چورلی
معرف
چورلى،# شهرستان (ایلچه) و شهرى در استان (ایلِ) تکیرداغ* در مغرب ترکیه.
متن
چورلى، شهرستان (ایلچه) و شهرى در استان (ایلِ) تکیرداغ* در مغرب ترکیه.1) شهرستان چورلى. در مشرق ولایت تکیرداغ، در منطقه مرمره، در قسمت اروپایى ترکیه، واقع است (رجوع کنید به قاسمى، ص 4). رود چورلى/ چورلی‌سو، شاخابه رود ارگنه، زمینهاى آن را آبیارى می‌کند. در این شهرستان بیشه‌اى با درختان زبان گنجشک، بلوط و توسکا وجود دارد. دامدارى، به‌ویژه پرورش گوسفند، در آنجا رایج و انواع پنیر آن مشهور است (جواد، ج 1، ص 312ـ313؛ نیز رجوع کنید به توفیق، ص 69).2) شهر چورلى. مرکز شهرستان چورلى. این شهر در ارتفاع حدود 110 مترى و در حدود 110 کیلومترى مغرب شهر استانبول و 120 کیلومترى مشرق شهرِ اَدِرْنه قرار دارد. رود چورلى در شمال آن جارى است. دماى شهر بین ْ12 تا ْ16 متغیر و میانگین بارش سالانه آن حدود پانصد میلیمتر است (رجوع کنید به >اطلس جغرافیایى ترکیه<، بخش 1، ص 28، 30). راه‌آهن سراسرى استانبول ـ ادرنه به اروپا از نزدیکى شمال شهر می‌گذرد. این شهر با راه فرعى به طول حدود پنج کیلومتر به راه اصلى تکیرداغ ـ استانبول و استانبول ـ ادرنه مرتبط می‌شود. بیشتر اهالى آن مسلمان‌اند (سامى، ذیل مادّه).در سرشمارى 1380ش/ 2001، جمعیت آن 431،164 تن بوده است (سازمان ملل متحد، ص 277).برخى از آثار قدیمى شهر عبارت‌اند از: مسجدجامع متعلق به دوره سلطان محمد فاتح (حک : 855ـ 886)؛ مسجدجامع دیگرى متعلق به دوره سلطان سلیمان قانونى (حک : 926ـ 974)؛ مقبره علوان چلبى، از عرفاى سده هفتم و هشتم؛ آرامگاههاى محیی‌الدین بابا و قراجه احمد سلطان، از معاریف شهر؛ و یک برج قدیمى چوبى (جواد، همانجا؛ توفیق، ص 70؛ هامرـ پورگشتال، ج 1، ص 127).نام شهر در منابع دوره عثمانى بیشتر به صورت چورلى (رجوع کنید به عاشق پاشازاده، ص 52؛ شیخى محمد افندى، ج 2، ص 451) و گاه چورلو ضبط شده است (رجوع کنید به اولیاچلبى، ج 3، ص 295). واژه «چور» در ترکى به معناى اجتماع لشکر است (استرآبادى، ذیل «چور») و شاید نام شهر چورلى از آن گرفته شده باشد. شهر کنونى چورلى در مکان شهر قدیمى «حصار» ــ که به آن تزرلوم‌می‌گفتند ــ قرار دارد (رجوع کنید به هامر ـ پورگشتال، ج 1، ص 125).چورلى، به سبب داشتن چراگاههاى مناسب، محلّ توجه شاهان عثمانى بود، تا جایى که آذوقه و تدارکات اردوى شاهان را از این شهر تهیه می‌کردند (رجوع کنید به همان، ج 7، ص 54). این شهر، قلعه و شهرهاى اطراف آن مدتها بین عثمانیها و بیزانسیها دست به‌دست می‌گشت و سرانجام، در 752 سپاهیان اورخان، سلطان عثمانى، قلعه چورلى را تسخیر کردند (آقْقوندوز، ص 36).در 755، سلیمان پاشا (نوه عثمان اول) چورلى و شهرهاى اطراف آن را غارت کرد (شاو، ج 1، ص 16ـ17) و سه سال بعد، موفق به تصرف آنها شد (رجوع کنید به هامر ـ پورگشتال، ج 1، ص 147) و با استحکام بخشیدن به برج و باروى شهر و پیرامون آن، زمینه‌هاى پیشروى قواى ترک به اروپا را مهیا ساخت (رجوع کنید به شاو، همانجا؛ نیز رجوع کنید به یورگا، ج 1، ص 202). مراد اول در آخرین روزهاى سلطنت پدرش، اورخان، به چورلى لشکر کشید و اهالى آنجا را مطیع خود ساخت (رجوع کنید به صولاق‌زاده، ص 28). در نیمه دوم سده نهم، از چورلى به عنوان سَنجَق یاد شده است (یورگا، ج 1، ص 411). در 872، سلطان محمد فاتح، در جنگ دوم با آلبانى، قلعه چورلى را ــکه مخفیگاه اسکندربیگ، شاهزاده عثمانى، بودــ ویران کرد (اوزون چارشیلى، ج 2، ص 69). در سده یازدهم، اولیا چلبى درباره چورلى نوشته که مرکز تجارى پر رونقى است و قلعه‌اى به نام یانقوبن مادیان (فاتح ادرنه در سال 720) و تکایا و چشمه (آب‌انبار شیردار)هاى فراوان دارد، پرورش گوسفند در آنجا بسیار رایج و پنیر آن مشهور است (ج 3، ص 295ـ298). در دوره شاهان عثمانى، مدرسه سلیمانیه و بناهاى بسیارى، مانند مسجد و حمام و مهمان‌سرا، در شهر احداث شد (رجوع کنید به شیخى محمدافندى، ج 2، ص 451؛ جواد، همانجا؛ د. اسلام، چاپ دوم، ذیل"Corlu" ). در سده سیزدهم 000، 5 تن در شهر چورلى و 000، 35 تن در ناحیه چورلى سکونت داشتند، بیشتر اهالى ناحیه مسلمان بودند، تعداد کمى یونانى در ناحیه و شهر چورلى و تعدادى ارمنى نیز در چورلى ساکن بودند، و حبوبات و انگور چورلى صادر می‌شد (سامى، همانجا). در زمان عبدالحمید دوم (حک : 1293ـ 1327) عثمانیها اشغالگران روس را از چورلى و نواحى اطراف بیرون راندند (رجوع کنید به شکیب ارسلان، ص 301؛ نیز رجوع کنید به حسون، ص 241ـ 242). در 1330/ 1912، در جریان جنگ بالکان، بلغارها شهر را اشغال کردند (خلج اوغلو، ص 36) و پس از جنگ عده‌اى از ترکان چورلى به استانبول مهاجرت کردند (همان، ص 49). بعد از پس‌گرفتن ناحیه از بلغارها در سال بعد، یونانیها در 1338/ 1920 چورلى را اشغال کردند (میدان لاروس، ج 3، ص 296)، اما در 1301ش و در پى مقاومت ملى ترکها، چورلى به دست قواى ترک افتاد. شهر چورلى در جریان جنگ جهانى دوم از لحاظ نظامى از نقاط مهم به شمار می‌رفت (همانجا).از جمله بزرگان چورلى، چورلیلى علی‌پاشا* (صدراعظم عثمانى) و عاشق چورلو (شاعر و موسیقی‌دان سده سیزدهم) بوده‌اند (همانجا).منابع : محمدمهدی‌بن محمدنصیر استرآبادى، سنگلاخ: فرهنگ ترکى به فارسى از سده دوازدهم هجرى، چاپ روشن خیاوى، تهران 1374ش؛ اولیا چلبى؛ على توفیق، ممالک عثمانیه جغرافیاسى، استانبول 1315؛ على جواد، ممالک عثمانیه نک تاریخ و جغرافیالغاتى، استانبول 1313ـ1317؛ على حسون، العثمانیون و البلقان، بیروت 1406/1986؛ شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/1889ـ1898؛ شکیب ارسلان، تاریخ الدولة العثمانیة، چاپ حسن سماحى سویدان، دمشق 1422/2001؛ شیخى محمد افندى، وقایع الفضلاء، در شقائق نعمانیه و ذیللرى، چاپ عبدالقادر اوزجان، استانبول: دارالدعوة، 1989؛ محمدمهدى صولاق‌زاده، صولاق‌زاده تاریخى، استانبول 1297؛ درویش احمد عاشق پاشازاده، عاشق پاشازاده تاریخى، چاپ عالی‌بیگ، استانبول 1332؛ صابر قاسمى، ترکیه، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسى و بین‌المللى، 1374ش؛Ahmed Akgunduz, "Osmanli kanunnameleri (dogusu, cesitleri ve tarihi seyri)", in Turkler, ed. Hasan Celal Guzel, Kemal Cicek, and Salim Koca, vol.10, Ankara: Yeni Turkiye Yayinlari, 2002; EI2, s.v. "Corlu" (by V. L. Menage); Ahmet Halacoglu, Balkan harbi sirasinda Rumeli'den Turk gocleri: 1912-1913, Ankara 1995; Joseph von Hammer-Purgstall, Geschichte des osmanischen Reiches, Graz 1963; Nicolae Iorga, Osmanli Imparatorlugu tarihi, tr. Nilufer Epceli, I(stanbul 2005; Meydan Larousse: buyuk lugat ve ansiklopedi, Istanbul: Meydan Yayinevi, 1990-1991; Stanford J. Shaw, History of the Ottoman empire and modern Turkey, Cambridge 1985; Turkiye cografya atlasi, Istanbul: Dogan Burda Rizzoli, 2004; Turkiye iller haritasi, scale 1:1'800'000, Istanbul: Gurbuz Yayinlari Harita ve Ders Araclari, 2005; United Nations, Demographic yearbook, New York 2006; Ismail Hakki Uzuncarsili, Osmanli tarihi, vol.2, Ankara 1983.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صنوبر منصوری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 12
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده