چهار بنیچه
معرف
دسته‌اى از ایل قدیمى جاکى
متن
چهار بُنیچه، دسته‌اى از ایل قدیمى جاکى. ایل جاکى از ایلهاى لر ناحیه کهگیلویه بود و به دو دسته چهاربنیچه و لیراوى تقسیم می‌شد. دسته چهاربنیچه مرکّب از طوایف بویراحمدى، چُرام/ چِرام، دشمن‌زیارى و نوئى بود و دسته لیراوى به دو شعبه تقسیم می‌شد: لیراوىِ کوه، مرکّب از تیره‌هاى بهمئى، طیبى، شیرعالى و یوسفى؛ و لیراوىِ دشت، مرکّب از تیره‌هاى بابوئى و آقاجرى (فسائى، ج 2، ص 1479، 1490؛ باور، ص 86ـ87). این طوایف قسمتهایى از ناحیه کهگیلویه را تصاحب نمودند و در آن ماندگار شدند، که به نام آنها نامیده می‌شود (فسائى، ج 2، ص 1479). طوایف بویراحمدى، چرام، دشمن‌زیارى، بهمئى* و طیبى هنوز هم در کهگیلویه و بویراحمد وجود دارند و امروزه، پنج ایل بزرگ این ناحیه‌اند. نوئیها در طول تاریخ وحدت و قدرت و تمرکز خود را از دست دادند (رجوع کنید به ادامه مقاله) و در ایلات دشمن‌زیارى و بویراحمدى ادغام و به نام آنها مشهور شدند، مثل نوئیهاى دشمن‌زیارى و نوئیهاى بویراحمدى (کشاورز، ص 25ـ27، 29).ایل نوئى یکى از ایلات مقتدر و ثروتمند کهگیلویه بود و کلانتر آن اغلب بر دیگر قسمتهاى چهاربنیچه و حتى بر کل ایل جاکى کلانترى می‌کرد. در اواخر دوره زندیه، هادیخان نوئى کلانتر ایل نوئى بود و در 1048 فرزند او، محمدشفیع خان، کلانتر ایل شد و از 1240 تا 1248 کلانتر و ضابط تمام چهاربنیچه بود. پس از او فرزندش عباس‌خان نوئى و پس از عباس‌خان، برادرش محمدباقرخان کلانتر شد و بناى سرپیچى گذاشت و در 1266 در قلعه‌پیلى، مرکز خانهاى نوئى، کشته شد. پس از او آقاخان، برادرزاده محمدشفیع خان، کلانتر ایل نوئى شد و از همان زمان اهمیت ایل نوئى رو به ضعف گذاشت و خداکرم خان بویراحمدى قلعه مستحکم پیلى را تصرف کرد. پس از آن بقیه ایل نوئى متفرق گشتند و بین بویراحمدیها و دشمن‌زیاریها پخش شدند و سلسله خانهاى نوئى منقرض گشت (فسائى، ج 2، ص 1489؛ باور، ص 108ـ109). در اواخر قرن سیزدهم، تیره‌هاى ایل نوئى اینها بودند: پاپى، جلاله/جلابى، دره موردى/ درمورى، دلاورى، زنگنه، زیلوئى، شیخ تیراوگان/ شیخ ارکان، شیخ هابیل، محمودشاهى و مهوینى (فسائى، همانجا؛ باور، ص 109). نوئیهاى دشمن‌زیارى در 1347ش حدود شصت خانوار بودند که در دو آبادى قلعه‌گل و عمارات سکونت داشتند. آنها دو دهه یا دو تیره، به نامهاى دهه ناصرى و دهه محمدى، داشتند (کشاورز، همانجاها).براى آگاهى از سه ایل دیگر چهاربنیچه رجوع کنید به بویراحمدى*، چرام*، دشمن‌زیارى*منابع: محمود باور، کوه‌گیلویه و ایلات آن، گچساران 1324ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامه ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران 1367ش؛ هوشنگ کشاورز، بررسى اجتماعى و اقتصادى دشمن‌زیارى، در مجموعه مونوگرافی‌ها، قسمت 2، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى، 1347ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اصغر کریمی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده