چوروخ
معرف
رودى در ترکیه در حوضه آبریز دریاى سیاه
متن
چوروخ، رودى در ترکیه در حوضه آبریز دریاى سیاه. چوروخ یا چورق‌صو (سامى، ذیل «چورق‌صو») یا چوروخ‌نهرى (رجوع کنید به >اطلس عثمانى<، ص 76، نقشه)، با 376 کیلومتر طول (میدان لاروس، ذیل "Coruh irmagi")، از کوههاى مسجد، به ارتفاع 3250 متر در جنوب غربى حوضه آبریز دریاى سیاه، سرچشمه می‌گیرد (د.ترک، ذیل "Coruh irmagi") و با جهت غربى و با دریافت شاخه‌هایى از راست و چپ تا بایبورد*، چوروخ‌صویى نامیده می‌شود. در جنوب بایبورد رو به شمال می‌نهد و پس از پیمودن حدود بیست کیلومتر و پیوستن رود لورى در شمال بایبورد به آن، چوروخ‌ایرماغى نام می‌گیرد و در جهت مشرق پس از اسپیر، در جهت شمال‌شرقى جریان می‌یابد، سپس شاخابه‌هایى از سمت چپ به آن می‌پیوندد. پس از آن، با دریافت شاخابه‌هایى از سمت راست از جمله رودهاى بزرگى چون اولتو (رجوع کنید به د.ترک، ذیل "Oltu cayi") و برتا (رجوع کنید به همان، ذیل "Berta suyu")، که از کوههاى چوروخ سرچشمه می‌گیرندــ به مسیر خود ادامه می‌دهد. ارتفاع بستر آن از سطح دریاى آزاد، از 1500 تا 400 متر متغیر است. عرض آن نیز از دوازده تا چهارمتر و عمق آن از دو تا پنج متر است؛ ازاین‌رو، قایقهاى بارى تقریبا در سراسر سال در بخش سفلاى آن کار می‌کنند. گاهى در فصول پرباران و هنگام ذوب شدن برفها، رود طغیان می‌کند و زمینهاى جلگه‌اى اطراف را فرامی‌گیرد. 355 کیلومتر این رود در خاک ترکیه است و در نقطه مرزى مارادیت‌وارد خاک گرجستان می‌شود و در جنوب بندر باطوم* به دریاى سیاه می‌ریزد (د. ترک، ذیل "Coruh irmagi"؛ میدان لاروس، همانجا). مصب آن خلیج‌گونه‌اى را، به درازاى شش کیلومتر، تشکیل می‌دهد (د. ترک، همانجا؛ نیز رجوع کنید به >اطلس جغرافیایى ترکیه<، بخش 2، نقشه 14).توده کوههایى، چون کوههاى مسجد و یالنیزچام، که در جنوب بستر رود چوروخ قرار دارند، نیز رشته‌کوه چوروخ نامیده می‌شوند. ارتفاع اغلب این کوهها بیش از سه هزار متر است (میدان لاروس، ذیل"Coruh daglari").در گذشته، ولایتى به نام چوروخ وجود داشته که نام آن از همین رود گرفته شده بوده است. امروز بخش اعظم آن ولایت، در استان آرتوین قرار دارد (در این‌باره رجوع کنید به آرتوین*).منابع : شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/ 1889ـ1898؛Azarbayjan Savet Ensiklopediyasi, Baku 1976-1987; EI2, s.vv. "Coruh" (by Fr. Taeschner), "Rize" (by Suraiya Faroqhi); Meydan Larousse: buyuk lugat ve ansiklopedi, Istanbul: Meydan Yayinevi, 1990-1991; Osmanli atlasi: xx. yuzl baslari, ed. Rahmi Tekin and Yasar Bas, Istanbul: Osmanli Arastirmalari Vakfi, 2003; TA, s.vv. "Oltu cayi" (by R. Izbirak), "Berta suyu", "Coruh irmagi"; Turkiye cografya atlasi, Istanbul: Dogan Burda Rizzoli, 2004; TDVIA, s.vv. "Artvin" (by Metin Tuncel), "Ayastefanos Antlasmasi" (by Ali Ihsan Gencer).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم رئیس نیا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده