درقاویه
معرف
طریقه‌اى عرفانى در قرن دوازدهم منسوب به محمد عربى دَرقاوى*
متن
درقاویه، طریقه‌اى عرفانى در قرن دوازدهم منسوب به محمد عربى دَرقاوى*. این طریقه در شمال مراکش تأسیس شد و مبتنى بر تعالیم طریقة شاذلیه* است (معلمة‌المغرب، ذیل مادّه؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل "Darkāwa"). برخى از افرادى که براى تلقین ذکر نزد محمد عربى مى‌رفتند، پس از مراجعت، به تبعیت از زاویة مرکزى درقاویه در بُوبرِیح زوایایى تأسیس مى‌کردند (معلمة‌المغرب، همانجا). همچنین برخى از زاویه‌هایى که از دیرباز تأسیس شده بودند، همانند زوایاى ابوبکر اَمهاوَش (شاگرد احمدبن محمد ناصر) و حنظلیه (از اتباع ناصریه) نیز به دلایل سیاسى و نه دینى به طریقه درقاویه ملحق شدند (تریمینگام، ص 112، 277). محمد عربى قبل از وفاتش، طیب درقاوى، کوچک‌ترین پسر خود، را به ریاست طریقة درقاویه تعیین کرد (معلمة‌المغرب، ذیل «الدرقاوى، الطیب» و «الدرقاویّة»). پس از درگذشت درقاوى، درقاویه مهم‌ترین طریقه در مراکش شد و در مغرب الجزایر نیز گسترش یافت و در مصر و حجاز نیز نمایندگانى داشت. طریقة درقاویه در مراکش مورد اقبال طبقات مختلف اجتماعى قرار گرفت، چنان‌که سلطان‌مولاى عبدالرحمان (ﺣک : 1238ـ1276) و مولاى‌یوسف (ﺣک : 1330ـ1346)، از شرفاى علوى فِلالى، از پیروان این طریقه بودند. در پایان قرن سیزدهم/ نوزدهم تعداد پیروان درقاویه در الجزایر و مراکش رو به افزایش نهاد. پیروان درقاویه در چندین واقعة سیاسى در الجزائر و مراکش، از جمله مقاومت در برابر استعمار فرانسه نقش داشتند، اما بعد از مرگ مولاى‌سلیمان (ﺣک : 1207ـ1238)، به‌ندرت در جریانهاى سیاسى مراکش حتى آشوبهاى سالهاى نخست قرن چهاردهم/ بیستم شرکت داشتند (د. اسلام، همانجا؛ تریمینگام، ص 111ـ 113).به گزارش درقاوى (ص 121، 151) مشایخ طریقة درقاویه از معتقدان جمع میان دو مقام سکر و صحو بوده‌اند. آداب این طریقه عبارت‌اند از: دریوزه و دوره‌گردى با پاى پیاده، پوشیدن لباسهاى مندرس معروف به مُرَقَّعه، آویختن تسبیحى با مهره‌هاى بزرگ چوبى در گردن، ذکرگویى و قرائت قرآن و برگزارى مراسمى مشتمل بر خواندن اوراد و اشعار و نواختن موسیقى که به‌حالت سکر و جذبه منتهى مى‌شود. شب‌زنده‌دارى، تسلیم مطلق به شیخ، اعطاى امکان پیشرفت در سلسله‌مراتب طریقتى به زنان، اجتناب از دروغ‌گویى و ریا و قدرت‌طلبى از ویژگیهاى دیگر این طریقه است (آندره، ص 247؛ تریمینگام، ص 114؛ د.اسلام، همانجا). مهم‌ترین شاخه‌هاى درقاویه عبارت‌اند از :1) شاخة مرکزى که جایگاه ابتدایى آن زاویة بوبریح در قبیلة بنى‌زَروال بود و بعد از 1279 به زاویة اَمجوط انتقال یافت و هنوز هم در آنجا هر سال مراسم طریقة درقاویه برپاست و زائران بسیارى به آنجا مى‌روند (تریمینگام، ص 112؛ د.اسلام، همانجا).2) بدویه، منسوب به احمد بدوى* فاسى، از شاگردان درقاوى که در جنوب مراکش فعالیت داشت. جانشین او احمد هاشمى‌بن عربى زاویه کوز را بنا نهاد. اما اختلاف در مسئلة جانشینى به ایجاد انشعابات دیگرى از این شاخه منجر شد، از جمله زاویة رحمة‌اللّه، زاویه ایماسین دادِس، و زاویة فضل‌اللّه (تریمینگام، همانجا؛ معلمة‌المغرب، ذیل مادّه).3) بوزیدیه، منسوب به محمدبن احمد بوزیدى، نخستین شاگرد محمد عربى درقاوى (همانجاها).4) حرّاقیه، منسوب به محمدبن محمد حراق که در تِطوان/ تطّاوین* در شمال مراکش فعال بود. این طریقه زوایاى بسیارى در شهرهاى مراکش دارد و مشهورترین پیرو آن محمد عربى دلائى است (همانجاها).5) مَهاجیه/ قدوریه، منسوب به بوعزه مَهاجى در الجزایر که پس از او شاگردش، محمدبن سلیمان قدور، جانشین وى شد.6) مَدَنیه، شاخه‌اى در حجاز و طرابلس که به محمدحسن‌بن حمزه مدنى، از شاگردان محمد عربى، منسوب است. پس از او جانشینانش نمایندگانى به تونس، الجزایر، لیبى، حجاز و ترکیه فرستادند (معلمة‌المغرب، همانجا). از انشعابات فرعى این شاخه یاشُروتیه، منسوب به على نورالدین یاشروتى و رحمانیه/ فاسیه منسوب به محمدبن محمدبن عبدالرحمان فاسى است (تریمینگام؛ معلمة‌المغرب، همانجاها).7) دبّاغیه، منسوب به عبدالواحد دباغ، از بزرگ‌ترین شاگردان درقاوى در فاس.8) غَماریه، منسوب به احمدبن عبدالمؤمن غمارى در ریف.9) زَرهونیه، منسوب به مالک زرهونى، از شاگردان درقاوى.10) سوسیه، منسوب به سعید مَعْدِرى، حسن تامودیزَتى و على‌بن احمد درقاوى.11) شِیاظَمیه، منسوب به محمد شیاظمى (معلمة‌المغرب، همانجا).12) کَتّانیه، منسوب به محمدبن عبدالوهاب کتانى در فاس.13) عَزّاویه/ هَبریه، منسوب به محمد (هبرى)بن احمد طیب بوعزاوى، در شمال‌شرق مراکش (تریمینگام، همانجا).منابع : محمد عربى‌بن احمد درقاوى، بشور الهدیة فى مذهب الصوفیة و هى مجموع رسائل مولاى‌العربى الدرقاوى، چاپ عاصم ابراهیم کیّالى، بیروت 1424/2003؛ معلمة‌المغرب، سلا: مطابع سلا، 1410ـ1426/1989ـ2005، ذیل «الدرقاوى، الطیب» و «الدرقاویّة» (از محمد شیاظمى)؛Pierre Jean Daniel André, Contribution à l'étude des confréries religieuses musulmanes, Alger [1956]; EI2, s.v. "Darkāwa" (by R. Le Tourneau); J. Spencer Trimingham, The Sufi orders in Islam, London 1973.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شهناز شایان فر

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده