافظیه (رجوع کنید به حافظ*، شمس‌الدین‌محمد) قرار دارد و قبور منسوب به چهل درویش در آن واقع است (فرصت شیرازى، ج 2، ص 791؛ بهروزى، 1334ش، ص 60). شاید نزدیکى با کوه چهل مقام با شکل‌گیرى این تکیه بی‌ارتباط نباشد (رجوع کنید به فرصت شیرازى، ج 2، ص 798). وجود چهل قبر در این تکیه نیز احتمالا با چهل ابدال* در سیر و سلوک صوفیانه بی‌مناسبت نیست (براى اطلاع بیشتر رجوع کنید به چهل*).کریم‌خان این تکیه را براى درویشان ساخته بود (فسائى، ج 2، ص 1202؛ فرصت شیرازى، ج 2، ص 791؛ امداد، ص 171؛ قس معمارى ایران، ج 2، ص 86، که آن را متعلق به دوره قاجار می‌داند) که در سالهاى اخیر نیز این کاربرى ادامه داشت. بخشى از زمینهاى اطراف این بنا، که در گذشته وسیع‌تر بوده، از موقوفات تکیه چهل‌تنان است (فرصت شیرازى، ج 2، ص 792).تکیه چهل‌تنان در جانب شمالى محوطه‌اى مستطیل شکل قرار گرفته و در جنوب آن نیز صحن واقع شده است. این تکیه در ابعاد 25 متر ×7 متر، آجرى و فاقد تزیینات، شامل ایوانى با طاق جناغى و دو اتاق در هر جانب آن است (مصطفوى، ص 54). در ایوان و تمام اتاقها دو ردیف طاق‌نما و مقابل عمارت حوض کوچکى قرار دارد. حیاط داراى باغچه‌هایى با درختان کهن‌سال است و آب این بنا از رکن‌آباد تأمین می‌شود (رجوع کنید به امداد، ص190ـ191). در جانب شرقى حیاط، چهل قبر در دو ردیف، با سنگ قبرهایى یک‌اندازه و بدون کتیبه دیده می‌شود (فرصت شیرازى، ج 2، ص 791؛ مصطفوى، همانجا). سنگ قبرها در 1257 به دستور معتمدالدوله فرهاد میرزا، والى فارس، کار گذاشته شده‌اند (فسائى، ج 2، ص 1203). در جانب غربى حیاط، مزارى منسوب به بسحق‌اطعمه* و در کنار آن مزار شاعر معاصر، حشمت شیرازى، دیده می‌شود (رجوع کنید به بهروزى، همانجا). در جانب جنوبى محوطه نیز چند اتاق وجود دارد که در گذشته محل اجتماع درویشان خاکساریه* بوده است (بهروزى، 1354ش، ص 61). این بنا اخیرآ در اختیار اداره اوقاف استان فارس قرار گرفته است.منابع : علاوه بر اطلاعات مؤلف؛ حسن امداد، شیراز در گذشته و حال، شیراز[? 1339ش[؛ علی‌نقى بهروزى، بناهاى تاریخى و آثار هنرى جلگه شیراز، ]شیراز ?1354ش[؛ همو، شهر شیراز، یا، خال رخ هفت کشور، شیراز 1334ش؛ محمدنصیربن جعفر فرصت شیرازى، آثار عجم، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1377ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامه ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1367ش؛ محمدتقى مصطفوى، اقلیم پارس، تهران 1343ش؛ معمارى ایران: دوره اسلامى، به‌کوشش محمدیوسف کیانى، تهران : جهاددانشگاهى، 1366ـ1368ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اکرم ارجح

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده