درست بن ابی منصور واسطی
معرف
راوى امامى قرن دوم
متن
دُرُست‌بن ابى‌منصور واسطى، راوى امامى قرن دوم. نامش محمد (← نجاشى، ص 162) و به‌سبب انتساب به شهر واسط به واسطى مشهور است (← کشّى، ص 556؛ نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1420، ص 186). از تعبیر نجاشى (همانجا) نیز برمى‌آید که درست لقب وى بوده‌است (موحد ابطحى، ج 5، ص 544؛ قس شوشترى، ج 4، ص 275). علامه حلّى (1417، ص 346) به‌خطا نام پدرش را منصور ضبط کرده‌است (قس همو، 1415، ص 181). از سال تولد و وفات وى اطلاعى در دست نیست، اما چون او را در شمار اصحاب امام‌صادق و امام‌کاظم علیهماالسلام ذکر کرده‌اند (← برقى، 1383ش، ص 48ـ49؛ نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1415، ص 203، 336)، در قرن دوم مى‌زیسته است.به گفتة کشّى (همانجا) و ظاهراً به تبع او، طوسى (1415، ص 336)، درست واقفى بود (نیز ← ابن‌داوود حلّى، ستون530). علامه حلّى (1417، همانجا) و ابن‌داوود حلّى (ستون 452) نیز به همین سبب او را در شمار ضعفا ذکر کرده‌اند. متأخران نیز او را به‌سبب واقفى بودن ضعیف و غیرموثق دانسته‌اند (براى نمونه ← جزائرى، ج 3، ص460؛ محمدبن حسن‌بن شهیدثانى، ج 1، ص 239؛ مجلسى، ص 78). هرچند بهبهانى (ص 238) در واقفى‌بودن درست تردید کرده و روایت بزرگانى چون ابن‌ابى‌عُمَیر از او را دالّ بر وثاقتش دانسته‌است (قس خویى، ج 7، ص 142). افزون بر آن، فقها به روایات منقول از وى اعتماد داشته و طبق آن فتوا داده‌اند (براى نمونه ← محقق حلّى، ج 2، ص 492؛ آبى، ج 1، ص 234ـ 235؛ علامه حلّى، 1412ـ1420، ج 3، ص 162، 248). خویى (ج 7، ص 141) نیز روایت على‌بن حسن طاطَرى از او و قرارگرفتن وى در اسناد تفسیر على‌بن ابراهیم را دلیل وثاقت وى مى‌شمارد. با این حال به نظر مى‌رسد دلایل مذکور نافى واقفى‌بودن درست نیست. ازاین‌رو، برخى معتقدند که با این شواهد، روایات وى در شمار روایات قوى قرار مى‌گیرد (← مازندرانى حائرى، ج 3، ص 218؛ مامقانى، ج 26، ص 314).نام درست در اسناد قریب به 140 روایت از کتب اربعه شیعه آمده‌است (← خویى، ج 7، ص 139، 142ـ143، براى فهرست روایات او در کتب اربعه ← ص 414ـ421؛ نیز ← اردبیلى، ج 1، ص310ـ311). افزون بر این، در دیگر کتب روایى شیعه، از جمله کتاب المحاسن برقى (براى نمونه ← ج 1، ص 193، 204، ج 2، ص 356، 373)، بصائرالدرجات صفّار قمى (براى نمونه ← ص 467، 513) و امالى ابن‌بابویه (براى نمونه ← ص 92، 249، 636) روایاتى از وى نقل شده‌است. جز معدود احادیثى که درست بى‌واسطه از امامصادق (← برقى، 1330ش، ج 2، ص 522، 524؛ کلینى، ج 2، ص 218، 623، ج 6، ص 319، 371، 374، 488، 538) و امامکاظم (کلینى، ج 1، ص 445، ج 2، ص 158، ج 3، ص 114، ج6، ص 48؛ ابن‌بابویه، 1363ش، ج 1، ص 76، ج 2، ص665) شنیده، بقیه را با واسطة اصحاب سرشناسِ امامباقر، امام‌صادق و امامکاظم علیهم‌السلام از ایشان روایت کرده‌است. از جمله این اصحاب باید از ابوبصیر، ابراهیم‌بن عبدالحمید، بُرَیدبن معاویه، جَمیل‌بن دَرّاج، حُمران‌بن اَعیَن، زُرارَة‌بن اَعیَن، عبداللّه‌بن مُسکان، عبداللّه‌بن سنان، عمربن اُذَینه، فُضَیل‌بن یسار و هشام‌بن سالم نام‌برد. چهار تن از اصحاب اجماع، یعنى احمدبن محمد بَزَنطى* و حسن‌بن محبوب* و عبداللّه‌بن بُکَیر* و یونس‌بن عبدالرحمان، و راویانى دیگر از او روایت کرده‌اند (← خویى، ج 7، ص 139ـ140، 142).درست کتابى داشته‌است که طوسى در فهرست (همانجا) و نجاشى (همانجا) هریک دو طریق به آن ذکر کرده‌اند. همچنین ابن‌بابویه در مشیخه‌اش (1404، ج 4، ص 477ـ478) طریقى به کتاب درست عرضه داشته‌است. به گفتة نجاشى (همانجا)، على‌بن حسن طاطرى به‌واسطة عمویش، سعدبن محمد طاطرى، و ابن‌نَهیک به‌واسطة ابن‌ابى‌عمیر کتاب درست را روایت کرده‌اند. ازاین‌رو، ظاهراً در دو طریق طوسى نام سعد و ابن‌ابى‌عمیر افتاده‌است (← شوشترى، همانجا؛ موحد ابطحى، ج 5، ص 546). احتمال دارد این کتاب همان اصلى باشد که به همراه پانزده اصل دیگر با عنوان الاصول الستة عشر شهرت یافته و به همین نام منتشر شده‌است. مجلسى در بحارالانوار به اصل درست اشاره نکرده و چیزى از آن نقل نکرده‌است، احتمالاً چون نسخه‌هاى وى فاقد این کتاب بوده‌اند. محمودى (الاصول الستة عشر، مقدمه، ص60ـ61) احتمال مى‌دهد فروشندگان نسخه‌ها اصلِ درست را که ناقص بود، از ابتداى نسخه‌ها حذف مى‌کردند تا عیب آن را مخفى کنند. نخستین کسى که این اصل را به مجموعه اصول شانزده‌گانه ضمیمه کرده، نصراللّه قزوینى است. او این کتاب را در ابتداى این مجموعه و احتمالاً در جاى اصلى‌اش قرار داده‌است، چنان‌که قراین و تاریخ ختم نسخه‌بردارى از آن گواه این مطلب است (← همان، ص 297). این اصل حاوى 62 حدیث در فقه، اخلاق، کلام و تفسیر است که فقط دو روایت از این مجموعه با متنى مشابه، به نقل از درست در دیگر منابع روایى شیعه تکرار شده‌است. البته قریب یک‌سوم این روایات به نقل از دیگر راویان در کتب روایى شیعه آمده‌است (← همان، ص 281ـ297).روایات منقول از درست غالباً فقهى است که ذیل ابواب مختلفى آمده، از جمله غسل (← طوسى، 1401، ج 1، ص 366)، نماز (کلینى، ج 3، ص340)، زکات (همان، ج 3، ص 519، 554؛ ابن‌بابویه، 1404، ج 2، ص 31؛ طوسى، 1401، ج 4، ص 32، 46)، حج (کلینى، ج 4، ص 293، 446ـ447؛ ابن‌بابویه، 1404، ج 2، ص 317، 380؛ طوسى، 1401، ج 5، ص 26، 298)، امر به معروف (کلینى، ج 5، ص 58)، نکاح (همان، ج 5، ص 358؛ طوسى، 1401، ج 7، ص 297) و ارث (کلینى، ج 7، ص 82 ، 120؛ طوسى، 1401، ج 9، ص 251، 325). البته روایاتى در موضوعات کلامى (← کلینى، ج 1، ص 151ـ152، 164؛ ابن‌بابویه، 1357ش، ص 339، 343، 365، 411ـ412)، اخلاقى (کلینى، ج 2، ص 91، 158ـ159، 218، 315، 331، ج 6، ص 48)، تاریخى (همان، ج 1، ص 445، 448) و فضل سوره‌ها و تفسیر برخى آیات قرآن (قمى، ج 2، ص 223، 402؛ کلینى، ج 2، ص 623؛ حویزى، ج 2، ص380) نیز از او نقل شده‌است. همچنین روایاتى دربارة آداب غذا خوردن و فواید و خواص خوراکیها (براى نمونه ← برقى، 1330ش، ج 2، ص 398، 403ـ 404؛ کلینى، ج 6، ص 269، 306، 316) از وى در دست است.منابع : حسن‌بن ابى‌طالب آبى، کشف‌الرموز فى شرح المختصر النافع، چاپ على‌پناه اشتهاردى و حسین یزدى، قم 1408ـ1410؛ ابن‌بابویه، الامالى، قم 1417؛ همو، التوحید، چاپ هاشم حسینىطهرانى، قم ?]1357ش[؛ همو، کتاب مَن لایَحضُرُه الفقیه، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1404؛ همو، کمال‌الدین و تمام‌النعمة، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1363ش؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1383ش؛ محمدبن على اردبیلى، جامع‌الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، ج 1، قم: مکتبة‌المحمدى، ]بى‌تا.[؛ الاصول الستة عشر من الاصول الاولیة: مجموعة من کتب الروایة الاولیة فى عصر الائمة المعصومین علیه‌السلام، چاپ ضیاءالدین محمودى، قم 1381ش؛ احمدبن محمد برقى، کتاب الرجال، در ابن‌داوود حلّى، همان منبع؛ همو، کتاب المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1330ش؛ محمدباقربن محمداکمل بهبهانى، تعلیقات على منهج المقال، در محمدبن على استرآبادى، منهج‌المقال فى تحقیق احوال الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگى ]تهران[ 1307؛ عبدالنبى‌بن سعدالدین جزائرى، حاوى الاقوال فى معرفة الرجال، قم 1418؛ عبدعلى‌بن جمعه حویزى، تفسیر نورالثقلین، چاپ هاشم رسولىمحلاتى، قم 1370ش؛ خویى؛ شوشترى؛ محمدبن حسن صفّارقمى، بصائرالدرجات الکبرى فى فضائل آل‌محمد (ع)، چاپ محسن کوچه‌باغى تبریزى، تهران 1362ش؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، بیروت 1401/1981؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، ایضاح‌الاشتباه، چاپ محمد حسون، قم 1415؛ همو، خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم [1417؛ همو، مختلف‌الشیعة فى احکام الشریعة، قم 1412ـ1420؛على‌بن ابراهیم قمى، تفسیر القمى، چاپ طیب موسوى جزائرى، قم 1404؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ محمدبن اسماعیل مازندرانى حائرى، منتهى المقال فى احوال الرجال، قم 1416؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ محمدباقربن محمدتقى مجلسى، الوجیزة فى الرجال، چاپ محمدکاظم رحمان‌ستایش، تهران 1378ش؛ جعفربن حسن محقق حلّى، المعتبر فى شرح المختصر، ج 2، قم 1364ش؛ محمدبن حسن‌بن شهیدثانى، استقصاءالاعتبار فى شرح الاستبصار، قم 1419ـ ؛ محمدعلى موحد ابطحى، تهذیب‌المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ﺑ رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رقیه صادقی نیری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده