دراوردی عبدالعزیزبن محمد
معرف
محدّث قرن دوم
متن
دَراوَردى، عبدالعزیزبن محمد، محدّث قرن دوم. عالمان رجال نام کاملش را ابومحمد عبدالعزیزبن محمدبن عُبَید مدنى جُهَنى ثبت کرده‌اند (براى نمونه ← مِزّى، ج18، ص187؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 8 ، ص 366). در مورد لقب دراوردى وجوه مختلفى ذکر شده‌است: برخى دَرآوَرد را قریه‌اى در خراسان (← ابن‌سعد، ج5، ص424؛ ابن‌قتیبه، ص 515)، برخى آن را از توابع فارس (بخارى، ج 6، جزء3، قسم 2، ص 25؛ ابن‌ابى‌حاتم، ج 5، ص 395) و برخى آن را از روستاهاى اصفهان (سمعانى، ج 2، ص467؛ ذهبى، 1401ـ1409، همانجا) برشمرده‌اند. با این همه غالباً مورخان محل ولادت و رشد علمى دراوردى را مدینه ذکر کرده‌اند (← ابن‌سعد؛ ابن‌قتیبه، همانجاها؛ ابن‌حِبّان، ج7، ص116).او به طلب و نقل حدیث مشهور و از جمله راویان صحاح سته است (← ابن‌مَنجُوَیه، ج 1، ص 430؛ ذهبى، 1401ـ 1409، ج 8 ، ص 368؛ نیز ← بندارى و حسن، ج 2، ص 475؛ البانى، ج 2، ص 539ـ541). ذهبى (1416، ج 4، ص 371)، سَخاوى (ج 2، ص 121) و عِجلى (ج 2، ص 97) وى را ثقه دانسته‌اند، تا آنجا که ذهبى (1401ـ1409، ج 8، ص 366) به او لقب امام داده و مَعْن‌بن عیسى او را شایستة لقب امیرالمؤمنین دانسته‌است. بیشتر محدّثان و عالمان رجال احادیث دراوردى را معتبر خوانده‌اند (براى نمونه ← ابن‌سعد؛ ابن‌ابى‌حاتم، همانجاها؛ مزّى، ج 18، ص 194)، در مقابل، ابوزَرعه رازى او را در نقل احادیث به خطا متهم کرده‌است (← ابن‌ابى‌حاتم، ج 5، ص 396). احمدبن حنبل نیز احادیث دراوردى را هنگامى معتبر دانسته‌است که آن را از کتاب خود (نه از حافظه‌اش) نقل کرده باشد (← مزّى، ج 18، ص 193؛ ذهبى، 1401ـ1409، همانجا). مِزّى (ج 18، ص 194) به این نکته اشاره مى‌کند که دستنوشتة نَسائى را دیده که در موضعى روایات دراوردى را چندان معتبر ندانسته، اما در مقابل در موضعى دیگر روایات وى را به چشم اعتبار نگریسته‌است، با این همه روایتش از طریق عبداللّه‌بن عمر را نامعتبر شمرده‌است.شمار مشایخ دراوردى در حدیث را بالغ بر هشتاد تن ذکر کرده‌اند، از جمله: امام جعفربن محمدصادق، محمدبن اسحاق‌بن یسار، صفوان‌بن سلیم، عبداللّه‌بن محمدبن عمربن على‌بن ابى‌طالب، سهیل‌بن ابى‌صالح، ابوطواله و عمروبن یحیى (← بخارى، همانجا؛ مزّى، ج 18، ص 188ـ190).راویان او نیز پرشمارند، مانند شافعى، اسحاق‌بن راهویه، یعقوب دورقى، ابوحذافه سهمى، سفیان ثورى و شَعبه. البته دو راوى اخیر به ‌لحاظ سنى از دراوردى بزرگ‌ترند (← ذهبى، 1401ـ1409، ج 8 ، ص366ـ367؛ سخاوى، ج 2، ص120ـ 121؛ براى راویان وى ← مزّى، ج 18، ص190ـ 192).نام دراوردى علاوه بر محدّثان، در زمرة فقیهان نیز ذکر شده‌است (← یعقوبى، ج 2، ص 431؛ ذهبى، 1984، ج 1، ص 297؛ ابن‌عماد، ج 1، ص 316).دراوردى در قیام مشهور محمدبن عبداللّه‌بن حسن‌بن حسن‌بن على‌بن ابى‌طالب (مشهور به نفس زکیّه*) در 145، برضد منصور عباسى (ﺣک : 136ـ158) به همراه تنى چند از بنى‌هاشم و اهل مدینه حضور داشت و در دورة کوتاهى که محمد شهر مدینه را به تصرف خود درآورده بود، ادارة اسلحه‌خانه به عهده وى نهاده شد (طبرى، ج10، ص 202، 259ـ260).به‌نظر مى‌رسد دراوردى پس از این واقعه حدود چهل سال زیسته و نزد هارون (ﺣک : 170ـ193) هم حاضر شده‌است (← ابن‌منجویه، ج 1، ص430)؛ بنابراین باید جزو آن دسته از مردم مدینه باشد که به هنگام رویارویى شورشیان بنى‌هاشم با سپاه منصور، بیعت با محمد نفس زکیّه را نادیده گرفتند و وى را رها کردند (طبرى، ج10، ص 226).دربارة تاریخ وفات دراوردى اختلاف‌نظر وجود دارد و سالهاى 182 (← ابن‌حبّان، ج 7، ص 116؛ سمعانى، ج 2، ص 467)، 186 (بخارى؛ ابن‌حبّان، همانجاها)، 187 یا 189 (ابن‌سعد، ج 5، ص 424؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 8 ، ص 369؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج 6، ص 316؛ ابن‌عماد، همانجا) را براى وفات وى ذکر کرده‌اند.منابع : ابن‌ابى‌حاتم، کتاب الجرح و التعدیل، حیدرآباد، دکن 1371ـ1373/ 1952ـ1953، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌حِبّان، کتاب الثقات، حیدرآباد، دکن 1393ـ1403/ 1973ـ1983، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌حجر عسقلانى، کتاب تهذیب‌التهذیب،]بیروت[ 1404/1984؛ ابن‌سعد (بیروت)؛ ابن‌عماد؛ ابن‌قتیبه، المعارف، چاپ ثروت عُکاشه، قاهره ] 1969[؛ ابن‌مَنْجُوَیْه، رجال صحیح مسلم، چاپ عبداللّه لیثى، بیروت 1407/1987؛ محمد ناصرالدین البانى، معجم اسامى الرواة الذین ترجم لهم العلامة محمد ناصرالدین الالبانى جرحآ و تعدیلا، اعداد احمد اسماعیل شکوکانى و صالح عثمان لحّام، بیروت 1421/2000؛ محمدبن اسماعیل بخارى، کتاب التاریخ الکبیر، ]بیروت ?1407/ 1986[؛ عبدالغفار سلیمان بندارى و سیدکسروى حسن، موسوعة رجال‌الکتب التسعة، بیروت 1413/ 1993؛ محمدبن احمد ذهبى، سیر اعلام‌النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988؛ همو، العبر فى خبر من عَبَر، ج 1، چاپ صلاح‌الدین مُنَجِّد، کویت 1984؛ همو، میزان الاعتدال فى نقد الرجال، چاپ على محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت 1416/ 1995؛ محمدبن عبدالرحمان سخاوى، التحفة‌اللطیفة فى تاریخ المدینة الشریفة، چاپ عارف احمد عبدالغنى و خالد ملاسویدى، دمشق 1431/ 2010؛ سمعانى؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ احمدبن عبداللّه عجلى، معرفة الثقات، چاپ عبدالعلیم عبدالعظیم بستوى، مدینه 1405/1985؛ یوسف‌بن عبدالرحمان مِزّى، تهذیب‌الکمال فى اسماء الرجال، ج 18، چاپ بشار عوّاد معروف، بیروت 1413/ 1992؛ یعقوبى، تاریخ.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

امیر احمدنژاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده