درنگیانا ← سیستان
معرف
درنگیانا ← سیستان#
متن
درنگیانا ← سیستانNNNNدَرنه، شهرى در شمال‌شرقى لیبى در ساحل مدیترانه و مرکز استانى به همین نام. تاریخ احداث شهر دَرنه/ دِرنه چندان مشخص نیست، اگرچه محققان آنجا را با ناحیة یونانى‌نشین دارنیس ، که در عهد باستان محل مبادلات تجارى بود، کمابیش منطبق دانسته‌اند (← محمد طیب، ص 32؛ عبدالعزیز طریح شرف، ص 231). درنه پیش از اسلام یکى از مراکز دینى مسیحیان بود (عبدالعزیز طریح شرف، همانجا). در جریان فتوحات مسلمانان در شمال افریقا ظاهراً این شهر رو به ویرانى نهاد (← ابن‌سعید مغربى، ص80). در دورة اسلامى، اولین مورخى که به درنه اشاره کرده ابن‌عبدالحَکَم (متوفى 257) است. وى در گزارش خود (ص 202ـ203) از کشته شدن زُهُیربن قیس بَلَوى (← بلوى*، خاندان)، از سرداران اموى در فتح افریقیه، به همراه هفتاد تن از یارانش در نبرد با رومیان به سال 69 (قس ابن‌خلدون، ج 3، ص 172؛ یاقوت حموى، ذیل مادّه و ابن‌حجر عسقلانى، ج 1، ص 555ـ556) در درنه سخن گفته‌است. در قرن هفتم یاقوت حموى (همانجا)، درنه را از اعمال باجه* شمرده، در حالى‌که معاصر وى، ابن‌سعید مغربى (متوفى 685؛ همانجا)، آن را از شهرهاى بَرقَه* دانسته‌است. در این سده، عربها و شمارى از یهودیان در درنه ساکن بودند (← همانجا). از اواخر قرن نهم به بعد، شمارى از مسلمانانِ گریخته از اَندلس، که به شمال افریقا رفته بودند، در این شهر ساکن شدند. حضور مهاجران به‌تدریج موجب آبادى شهر درنه شد، به‌گونه‌اى که حتى در برخى منابع، آبادى مجدد درنه را حاصل اقدامات این گروه به‌ویژه از حدود 1040 دانسته‌اند (← عیاشى، ج1، ص 204ـ205؛ ورثیلانى، ص 609؛ محمد طیب، ص33). در این سالها بین دو قبیلة عُبَیْدات و اولاد على، که مدتها پیش از ورود رانده‌شدگان اندلسى در درنه ساکن شده بودند، اختلاف افتاد و قبیلة اولاد على، شیخِ عُبَیْدات را کشتند و آنها نیز در مقابل از هم‌پیمانان خود در طرابلس کمک خواستند و پس از شکست اولاد على، یک سوم زمین آنها را به طرابلسیها دادند. بدین‌ترتیب، گروهى از طرابلسیها همراه با خانواده‌هایشان در درنه ساکن و به تجارت و زراعت مشغول شدند (محمد طیب، همانجا).در دوره‌هاى بعد، بارها میان طرابلسیها و مهاجران اندلسى درگیریهایى رخ داد. این درگیریها به حدى بود که در 1066، عثمان‌پاشا، حاکم عثمانى طرابلس، به درنه حمله کرد و براثر این حمله و کشتار مردم، به‌ویژه اندلسیها، شهر متروک شد، اما دیرى نگذشت که در اواخر قرن یازدهم دوباره شهر رو به آبادى نهاد (← د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). در 1220/ 1804، کشتیهاى جنگى امریکا براى تنبیه یوسف‌بیگ قره‌مانى (ﺣک : 1210ـ1250)، حاکم مستقل طرابلس، به درنه حمله و آنجا را اشغال کردند (محمد طیب، همانجا). براساس معاهدة صلحى در همان سال بین دو طرف، امریکاییها از آنجا عقب‌نشینى کردند (رولفس ، ص 182؛ روسى ، ص 381). صرف‌نظر از شمار بسیارى که در حملات امریکاییها به درنه کشته شدند، در پى طاعون 1231 و زلزلة 1250 نیز شمار زیادى از جمعیت درنه کاسته شد. شیوع طاعون به حدى بود که از هفت هزار تن جمعیت درنه فقط پانصد تن زنده مانده بودند (د. اسلام، همانجا).عثمانیها در 1251 با برانداختن حکومت قره‌مانیان* (1123ـ1251) دوباره بر سراسر لیبى، از جمله درنه، حاکم شدند (د.اسلام؛ محمد طیب، همانجاها) و درنه براساس تقسیمات کشورى جزو منطقه برقه (سنجق بنغازى) شد (رولفس، ص180ـ181).درنه تا نیمة قرن دوازدهم از بنادر مهم حمل بَرده بود تا اینکه به فرمان سلطان عثمانى، حمل برده از بنادرى مانند درنه ممنوع شد و از آن زمان مواد غذایى همچون حبوبات و نمک از آنجا صادر مى‌شد (پروشین ، ص 41، 44؛ رایت ، ص 98). در جریان جنگ ایتالیا با عثمانى در 1329/ 1911 درنه به اشغال ایتالیاییها درآمد و براثر اهتمام آنان به مراقبت از، شهر زیبا و آبادى بدل شد (وندوال ، ص 24؛ عبدالعزیز طریح شرف، ص230). در جنگ جهانى دوم، درنه چند بار بین ایتالیا و آلمان دست به دست شد و سرانجام در 1322ش/ 1943 به اشغال انگلیسیها درآمد (د.اسلام، همانجا).امروزه درنه یکى از استان (شعبیه)هاى لیبى به مرکزیت شهر درنه است. این استان از شمال به دریاى مدیترانه، از مشرق به استان بُطنان، از مغرب به جبل‌اخضر و از جنوب به استان واحات محدود مى‌شود (← تقسیمات ادارى کشورها ، 2012). شهر درنه، در ناحیة کوهستانى جبل‌اخضر بر تپه‌هایى صخره‌اى واقع است و رود بزرگ درنه شهر را به دو نیمه قسمت مى‌کند. علاوه بر این رود، آب شهر از دو چشمه پرآب بلاد و ابى‌منصور تأمین مى‌شود. این آبها و حاصلخیزى خاک این منطقه، درنه و اطراف آن را به یکى از درختستانهاى مهم لیبى بدل کرده و بیشتر منبع درآمد ساکنانش از درختان خرما، زیتون، مرکّبات و جز آنهاست. همچنین درنه یکى از مهم‌ترین مناطق صید اسفنج دریایى به شمار مى‌آید (پاشو ، ص 144؛ محمد طیب، همانجا؛ عبدالعزیز طریح شرف، ص 232؛ عفیفى، ذیل مادّه؛ ابوحجر، ص 462).درنه از شهرهایى است که محمدبن على سنوسى* (متوفى 1275)، بنیان‌گذار طریقت سنوسیه، زاویه‌هایى با هدف تعلیمى در آنجا ساخت (← صلابى، قسم 1، ص 47، نیز ← قسم 1، ص80 ـ90). از مهم‌ترین آثار مذهبى برجاى مانده در این شهر مسجدجامعى بانام جامع عتیق است که یکى از اعضاى خاندان قره‌مانیان در 1101 آن را ساخته است (محمد طیب، همانجا).منابع: ابن‌حجر عسقلانى، کتاب الاصابة فى تمییز الصحابة، مصر 1328، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌خلدون؛ ابن‌سعید مغربى، کتاب بسط الارض فى الطول و العرض، چاپ خوان قرنیط خینیس، تطوان 1958؛ ابن‌عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، قاهره 1411/1991؛ آمنه ابوحجر، موسوعة المدن العربیة، عَمّان 2002؛ ژان رمون پاشو، روایة رحلة الى مرمرة و قورینه و واحتى اوجله و مراده، تعریب مفتاح عبداللّه مسورى، بیروت 1419/1999؛ نیکالاى ایلیچ پروشین، تاریخ لیبیا: من نهایة القرن التاسع عشر حتى عام 1969، ترجمة عماد حاتم، بیروت 2001؛ اتوره روسى، لیبیا: منذالفتح العربى حتى سنة 1911، ترجمة خلیفه محمد تلیسى، ]طرابلس[ 1411/ 1991؛ گرهارت رولفس، رحلة من طرابلس الى الاسکندریة، ترجمة عمادالدین غانم، بنغازى 2002؛ على‌محمد صلابى، تاریخ الحرکة السنوسیة فى افریقیا، بیروت 1427/2006؛ عبدالعزیز طریح شرف، جغرافیة لیبیا: الجماهیریة العربیة اللیبیة الاشتراکیة العظمى، اسکندریه 2008؛ عبدالحکیم عفیفى، موسوعة 0001 مدینة‌الاسلامیة، بیروت 1421/2000؛ عبداللّه‌بن محمد عیاشى، الرحلة العیاشیة: 1663-1661 م.، چاپ سعید فاضلى و سلیمان قرشى، ابوظبى 2006؛ محمد طیب، برقة العربیة: امس و الیوم، ]قاهره? 1365/ 1946[؛ حسین‌بن محمد ورثیلانى، نزهة‌الانظار فى فضل علم التاریخ و الاخبار، بیروت 1394/1974؛ یاقوت حموى؛Administrative Divisions of Countries ("Statoids"), 2012. Retrieved Apr.2, 2012, from http://statoids.com; EI2, s.v. "Darna" (by L. Veccia Vaglieri); Dirk Vandewalle, A history of modern Libya, Cambridge 2006; John Wright, Libya, Chad and the central Sahara, Totowa, N. J. 1989.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

الهام امینی کاشان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده